ABŞ-da etirazlar

Amerikanı təhdid edən cəhalət

87
(Yenilənib 00:02 10.01.2021)
Bu gün Amerikanı qarışdıran - dünyaya demokratiya adı ilə yaydığı “cəhalətdir”. Amerika bu gün öz demokratiyasının, daha doğrusu, öz cəhalətinin qurbanıdır.

2021-ci il Amerikanın çalxalanması ilə başladı.

Amerikada keçirilən son prezident seçkisinin nəticələrinin təsdiqlənməsi ərəfəsində Vaşinqtonda iğtişaşlar alovlandı.

Tramp tərəfdarları seçkinin nəticələrinin təsdiqləndiyi ABŞ Konqresinin binasına hücum etdi.

Ölənlər, yaralananlar, həbs edilənlər oldu.

Vaşinqton küçələrində qan axıdıldı.

Vaşinqtonda kapitoliyə daxil olan etirazçılar, arxiv şəkli
© AFP 2020 / SAUL LOEB

Düşünürəm ki, Co Baydenin qələbəsini qəbul edə bilməyən avantürist, bir az da “ərköyün” Tramp bu dəfə öz ölkəsində qarışıqlıq yaratmaqla son gedişlərini edir.

***

ABŞ Konqresinin binasına hücum edənlərin qeyri-adi görkəmi, geyimləri diqqətimi çəkdiyi üçün baş verənləri bir balaca araşdırdım.

Şübhəsiz ki, Amerikada baş verən prosesləri şərh etmək mənim işim deyil.

Amerikan imperializmini sevmirəm və bütün imperialistləri hər fürsətdə lənətləyirəm.

Sadəcə bir yazıçı olaraq imperialist Amerikada nələrin baş verdiyi marağımı çəkdi.

Konqres binasına soxulan, ixtişaş yaradan amerikalılar Tramp tərəfdarları olan “redneklər”lər idi.

Bəs Amerikanı silkələyən bu redniklər kimdir, nəçidir?

***

Bəzən “redneck”(rednek) kəlməsi “cahil” kəlməsinin ekvivalenti kimi işlənsə də, bu ifadə “qırmızı boyunlular” mənasını verir.

Tarixən Kanada sərhədində, Amerikanın cənub və qərb ştatlarında, Appalaç sıra dağlarının ətrafında yaşayan İsveç-İrlandiya əsilli ağdərili amerikalılar “rednek” adlandırılırlar.

Bir versiyaya görə, günün altında işləməkdən boyunları yanıb, qızaran ağdərililəri məhz buna görə “rednek” adlandırırlar.

Digər versiyaya görə isə xristian presviterian kilsəsinə aid olan, “İncil nəsli” olaraq tanınan redneklər hələ Amerikaya köçmədən çox öncə katoliklərə və provaslavlara qarşı mübarizə apararkən etiraz olaraq qırmızı şarf bağladıqları üçün bu adı alıblar.

Artıq bu ifadə öz ilkin etimologiyasından çox uzaqlaşıb.

Amerikada əyalətlərdə yaşayan kasıb, işsiz ağdərililərin əksəriyyətini aşağılamaq üçün “rednek” adlandırırlar.

“Rednek” ifadəsi xoş bir təbir olmasa da, əksər redneklər bu adla fəxr edirlər.

Öz cəhaləti ilə fəxr edən insanlarla dolu olan dünyada redneklərin özləri ilə fəxr etməsi mənə adi görünür.

***

“Kovboy” filmlərinin köhnə azarkeşi kimi, Amerikanın qərb ştatlarındakı ilk qəsəbələri salan, bu qəsəbələri formalaşdıran rednekləri zamanında bir balaca araşdırmışdım.

Fərqli geyimləri, həyat tərzləri diqqətçəkəndir.

Silah gəzdirməyə və cinayətə meylli olan redneklər həm irqçi, həm də homofobluqları ilə tanınırlar.

İçki aludəçilikləri, silaha və cinayətə meylli olmaqları və cahillikləri ucbatından digər amerikalılar tərəfindən bir o qədər də sevilmirlər.

Özlərini vətənpərvər hesab edən bu toplum onlar kimi düşünməyən amerikalıları vətən xaini hesab edir.

Redneklərin tarixi və etimologiyası barədə bu qədər.

Nəhəng imperiyanın şıltaq, dəcəl, şuluq övladları barədə, daha ətraflı məlumat üçün internetdə araşdırma aparmağı məsləhət görürəm.

***

Trampın seçki nəticələrinə etirazını dəstəkləyən redneklərin ortaq xüsusiyyəti cahil və savadsız olmasıdır.

