Şəhid dəfni, arxiv şəkli

Cavabsız sual: Niyə varlılar şəhid olmur?

273
(Yenilənib 22:13 03.01.2021)
Əslində insan bilmir nəyə üzülsün: Qarabağda verdiyimiz şəhidlərəmi, bir-birinin ətini yeməyə hazır olan insanlaramı? Uçuq daxmalardan çıxan şəhid cənazələrinəmi ağlayaq, qrant yeyib özünü ən axırıncı yola qoyan cahillərəmi? Çox çətin durumdur.

44 gün ərzində cəbhədən gələn qələbə xəbərlərinə, xalqın həmrəyliyinə, bütövlük nümayiş etdirməsinə ürəkdən sevindim. Çoxdan belə gözəl hislər yaşamırdım. Təəssüf ki, bu məqamda da adamlar dərhal, sözləşibmiş kimi bir-birinə hücuma keçirdi. Hamı bir-birinin bostanına daş atırdı. Hədəf taxtasına çevirməyə adam axtarırdılar və biz sadəcə bir-birimizin qanına yerikləyirdik. Bizimlə eyni düşüncədə olmayanları didib-dağıtmağa hazırıq. Xalq kimi formalaşmadığımızı, həmrəyliyə hazır olmadığımızı hər imkanda gözlər önünə səririk.

Belə məqamlarda ən lazımsız, ən məzmunsuz və mənasız işlərlə məşğul oluruq: içimizdən günahkar axtarırıq. İllərdir fərqli fikir, fərqli düşüncə sərgiləyənlərin əzildiyini, həbsə atıldığını, ölkədən getməyə məcbur olduğunu gördüyümüz üçün, indi də cəmiyyət olaraq fərqli fikir səsləndirənləri linç etməyə, "satmağa" hazırıq. Biz belə görmüşük, belə öyrənmişik.

Son günlərin ən klişe söhbəti haqqında düşünürəm. Niyə müharibədə varlılar yox, kasıblar ölür?

Cəmiyyət hələ də nə istədiyini tam olaraq müəyyənləşdirə bilməyib. Ön cəbhədə şəhid olan əsgərlərə ağlayanların, "niyə kasıblar ölür?", "niyə villalardan şəhid cənazəsi çıxmır?" deyənlərin içərisində nə yazıq ki, pulla "hərbi biliet" alıb əsgərlikdən yayınanlar, sonuncu imkanını səfərbər edib oğlunu cəbhə bölgəsindən yayındıranlar, oğlunun daha rahat, daha kamfortlu hərbi hissələrdə xidmət etməsi üçün pul xərcləyənlər də var. "Vətən sağ olsun" yazıb şəhid şəkilləri paylaşanların əksəriyyəti ömründə bircə dəfə də olsun əlinə silah almayanlar, burnuna barıt qoxusu dəyməyənlərdir. Yəni ən kasıb vətəndaş da əlinə düşən imkanda varlılar kimi davranır. Bunun millətlə, xalqla əlaqəsi yoxdur, bu sadəcə kapitalizmin "təntənəsidir".

Son günlərin klişe sualları, klişe polemikaları:

– Niyə nazirlərin, imkanlı şəxslərin balaları döyüş bölgəsində xidmət etmir, niyə məmur övladları ölmür?

– Niyə villalardan şəhid cənazələri çıxmır?

Ümumiyyətlə, çox gözəl olardı ki, heç bir evdən, daxmadan, villadan, saraydan şəhid çıxmasın...

Qaldı ki, bu kişe sualların cavabına...zənnimcə bu sualların cavabını meydanlara çıxıb dünyanın ən böyük sosialist dövlətini yıxan, kapitalizmə qucaq açan atalarımızdan soruşmalıyıq.

Kapitalizm qurluşunda yaşayıb, varlıdan şəhid olmağı tələb etmək sadəcə absurddur.

Bu vətən torpağının üstündə başını soxmağa bir daxması olmayanlar, həm də şəhid olmağa hazır olanlar və bəlkə də potensial şəhidlərdir. Mal-mülk, var-dövlət, şan-şöhrət arxasınca qaçanların onsuz da problemi başından aşır. Qarabağ dərdi evsiz-eşiksizlərin, səfillərin, kasıbların – yəni bizlərin dərdidir.

