* AZƏRBAYCAN *
Çində raket buraxılışı, arxiv şəkli

Rusun arağı, Çinin raketi, Bill Geytsin ailəsi bizim molla

752
(Yenilənib 19:11 10.05.2021)
"İşləyə bilməyən 60 yaşdan yuxarı yaşlıların hamısı qocalar üçün “Xoşbəxtlik evi”nə yerləşdirilir. Bura düşəndə onlara iynə vurulur. Onlara bu iynələrin xeyirli olduğunu deyirlər. Lakin iynələrdən sonra onlar iki həftə ərzində ölürlər”.

7x7 həftənin ən yaddaqalan hadisələrini şərh edir.

Çin

Dünyanın düz vaxtında Çinin ABŞ-a ən geci 2050-ci ilə qədər çatacağı proqnozlaşdırılırdı. Pandemiyadan canını tez qurtarmağa yaxın olan Çin dünya iqtisadiyyatındakı dalğalanmalardan sonra fərqi bir qədər də azaldır. Ancaq istənilən halda, şərqlilərə indi mane olan saylarının çoxluğudur: 1,5 milyard əhalini dolandırmaq zarafat deyil.

Çinin əhalinin sayını azaltmaq səyləri illərdir davam edir. Ralf Epperson “Gözəgörünməz əl” kitabında yazır: “Doğuma nəzarət Çində əhalinin sayını nizmlamaq üçün yeganə yol deyil. Hökumətin 1959-cu il 26 mart tarixli “Kommunistlərin Qırmızı Çində və Şimali Koreyada kilsəni təqib etməsi” məruzəsində bu haqda deyilir: İşləyə bilməyən 60 yaşdan yuxarı yaşlıların hamısı qocalar üçün “Xoşbəxtlik evi”nə yerləşdirilir. Bura düşəndə onlara iynə vurulur. Onlara bu iynələrin xeyirli olduğunu deyirlər. Lakin iynələrdən sonra onlar iki həftə ərzində ölürlər”".

Bu arada BBC-nin məlumatına görə, Çində yaşlı turistlər pul ödədikləri bələdçi turunun əvəzinə qəbristanlığa aparılıblar. “Mənzərəli” bir yerə gəzinti turu adı ilə qəbristanlığa gətirilən yaşlı insanlara buradan torpaq təklif olunub. Təsadüfə bax.

Bəli, dünyada turizmin başını yerə qoyduğu bu günlərdə Çində hətta yaşlı turistlər də var. Çin sakinləri may tətillərinin ilk günündə ölkə daxilində 56,4 milyondan çox səyahət reallaşdırıblar ki, bu da keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 111,5 % çoxdur. Necədir sizin üçün?! Bəs onun əsas rəqibi ABŞ-da nə yenilik?

ABŞ

ABŞ Prezidenti Co Bayden rusiyalı həmkarı ilə görüşünün iyun ayında baş tutacağına inandığını bildirib. Bu arada ABŞ alimləri dünyada koronavirusdan real ölüm sayının ikiqat yüksək olduğunu iddia ediblər. Vaşinqton Universitetinin tədqiqatçılarının rəyinə görə, dünyada 6.9 milyon insan koronavirusun səbəb olduğu xəstəlikdən ölüb, lakin mövcud hesablamalarda təqribən 3.2 milyon qeyd edilir.

ABŞ-ın Nyu-Cersi ştatının qubernatoru Fil Mörfi koronavirusa qarşı vaksin vurduranlara pivə təklif edib. Aydaho ştatında isə məktəbdə atışma nəticəsində xəsarət alanlar olub. Hadisəni törədənin Nyu-Cersiyə vaksin və pivə dalınca gedib-getmədiyi barədə məlumat yoxdur.

Amma o dəqiqdir ki, Bayden “erməni soyıqımı” deyəndə vaksin vurdurmuşdu. Vaksinin bütün yan təsirləri araşdırılmalıdır. 

Bəs ABŞ-ın digər rəqibi Rusiyada nə var, nə yox?