Elmi, irfanı, araşdırmağı sevməyən, öz inancını digər hər kəsin inancından üstün sayan, qəzəbli və cahil toplumların nələrə qadir olduğunu bilirik.

Amerika dünyanın hər yerində bu cür insanları istifadə edərək hakimiyyətlərin, cəmiyyətlərin süqutuna dəstək verib, dövlətləri parçalayıb, müharibələrə rəvac verib.

İndi isə Amerika öz cəhalətiylə, cahilləriylə üzləşib.

Dünyada siyasi qələbəsini təmin etmək üçün cahil kütlədən istifadə edən siyasi liderlər az deyil.

Tramp bu avantüristlərdən sadəcə biridir.

Bu gün Amerikanı qarışdıran - dünyaya demokratiya adı ilə yaydığı “cəhalətdir”.

Amerika bu gün öz demokratiyasının, daha doğrusu, öz cəhalətinin qurbanıdır.

Yeni ilin ilk günlərində Vaşinqtonda yaşananlar uzun illərdir dünyanın müxtəlif yerlərində, məhz Amerikanın təşəbbüsü ilə yaşanır.

Amerikanı öz cəhaləti təhdid edir, nüfuzdan salır.

Mətləbi çox uzatmaq istəmirəm.

Amerikada baş verənləri bir yazıçı olaraq narahatlıqla yox, maraqla izləyirəm.

Çünki gec-tez bütün imperialistlərin, imperiyaların öz cəzasını alacağına inamım sabitdir.

Əzəmətli, güclü, demokratik Amerika haqqında mifləri “redneklər”in alt-üst etməsi bir az da xoşuma gəlir.

Və dünyada cəhalətin bitməsi üçün bütün müqəddəslərə dua edirəm...

87
20 Yanvar faciəsinin ildönümü

20 Yanvar faciəsi - ağlamaqmı lazım, yaratmaqmı?

27
(Yenilənib 11:26 20.01.2021)
Kimsə çıxıb müxtəlif şeirlərdən, poemalardan, povest və romanlardan, film və teatr tamaşalarından, rəsm əsərlərindən misal çəkərsə, bunu qəbul etməyəcəyəm.

BAKI, 20 yanvar — Sputnik. 1990-cı ilin Qanlı Yanvarından 31 il ötür... Həmin ilin yanvar ayının 19-dan 20-nə keçən gecə saat 23:30-da keçmiş Sovet İttifaqının silahlı qoşunları Bakı şəhərində dinc əhalinin üzərinə hücum çəkir, bu qırğında onlarla insan həyatını itirir, yaralanır, itkin düşür. Üzərindən tam 31 il keçən bu faciənin tariximizdəki ibrət əhəmiyyəti nədir? Mədəniyyətimiz - ədəbiyyatımız və incəsənətimiz bu tarixi faciədən nələr yarada bilib?

Təəssüf ki, Azərbaycan mədəniyyəti bu tarixi faciəsinə, təkcə “Ağla, qərənfil, ağla” deyə bilib. Bir də ki insafən, mahir tar ifaçıları hər ilin yanvar ayının 20-də yaxşı “Zəminxarə” çala bilirlər. Başqa heç nə...

Kimsə çıxıb müxtəlif şeirlərdən, poemalardan, povest və romanlardan, film və teatr tamaşalarından, rəsm əsərlərindən misal çəkərsə, bunu qəbul etməyəcəyəm. Çünki bu mövzuda yaradılmış bütün sənət nümunələri ilə tanışam və onlar sənətsəl keyfiyyətləri baxımından Məmməd Aslanın “Ağla, qərənfil, ağla” şeirindən daha böyük deyillər. Heç tarzənlərin “Zəminxarə”si qədər səmimi də olmağı bacarmadılar.

Etiraf edək ki, Qanlı Yanvar haqqında yaradılan sənət nümunələrinin əksəriyyəti vətənpərvər mövzulu müsabiqələrdə mükafat qazana bilmək üçün yaradıldı. Nəticədə, mədəniyyətimizin rəflərində bu mövzuda xeyli sayda nümunələr olmasına rəğmən, onların heç birini dünyaya təqdim edə bilmədik. Çünki onlar dünyaya təqdim olunacaq qədər səmimi və keyfiyyətli deyildilər. Bu, açıq həqiqətdir. Heç kəs inciməsin.

“Madam ki, heç kəs yaza bilmədi, sən yazaydın” deyənlərin mühakimələrini eşidirəm. Fəqət, nəzərinizə çatdırmalıyam ki, mən bu qanlı gecədən 3 il sonra dünyaya gəlmişəm və həmin gecədən 17 il sonra bədii yaradıcılığa başlamışam. Yəni, bu mövzuda sənət nümunəsi yaratmağın mühakiməsi, hətta 1980-ci ildən də əvvəl doğulanlar arasında aparılmalıdır.