Əlində Azərbaycan bayrağı olan uşaq, arxiv şəkli
© AFP 2020 / ILKIN HUSEYNOV

Yalnız itirməyə heç nəyi qalmayanlar qəhrəmanlıq sevdasına düşür. Qarabağdan yüzlərlə kilometr uzaqda, erməni ayağı dəyməyən rayonlarımızda belə bir qarış torpağın davasını edənlər, hektarlarla torpaq alıb sahiblənənlər, sadə kəndlini qul-kölə kimi çalışdırıb qazancını artıranların Qarabağ adlı dərdi yoxdur. Nə qədər acı da olsa Qarabağ biz kasıbların, evsiz-eşiksizlərin, quru canından başqa heç nəyi olmayanların dərdidir. Tək sərvəti övladı olan kasıbların müharibədə itirəcəyi də nə yazıq ki, yeganə sərvətləri – övladlarıdır.

Biz bunu hər addımbaşı görürür, başa düşür və dərk edirik.

Cəbhədən şəhid xəbərləri gəldikcə canımız yanır, çarəsizcəsinə qıvrılırıq. Əlimizdən heç nə gəlmədiyi üçün "Vətən sağ olsun" təsəllisi ilə özümüzü ovudub, göz yaşımızı silirik.

...Əlimizi sinəmizdə çarpazlayıb qara-qara düşünməkdənsə, bəlkə də bu həssas, ağrılı və üzüntülü günlərdə həmrəy, həmfikir olmaq lazımdır. Hər kəs əlindən gələni etməlidir. Öz daxilimizdə düşmən axtarmadan, heç kəsi qınamadan, heç kəsdən küsmədən, heç kəsi təhqir etmədən.

Vətəni sevmək üçün səbəb axtarmağa dəyməz, sadəcə bizim olduğu üçün sevə bilərik bu məmləkəti...

273
Qarabağ Azərbaycandır! yazısı

Nostalgiyanın sonu: Biz qayıdırıq

123
(Yenilənib 12:11 22.01.2021)
Vətən müharibəmiz başlamadan Qarabağ hamımız üçün əlçatmaz, nolstalgiya hissi yaradan uzaq İtaka adası kimi idi...

Vətən müharibəmiz başlamadan Qarabağ hamımız üçün əlçatmaz, nolstalgiya hissi yaradan uzaq İtaka adası kimi idi...

Savaş başladı.

Yaşadığımız rahat həyatın, komfortun unutdurmadığı o dağlar, o kəndlər, o buz bulaqlar, o şəhərlər üçün göz qırpmadan silahlanıb yola düşdük.

Bu savaşda nə qədər itkilər versək də, bizi gözləyən yurd yerləri üçün səfərbər olduğumuzu unutmadıq.

Xalq olaraq birləşdik, bütövləşdik və yumruq olmağı bacardıq.а

Bu savaş haqq savaşı, bu xeyirin şərlə savaşı idi və bizi həsrətində olduğumuz, nostalgiya hissi ilə xatırladığımız uzaq İtakamıza – Qarabağımıza aparırdı..

Biz Odissey kimi inadkardıq...

***

Savaş bitdi.

Döyüşdük, qanımızla, canımızla, malımızla bu savaşdan xalq olaraq böyük üstünlüklə, zəfərlə çıxdıq.

Vətəninin gələcəyini düşünən hər kəsin narahat, nigaran olduğu məqamlar var, zamanla bu narahatlıqlar da bitəcək.

Azərbaycanlılar Qarabağa dönəcək.

İllərdir boğazımızda düyümlənən vətən nisgili, yurd-yuva həsrəti sona çatacaq.0+.3

İllərdir baş tutmayan dönüşün kədərini yaşayanlar, yəni nostalgiya yaşayanların arzusu gerçəkləşəcək.

***

Sözlərin gücünə, sözlərin ovsununa inanıram.

Məhz illərdir yaşadığımız bu kədərin ən yaxşı ifadəsini yunanlar yüz illər öncə tapıblar.

Nostalgiya iki mənada (qədim yunanca nostos ¬– vətənə qayıtmaq və "alqos"– ağrı) — vətən və doğma ev üçün kədərlənmək mənasında və "keçmiş üçün kədər" anlamında da işlədilir.

Qarabağa duyduğumuz nostalgiya hər iki mənanını ehtiva edir.