Rusiya

Vaksindən vurdurub, kef edirlər ruslar. Və deyirlər ki, onların vaksini ən yaxşıdır – araqları və avtomatları kimi. Ölkənin birinci şəxsi araq barədə danışmasa da vaksinlə bərabər avtomatın da PR-nı aparıb. Sitat: “Rusiya istehsalı COVID-19 peyvəndləri “Kalaşnikov” avtomatı kimi sadə və etibarlıdır”.

Bu avtomat bu həftə növbəti ildönümünü qeyd etdiyimiz faşizm üzərində qələbə günündə də özünü doğrultmuşdu. Elə araq da. Yeri gəlmişkən, Böyük Vətən Müharibəsindəki qələbədə “adama 100 vurmağ”ın rolu təsdiqlənib. Spirtli içkinin təsirinə ali rəhbərlik səviyyəsində əhəmiyyət verilib. İ.Stalinin 1941-ci il 22 avqust tarixli qərarında deyilir: “1941-ci il sentyabrın 1-dən başlayaraq döyüşən ordunun ön xəttində olan qızıl əsgərlərin və rəis heyətinin hər birinə gündə 100 qram 40 dərəcəli araq verilməsi qaydası müəyyən edilsin”. Bu qərar müxtəlif formalarda düzəlişlərlə bir neçə dəfə təsdiqlənib.

Həmin qərarın faydasını görmüş, Hitlerin anasını ağlar qoymuş veteranlar haqlı olaraq faşist Njdenin heykəlinin sökülməsini istəyirlər. Bu həftə rus veteranlar  hökumətə müraciət ediblər ki, Njdenin heykəlini yığışdırmaq üçün Moskva İrəvana təzyiq göstərsin, “temboli” bu heykəllərdən biri sülhməramlıların xidmət ərazisində - Xocavənddədir. Bunun üçündəmi Azərbaycan PUA-larına zəhmət vermək lazımdır?!

Muğam sədaları

Erməni veteranlar da 9 mayı qeyd etdilər, əsgərlər də haradasa keçid-filan etdilər, amma aşağı sallanan çiyinlər, məğlub simalar lap Şuşadan da görünürdü. Şuşa demiş, onları ən çox pəjmürdə edən “Dağlarda toy” adı qoyduqları Şuşanın işğal gününü – 8 may tarixini bu il əzilmiş halda keçirmələridir, indi onlar üçün nə 9 may, nə Qələbə Günü axı?!

Eks-prezident, Xocalı hərbi canisi Serj Sarqsyanın ofisinin Şuşanın işğalı ilə əlaqədar yaydığı bəyanata baxın, bu adamlar üçün həyasızlığın sərhədi yoxdur. Sitat: “8-9 may 1992-ci il tarixlərində “Artsax”ın qədim mədəni və siyasi mərkəzinin – erməni qala-şəhəri Şuşinin azad edilməsi “Artsax”ın azadlıq müharibəsində dönüş nöqtəsi oldu və son dərəcə əhəmiyyətli bir hərbi-siyasi hadisə və 20-ci əsrin sonlarında “Artsax” ermənilərinin milli-azadlıq mübarizəsi tarixində parlaq hərbi bacarıq nümunəsi sayılır. “Dağlarda toy” adlı əməliyyat Serj Sarqsyan tərəfindən təsdiqlənmişdi”.

Sarqsyanın nə çərənləməsinin indi ciddi əhəmiyyəti yoxdur, Şuşa “Xarı-bülbül” festivalına hazırlaşır, qorxmasalar, bir az yaxına gəlib, muğam dinləyə bilərlər.

Amma sosial məsafəni qorumaq şərti ilə…

Bu, təkcə muğam dinləyənlərə yox, hamıya aiddir, bütün dünya belə yaşayır da, gərək anlayışla qarşılayaq.

Belə görünür ki, uzun müddət hələ bir-birimizə yaxınlaşa bilməyəcəyik. Gürcüstanda Britaniya, Polşada Hindistan ştammı aşkarlanıb, Hindistanda səkkiz şir, İsveçdə isə peyvənd olunmuş 6 min nəfər koronavirusa yoluxub və s.