Öz yaşıdlarıma və məndən sonrakılara isə bir dostyana tövsiyə verə bilərəm ki, əgər bu mövzuda nəsə yaratmaq istəyirlərsə, Bəxtiyar Vahabzadənin “Ölümü kamına çəkdi şəhidlər”ini, ya da Məmməd Aslanın “Ağla, qərənfil, ağla”sını parodiya etməsinlər. Onlar həmin gecənin isti ağrıları ilə yazılmışdı və yalnız ahu-zar edə bilmişdilər. Problem onda idi ki, bu qədər sənətkarın içindən çıxıb o gecənin həqiqətlərini, insanların gerçək iztirablarını, ağrılarını, rejimin ədalətsizliyini və vəhşiliyini olduğu kimi təsvir edə bilən, onu bədii çalarla zənginləşdirib əsl sənət nümunəsi kimi dünyaya təqdim edə bilən bir nəfər də olmadı. Niyə olmadı? Çünki onların böyük əksəriyyəti həmin rejimin köləsi olmuşdular və həmin rejimin alçaqlığına bəşəri etiraz etmək üçün üzləri yox idi.

Bu səbəblə, bundan sonrakıların  içində kimsə “Qanlı Yanvar” həqiqətlərini soyuq başla və üstün istedadla sənət nümunəsinə çevirmək istəsə, bunun üçün hələ də əlçatımlı olan mənbələr var. Bəzənmiş-düzənmiş üzgün duyğu çələnglərinə aldanmayıb, gerçək ağrıları tapa bilən və təsvir edə bilən sənətkar bu dəhşətli gecə haqqında böyük sənət nümunəsi yarada bilər. Bu, həm mədəniyyətin tarixi mirasına, həm də o gecə haqqında ən tutarlı mənbəyə çevrilər.

27
Cütlük, arxiv şəkli

Modern həyatlar, süni xoşbəxtliklər, sinxron tənhalıqlar

294
(Yenilənib 20:33 19.01.2021)
Modern insan ona heç zaman lazım olmayacaq, həyatını dəyişə bilməyəcək, gündəlik yaşamını gözəlləşdirməyəcək şeylərin xiffətini çəkərək yaşayır.

Cəmiyyətin mexanizm kimi işlək olması üçün böyük sosial qruplara uyğunlaşan, "həyatın çəmi"ni tapan, daima istehlak edən, standart arzu və istəkləri olan, növbəti addımı proqnozlaşdırıla bilən insanlara ehtiyac var. Texnologiya və elm inkişaf etdikcə, müasir insanın istehlak həvəsi də artır, ehtiyaclar azalmaq əvəzinə çoxalır, modern insan ona lazım olmayan texnoloji yeniliklərə meyillənir. Bahalı və çoxfunksiyalı telefonlar, televizorlar, saatlar, planşetlər, ev kinoteatrları və s. əşyalara çox çılğın və mənasızca tələbat müşahidə edirik. Qiymətlər bahalaşdıqca, modern insan daha ehtirasla "ağıllı" əşyalara "ehtiyac duyur".

***

Sosial şəbəkələr məşhurluq ehtirasını alovlandırır, populyarlıq, təqdir olunmaq ehtiyaca çevrilir. Bu ehtiyacın yaratdığı mütiliklə və yaltaqlıqla istənilən sosial qrupa asanlıqla adaptasiya ola bilən xaraktersiz və insani keyfiyyətlərdən məhrum “modern insan” formalaşır. Bu ucuz şöhrət bir qədər sonra asan qazanca çevrilir, modern insan yaşamağın və "həyatın çəmi"ni tapır. Bəsit arzularla yaşayan istehlakçı insan asan proqnozlaşdırılır və rahat idarə olunur. Modern həyat yaşayan, çılğın və mənasız ehtirasları olan insanların növbəti addımını proqnozlaşdırmaq çətin deyil. Ən sadə şəkildə ifadə etsək, modern insanın ən böyük hədəfi istifadə etdiyi telefon markasının növbəti yeni modelidir. Modern kütlə (cəmiyyət), kitabdan, bilgidən, sənətdən uzaq düşməyinin, “fast-food” bilgilərlə qidalandığının, mənasız kitablar oxuyub, bayağı sənətə meyillləndiyinin fərqində deyil. Modern həyatlar gerçək həyat zövqlərindən uzaq, süni sevinclərə möhtacdır. Modern həyatlar yalan, parıltı, dəbdəbə üzərində qurulub. Bir ovuc istisna – ki, həqiqi modern insan məhz istisnalar hesab edilməlidir – kütlənin çılğın ehtirasları üçün gecə-gündüz fikir, texnologiya, bilgi, sənət yaradır. Modern cəmiyyəti, modern insanı daha dərindən tanıyan elm, sənət adamları özlərini çətinə salmadan yüngül, asan anlaşılan, parıltılı şeylər, nəsnələr yaradır.