Biz həm vətənimiz, doğma evimiz, həm də keçmişimiz üçün kədərlənirdik. Məğlubiyyətin, şərə qarşı mübarizə itirdiklərimizin acısı canımızdan çıxmırdı.

Qarabağın işğaldan azad edilən ərazilərində çəkilmiş videoları, fotoları görəndə keçirdiyimiz o qəribə hissin məhz nostalgiya olduğunu anladım...

***

Nostalgiya semantik olaraq vətənə dönüşün mümkünsüzlüyünün səbəb olduğu hüznü ifadə edən bir kəlmədir; doğulub-böyüdüyü yerə qovuşmaq həsrəti, qürbət acısını bir kəliməylə açır.

Nostalgiya sözünün yaranışı Homerin "Odisseya"sı ilə bağlıdır. On il Troya müharibəsində iştirak edən Odissey, döyüşlərdə belə vətənə qayıtmaq arzusundaydı. O Doğulduğu İtaka adasına qayıtmaq həsrəti ilə yaşasa da, Tanrıların intiriqası onu üç il də vətəndən ayırdı. Sonra onu əsir alan və aşiq olan Kalipsonun qadağası onu yeddi il İtakadan uzaq saldı...

Nostalgiyadan əziyyət çəkən ilk əzabkeş Odissey Kalipsonun yanında nə qədər məmnun olsa da deyirdi: "...hər gün etdiyim yeganə dua ora(İtaka) dönmək, günəşin doğuşunu evimdə görməkdir!" (Homer, "Odisseya", Beşinci nəğmə)

***

30 ilə yaxındır bizim hamımızın içində Odissey nisgili vardı.

Homerin qəhrəmanı Odissey öz doğma adasına qayıdanda öncə dağlara boylandı, sonra iyirmi il əvvəlki halında qaldığına əmin olmaq üçün yaşıl zeytun ağacını tumarladı...

Doğulduğu yerlər işğaldan azad olunduqdan sonra, vətəninə, dağılmış, talan olunmuş evinə qayıtmış hərbçilərin sosial şəbəkələrdə yayımlanan videolarını yada salın.

Bizim Odisseylərimiz öz İtakasına – Qarabağına eyni həssaslıqla qayıdırdı...

Bizim həsrətin ömrü, Odisseyin həsrətindən daha uzun olduğu üçün, bəlkə də vüsalımız daha şirin və unudulmaz olacaq.

Odissey öz doğma İtakasına qayıdaraq nostalgiyadan qurtuldu.

Bizim Qarabağa dönüşümüz də, bizim nostalgiyamızın sonudur.

Vətənə qayıdışımız mübarək!

123
20 Yanvar faciəsinin ildönümü

20 Yanvar faciəsi - ağlamaqmı lazım, yaratmaqmı?

29
(Yenilənib 11:26 20.01.2021)
Kimsə çıxıb müxtəlif şeirlərdən, poemalardan, povest və romanlardan, film və teatr tamaşalarından, rəsm əsərlərindən misal çəkərsə, bunu qəbul etməyəcəyəm.

BAKI, 20 yanvar — Sputnik. 1990-cı ilin Qanlı Yanvarından 31 il ötür... Həmin ilin yanvar ayının 19-dan 20-nə keçən gecə saat 23:30-da keçmiş Sovet İttifaqının silahlı qoşunları Bakı şəhərində dinc əhalinin üzərinə hücum çəkir, bu qırğında onlarla insan həyatını itirir, yaralanır, itkin düşür. Üzərindən tam 31 il keçən bu faciənin tariximizdəki ibrət əhəmiyyəti nədir? Mədəniyyətimiz - ədəbiyyatımız və incəsənətimiz bu tarixi faciədən nələr yarada bilib?

Təəssüf ki, Azərbaycan mədəniyyəti bu tarixi faciəsinə, təkcə “Ağla, qərənfil, ağla” deyə bilib. Bir də ki insafən, mahir tar ifaçıları hər ilin yanvar ayının 20-də yaxşı “Zəminxarə” çala bilirlər. Başqa heç nə...