ÜST-ün müdiri Gebreyesus müəllim isə peyvəndin kütləviləşməsi üçün lazım olan vəsaitin məbləğini açıqlayıb, deyib ki, 2022-ci ildə dünya əhalisinin yetkinlik yaşına çatmış hissəsinin böyük bir qisminin koronavirusa qarşı peyvənd olunması üçün 35-45 milyard dollar vəsait lazımdır.

Dünyanı koronavirus bəlasına salmaqda ittiham olunan Bil Geyts isə öz arvadı ilə məsafəni artırmaq qərarına gəlib. Ya da ola bilsin, “Nikolayı müsəlmanların Allahı yerlə yeksan elədi” – məsələ burasındadır ki, Bill Geytsin ailəsi dağılır, o, həyat yoldaşı Melinda Geytslə boşanır.

Hələ bu harasıdır…

Nikolay yaxşı qurtarıb canını. BMT deyib ki, dünya fəlakətə doğru gedir.

“Keçən il Yerin temperaturu üç milyon ildə 3 dərəcə yüksələrək rekord həddə çatıb, bu, bəşəriyyətin iqlim fəlakətinə yaxınlaşmasıdır”. Bunu BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş ötən həftə beynəlxalq konfransda çıxışı zamanı bildirib. Hər halda, baş katib birgə səylərlə fəlakətdən qaçmağın mümkün olduğunu da dilə gətirib.

İqlim düzəlsə də, Çin dünyaya dincəlməyə imkan verməyəcək. Məsələ burasındadır ki, bu ölkənin kosmosa buraxdığı raket nəzarətdən çıxıb və qayıdıb üzü aşağı. İdarəetmədən çıxan raketin iri parçalarının yaşayış məntəqələrinə düşmə ehtimalı var idi. Nyu-York, Madrid və Pekin kimi şəhərlərin risk zonasında olduğu deyilirdi. Xoşbəxtlikdən, raketin qalıqları Hind okeanına düşüb.

“Molla” və “polis” nağılı

O raketin düşdüyü yerdə olmağa layiq olanlar az deyil. Məsələn, onlardan biri Lerikdə saxlanılan molladır. 40 yaşlı molla M.Əsgərov üç uşaq anası Z.Fərziyevanın evdə tək olduğunu bilərək evə daxil olub. O, qadına qarşı əxlaqsız hərəkətlər etməyə çalışıb. Bu zaman Z.Fərziyeva qışqıraraq qonşuları çağırmağa başlayıb. M.Əsgərov da cibində gəzdirdiyi bıçaqla qadının boğazını kəsərək onu qətlə yetirib.

Sumqayıtda isə özünü polis əməkdaşı kimi təqdim edərək sosial şəbəkədə tanış olduğu qadına hədə-qorxu gələrək ondan pul tələb edən şəxs saxlanılıb. Maraqlıdır ki, E.Sultanov bir neçə il əvvəl də eyni əmələ görə məhkum olunub. Amma görünür, islah olunmayıb.

Eləcə də oxuyun: 

* Hərbi ekspert Baydenin qərarı barədə: "Bakı Vaşinqtona hava-su kimi lazımdır"

* Paşinyan parlament planının ikinci hissəsini işə salır

"Hindistan ştammı"nın Azərbaycanda yayılma riski böyükdür

 

752
Teqlər:
dünya, Azərbaycan, həftənin icmalı

Maştağa bazarlığı: daş əhəng, neft, at nalı, diş çöpü, vayfay...

2708
(Yenilənib 08:21 24.06.2021)
Abşeronun qədim bazarlarından olan Maştağa bazarı qədim Şərq bazarlarını xatırladır. Burada hər şey tapmaq olar.

BAKI, 24 iyun — Sputnik. Azərbaycan xalqı bazarlıq etməyi sevir. Özü də alış-veriş etmək üçün biz hər bir çətinliyə dözməyə hazırıq. Evimizdən lap 50 kilometr uzaqda yerləşən bir məkana gedib istədiyimizi almaq həvəsi olduqca güclüdür. Bakıda bazarlıq etmək üçün hər cür şərait var, müasir supermarketlərdən tutmuş Şərq bazarlarına kimi hər bir obyekt alıcıya gəl-gəl deyir.