***

Modern insan passivdir və kapitalist dəyərlərdən mümkün qədər istifadə etməklə həyatını asanlaşdırandır. Modern insan özünü güvəndə hiss etmək üçün aid olduğu sosial qrupdan bir addım belə kənarlaşmır, sürü psixologiyasına çox asan uyğunlaşır. Kapitalizm robotlaşmış, yadlaşmış fərdlər yaradır və bu fərdlər özləri üçün yaratdıqları süni xoşbəxtliyə inanaraq yaşayır. Süni xoşbəxtliklər, daha çox istehlak acgözlüyü ardıqca, insanın öz şəxsi keyfiyyətlərinə belə yadlaşması sürətlənir. Ehtiyaclarımızı, yeyib-içəcəyimizi, geyimimizi, oxuyacağımız kitabı, baxacağımız filmi, dinləyəcəyimiz musiqini reklamlar müəyyənləşdirir. Süni xoşbəxtlik hissi içimizdəki gücə olan inamı azaldır, modern insan öz gücünü araşdırmadan, öz keyfiyyətlərinə bələd olmadan yaşayır. Modern insanın xoşbəxtliyi sosial şəbəkələrdəki məşhurluğuna, bahalı əşyalarına və dəbdəbəli həyatına bağlıdır.

***

Bütün bunlarla yanaşı, sinxron şəkildə modern insanın tənhalığı başlayır. Modern insan həyat səviyyəsini reklamların parıltısının diktəsi ilə qurub, süni xoşbəxtlik uydurduqca, sinxron olaraq bədbinləşir, tənhalaşır. Dəbdəbə və modern həyat yaşamaq ehtirası insanı kədərə, tənhalığa, depressiyaya sürükləyir. Modern insan ona heç zaman lazım olmayacaq, həyatını dəyişə bilməyəcək, gündəlik yaşamını gözəlləşdirməyəcək şeylərin xiffətini çəkərək yaşayır. Modern həyatlara sinxron olaraq tənhalıqlar dərinləşir, insan həqiqi hisslərin yox, süni xoşbəxtliklərin həsrəti ilə yaşayır.

***

Əslində, pəncərə qarşısında oturub dəmli çaydan qurtumlayaraq klassik roman oxumaq xoşbəxtliyi hələ də mövcuddur. Yeni dil öyrənmək, hər hansı bir musiqi alətini kəşf etmək hələ də mümkündür. Ancaq modern insan getdikcə bu sadə zövqlərdən uzaqlaşır, komforta meyillənir. Komfort isə tənhalığımızı dərinləşdirir, beynimizin yaradıcılıq gücünü məhv edir. Modern insan böyük xəyallar qurmadan, bəsit istəklərlə yaşayır...

294
Alen Delonun xanımı Natali Delon

Alen Delonun keçmiş həyat yoldaşı vəfat edib

0
(Yenilənib 00:37 22.01.2021)
Aktyorun oğlu Antoni Delon "Instagram" səhifəsində paylaşım edərək "Rahat yat, ana!" yazıb. Aktrisanın ölüm səbəbləri hələlik məlum deyil.

BAKI, 22 yanvar — Sputnik. Dünya şöhrətli fransız aktyoru və rejissoru Alen Delonun xanımı Natali Delon dünyasını dəyişib. Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, bu barədə aktyorun oğlu Antoni Delon "Instagram" səhifəsində paylaşım edərək "Rahat yat, ana!" yazıb. Aktrisanın ölüm səbəbləri hələlik məlum deyil.

Qeyd edək ki, Alen Delon və Natali Delon 1964-ci ildə evləniblər. Natali ilə olan evlilikdən onun Antoni adlı bir oğlu var.

Onu da bildirək ki, Natali Delon 1964-1968-ci illərdə Alen Delonla evli olduğu zamanlarda, ərinin sayəsində kinoya gəlib. Birlikdə çəkdikləri ilk "Samuray" filmi ilə böyük bir uğur qazanıb. Boşandıqdan sonra Natali digər məşhur rejissorlarla işləməyə davam edib. Sonra rejissorluq etməyə və ssenari yazmağa başlayıb.

0