Kimsə çıxıb müxtəlif şeirlərdən, poemalardan, povest və romanlardan, film və teatr tamaşalarından, rəsm əsərlərindən misal çəkərsə, bunu qəbul etməyəcəyəm. Çünki bu mövzuda yaradılmış bütün sənət nümunələri ilə tanışam və onlar sənətsəl keyfiyyətləri baxımından Məmməd Aslanın “Ağla, qərənfil, ağla” şeirindən daha böyük deyillər. Heç tarzənlərin “Zəminxarə”si qədər səmimi də olmağı bacarmadılar.

Etiraf edək ki, Qanlı Yanvar haqqında yaradılan sənət nümunələrinin əksəriyyəti vətənpərvər mövzulu müsabiqələrdə mükafat qazana bilmək üçün yaradıldı. Nəticədə, mədəniyyətimizin rəflərində bu mövzuda xeyli sayda nümunələr olmasına rəğmən, onların heç birini dünyaya təqdim edə bilmədik. Çünki onlar dünyaya təqdim olunacaq qədər səmimi və keyfiyyətli deyildilər. Bu, açıq həqiqətdir. Heç kəs inciməsin.

“Madam ki, heç kəs yaza bilmədi, sən yazaydın” deyənlərin mühakimələrini eşidirəm. Fəqət, nəzərinizə çatdırmalıyam ki, mən bu qanlı gecədən 3 il sonra dünyaya gəlmişəm və həmin gecədən 17 il sonra bədii yaradıcılığa başlamışam. Yəni, bu mövzuda sənət nümunəsi yaratmağın mühakiməsi, hətta 1980-ci ildən də əvvəl doğulanlar arasında aparılmalıdır.

Öz yaşıdlarıma və məndən sonrakılara isə bir dostyana tövsiyə verə bilərəm ki, əgər bu mövzuda nəsə yaratmaq istəyirlərsə, Bəxtiyar Vahabzadənin “Ölümü kamına çəkdi şəhidlər”ini, ya da Məmməd Aslanın “Ağla, qərənfil, ağla”sını parodiya etməsinlər. Onlar həmin gecənin isti ağrıları ilə yazılmışdı və yalnız ahu-zar edə bilmişdilər. Problem onda idi ki, bu qədər sənətkarın içindən çıxıb o gecənin həqiqətlərini, insanların gerçək iztirablarını, ağrılarını, rejimin ədalətsizliyini və vəhşiliyini olduğu kimi təsvir edə bilən, onu bədii çalarla zənginləşdirib əsl sənət nümunəsi kimi dünyaya təqdim edə bilən bir nəfər də olmadı. Niyə olmadı? Çünki onların böyük əksəriyyəti həmin rejimin köləsi olmuşdular və həmin rejimin alçaqlığına bəşəri etiraz etmək üçün üzləri yox idi.

Bu səbəblə, bundan sonrakıların  içində kimsə “Qanlı Yanvar” həqiqətlərini soyuq başla və üstün istedadla sənət nümunəsinə çevirmək istəsə, bunun üçün hələ də əlçatımlı olan mənbələr var. Bəzənmiş-düzənmiş üzgün duyğu çələnglərinə aldanmayıb, gerçək ağrıları tapa bilən və təsvir edə bilən sənətkar bu dəhşətli gecə haqqında böyük sənət nümunəsi yarada bilər. Bu, həm mədəniyyətin tarixi mirasına, həm də o gecə haqqında ən tutarlı mənbəyə çevrilər.

29

Yanvarın 25-nə qədər ölkədə ictimai nəqliyyat işləməyəcək

0
(Yenilənib 00:11 23.01.2021)
Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahın qərarına əsasən, bütün ölkə ərazisində şənbə və bazar günləri ictimai nəqliyyatın fəaliyyəti dayandırılır.

BAKI, 23 yanvar - Sputnik. Bu gündən yanvarın 25-i saat 06:00-dək bütün ölkə ərazisində ictimai nəqliyyatın fəaliyyəti dayandırılıb.

Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahın qərarına əsasən, bütün ölkə ərazisində şənbə və bazar günləri ictimai nəqliyyatın fəaliyyəti dayandırılır.

Bununla əlaqədar 23 yanvar saat 00:00-dan 25 yanvar saat 06:00-dək ölkə ərazisində ictimai nəqliyyat fəaliyyət göstərməyəcək.

Qeyd edək ki, Bakı metropolitenində də sərnişindaşıma dayandırılıb.

0