Bəzi Bakıətrafı kəndlərdə elə də bazarlıq etmək imkanı yoxdur, dükan-bazar var, amma bir növ möhtəşəmliyi yoxdur. Amma Maştağa kəndi başqa aləmdir. Bilgəh, Nardaran, Buzovna, Albalılıq istiqamətində hərəkət edən marşrutlar istər-istəməz Maştağadan keçir. Üstəlik, yaxınlıqda yerləşən Sabunçu, Ramana, Zabrat, Məmmədli kəndlərinin də əhalisi bazarlıq etmək üçün Maştağaya üz tutur. Kəndin mərkəzi hissəsində hər addımbaşı bir dükan məskunlaşıb.

Maştağada nələr yoxdur? Xlorid turşusu, xlor, əsil daş əhəng, ağ neft, at nalı, paslanmayan poladdan hazırlanan müxtəlif məişət əşyaları, şəhərdə tapılmayan alətlər Maştağada cəmlənib. Burada market də var, bazar da. Tikinti malı da satılır, həyətə əkmək üçün şitil də. Şitilləri çox yetərli olur, al, ək və məhsulu yığmaq üçün vedrəni indidən hazırla.

Yay boyu Maştağada alver səngimək bilmir. Bəzən isti aylarda əldə edilən qazanc burada yaşayan insanların o biri dövrə kimi rahat yaşamasına imkan verir. Mövsüm bitdikdən sonra alverin səviyyəsi xeyli azalır. Maştağada meyvə-tərəvəzdən savayı həm geyim, həm qab-qacaq, həm də digər təsərrüfat malları almaq olar.

Bu kənddəki imkanları nə qədər tərifləsək də, bəzən qəribə hallarla da rastlaşırıq. Mənzərəni dəqiq təsəvvür etmək üçün gərək bazarlıq edib hər bir şeyi öz gözünlə görəsən.

***

"Maştağa Mall"da:

- Salam xanım. Sizdə kartla ödəniş var?

- Var.

Satıcı kartı götürmək üçün əlini uzadır, kartı geri çəkirəm:

- Sizdə bəyəm vayfay işləmir?

- İşləyir.

Ödəyib qapıya tərəf gedirəm. Satıcı başqa satıcıya:

- Gərək Əsgərə deyim bu vayfayı bağlasın, görüm onda nə edəcəklər?

Satıcı xanım, yəqin, televizora baxmır, çünki kanallarda tez-tez koronavirus təhlükəsi ilə bağlı nağdsız əməliyyatı məhz bu yolla reallaşdırmaq məsləhət edilir. Əlimi geriyə çəkdiyimə görə məndən incidi.

***

Marketin başqa mərtəbəsində diş çöpləri olan 3 qutu götürüb səbətə qoyuram. Bir müddət sonra kimsə:

- Dayı, sizin səbətdən nəsə tökülür.

Diş çöpü yaxşı qablaşdırılmayıb, səbətə qoyduğum halda açılıb tökülüb. Deyinə-deyinə bu çöpləri toparlayıb bir kənara qoyuram. Bir müddət sonra satıcı peyda olur:

- Bunları bura niyə qoydunuz?

- Nə edim? Özümlə evə aparım?

- Axı, vitrində bağlı idi?!

- Zay-zay şeyləri düzürsüzünüz, sonra da bilmirsizin nə edəsiniz. Mən bu çöpləri sökmədim ki, elə səbətə qoymuşdum, özü də tökülüb.

Satıcı xanım mənim kimi deyinə-deyinə çöpləri qaba toparlayır. Elə hey donquldanır. Əsəbim dözmür:

- Yəqin bunları yenə də vitrinə düzərsiniz ki, başqası götürüb işlətsin…

***

Bir qədər qabağa gedirəm. Ucuz qiymətə şirə üçün stəkan dəsti görürəm. Yaxınlaşıb götürmək istəyəndə, baxıram vitrinə qoyduqları 3 stəkanın üçü də kənardan qırıqdır. Görəsən nə məntiqlə qırıq qabı vitrinə qoyublar, göz qabağına? Adətən yaxşı alver bacaran insanlar malın yaxşısını vitrinə düzər, bir az zəif malı gizlədər. Burada əksinədir. Dəsti almaq fikrindən vaz keçirəm.

***

"Xəyal" adlanan bazarda velosiped satıcısından soruşuram:

- Velosiped neçəyədir?

- Alansan ya qiymət öyrənirsən?

- Birini ötən il almışam, yaxşı çıxmayıb. Sürə bilmirik, ağırdır bir az. İndi istəyirəm sürətlisindən alım.

- Hə (dönüb gedir içəri)

Ardınca gedirəm. Bir-iki xırda təsərrüfat malı alıb çıxıram. Sonda:

- Bu velosipedin qiyməti nə oldu?

- Bu sürətli dediyin 230 manatadır.

Nə əcəb cavab verdi.

***

Şitil satan yerdə:

- Şitil neçəyədir?

- Biri on qəpik.

- Həəəə

- Gəl bu şitildən verim. Bunun bir bağlaması 1 manatdır, 20 dənədən də çoxdur burada.

- Öz torpağı yoxdursa, batacaq yarısı.

- Yox, indi batmaz. Gör, nə şitildir.

- Badımcan, acı və şirin bibər ver.

- Bax, qardaş, üstündə də yazılıb. A hərfi olan acı deməkdir.

***

Marketdə:

- O çaydan neçəyədir?

- Dayı, 14 manata. Böyüklər 15-16 manata.

- Nə yaxşı? Qiyməti münasibdir. Balacadan alacağam, ver bir baxım. Bəs sonra istəsəm, buna dəst olan böyük çaydan olacaq?

- Hazırda yoxdur, bəlkə o vaxta gələr.

***

Asta-asta köhnə bazar tərəfə gedirəm. Səki bitir, yola çıxmalı oluram. Kimsə evindən küçəyə çıxış edib, dükan yaradıb, səkini bağlayıb. Bu da bir metoddur, yolu bağlamaq, alıcını istər-istəməz öz obyektinə gətirmək metodu.

***

Meyvə-tərəvəzdən alıb satıcının yanında toplayıram. Çəkir, yığır. Kalkulyatoru yoxdur, elə beynində hesablayır.

- Maşallah, yaman sayırsan. Kalkulyator yoxdur?

- Elə özüm kalkulyatoram da…

***

Bazarlığı bitirib bir taksi çağırıram. Səhərdən müştəri gözləyən sürücülərdən birini sevindirirəm. Maştağanı arxada qoyub evimə dönürəm.

2708
Kişi saçlarını darayır, arxiv şəkli

Bizə qənim kəsilən qəzəbli adamlar

2257
(Yenilənib 21:41 23.06.2021)
Sputnik Azərbaycan-ın köşə yazarı son illər çox aktual olan sosial şəbəkə dözülməzliyi mövzusuna toxunub.

BAKI, 23 iyun — Sputnik. Sosial şəbəkələrdə bir qrup insan var ki, oturub kimlərisə linç etmək üçün fürsət gözləyir.

Əgər sənin şəxsi fikirin varsa, ümumi fikirə zidd bircə kəlimə yazsan, vay halına. Bu mühafizəkar və qəzəbli adamlar səni didib-parçalayar, məhv edər.

Onlar heç kəsin tənqidi fikrini, şəxsi yanaşmasını qəbul etmir. Ellikcə sevinib, ellikcə kədərlənən bu insanlar onların duyğularına şərik olmayanları bihörmət etməyə məqam gözləyirlər. Onlar üçün azadlıq əxlaqsızlıq, şəxsi fikir tərbiyəsizlik, fərdi düşüncəni bölüşmək mənasızlıqdır.

***

Onların düşməni də, dostu da ümumidir. Qəfildən sözü bir yerə qoymuş kimi kimisə sevə, ya da söyə bilirlər. Həmrəy, həmfikir olmaqda əndazəni aşmış bu adamların gözündən yayınıb azacıq müstəqil fikir yazsan, sənin xalq düşməni olduğunu sübut edənə qədər səndən əl çəkməzlər. Sosial şəbəkələrdəki qaraguruhu müşahidə edəndə, Nemət Pənahlının “Meydan” hərəkatındakı performansını xatırlayıram. Hərçənd, o dönəmdə uşaq olsamda, dumanlı xatirələrim və böyüklərdən eşitdiklərim Nemətin kütləni necə coşdurmasını yaddaşımdan silinməyə qoymur. Nemətin bir kəlməsi ilə oturub-qalxan minlərlə adam vardı illər öncə...

Sonra həmin kütləvi həmrəylik unuduldu getdi, illər sonra o adamların “varisləri” sosial şəbəkələrdə peyda oldu. İndi də onlar kütləvi şəkildə həmrəy və həmfikir olmaqla sosial şəbəkələri “Azadlıq meydanı”na çeviriblər. Onların da öz nemətpənahlısı var – sosial şəbəkə fenomenləri...

Müharibə vaxtı bu kütlənin qəzəbini də, coşğusunu da gördük. Sülh tərəfdarlarının təhqir edilməsi, fərqli düşünənlərin linç edilməsi hələ də davam edir. Bəli, bu adamlar alternativ, müstəqilfikirə hörmət etmir, hətta qəbul etmirlər. Onlar kimi düşünmürsənsə düşmənsən, namərdsən, satılmısan. Şüar birdir: “ya bizdənsən, ya düşmən”.

***

Şübhsiz ki, kütlənin azad fərdlərə qarşı dözümsüzlüyü yenilik deyl. İllər öncə də sosial şəbəkələrdə qəzəbli adamlar, əsəbi kütlə vardı, bu gün də var. Lakin getdikcə onların bölünməsi, qruplaşması fərqli istiqamətdə təşəkkül tapır. Nə qədər bölünüb, parçalanıb, şaxələnib inkişaf etsələr də, onların ortaq nöqtəsi mütləq var: fərdlərə, azad, müstəqil fikirli insanlara qarşı dözümsüzlük. Əgər şəxsi fikirin varsa, bunu ifadə etmək istəyirsən yüz ölçüb, bir biçməlisən. Yoxsa, hücuma, linçə, təhqirə hazır olmalısan.

Onlar klassikləri çıxmaq şərti ilə, heç bir musiqiçini, rejissoru, aktyoru, yutuberi, siyasətçini, yazıçını və şairi bəyənmirlər. Onların fikirincə “bizimkilər” heç nəyi bacarmır. Məsələn, indiki müğənnilər oxuya bilmir, komediya aktyorları güldürə bilmir, rejissorlar çəkməyi bacarmır, yazıçılar isə yazmasa daha yaxşıdır. Nirvanada olduğunu düşünən bu ərənlər, onlar kimi düşünməyənləri cahil, savadsız, savadsız, bacarıqsız hesab edir. Çünki haqqı bilən sadəcə onlardır və onlar da “kövni-məkana sığmırlar”.

***

Xülaseyi-kəlam, bu qəzəbli və əsəbi insanlar arasında yaşamaq, ömür tükətmək əməlli-başlı işgəncədir. Bir yandan pandemiya, bir yandan gündən-günə çətinləşən həyat şərtləri, “bir yandan da havalar...” Açığı hər şeyə birtəhər dözmək, səbr etmək mümkündür. Adamı nə yayın istisi yandırır, nə də susuzluq. Adamı yandıran anlayışsız insanlar arasında yaşayıb, ömür-gün tükətməkdir. Bu qəzəbli, heç nəyi bəyənməyən, hamıya potensial düşmən kimi baxan adamlarla eyni səmanın altında eyni ulduzları seyr etmək o qədər çətindir ki...

2257
Əbülfəz Elçibəy, arxiv şəkli

Bu gün Əbülfəz Elçibəyi yad edirik