Qripə qarşı peyvənd, arxiv şəkli

Azərbaycanda “mənasız” sayılan peyvəndlə ABŞ-da 8 min ölümün qarşısı alınır

69
(Yenilənib 12:06 06.11.2020)
Ölkəyə gətirilən Niderland Krallığında “Abbott Biologicals” şirkətinin istehsal etdiyi İnfluVak Tetra peyvəndi, dördvalentli, inaktivasiya olunmuş peyvənddir. Bu peyvəndi ÜDS təşkilatı təsdiqləyib və o, qoyulmuş tələblərə uyğundur.

Azərbaycanda ilk dəfə qripdən ümummilli vaksinasiya keçirilir. Oktyabrın 12-dən başlayaraq bir ay boyu əhaliyə qrip peyvəndi vurulacağı nəzərdə tutulub. Səhiyyə naziri Oqtay Şirəliyev qrip və respirator infeksiyaların profilaktikası üçün xüsusi əmr imzalayıb.

Peyvənd ilk növbədə risk qrupuna daxil olan yaşlı insanlara, tibbi işçilərinə, azyaşlılara, uşaqlara isə birbaşa uşaq poliklinikalarında vurulacaq. Müasir standartlara görə, hazırda qripin 3-4 ştampına qarşı dövri vaksinasiya keçirilir. Dünya praktikasında hər bir peyvəndin 2 faizində əks-təsiri də ola bilər. Bu, normal qəbul olunur.

İnsanlar qrip peyvəndini bir növ mənasız bir şey sayırlar

Ölkəyə gətirilən Niderland Krallığında “Abbott Biologicals” şirkətinin istehsal etdiyi İnfluVak Tetra peyvəndi, dördvalentli, inaktivasiya olunmuş peyvənddir. Bu peyvəndi ÜDS təşkilatı təsdiqləyib və o, qoyulmuş tələblərə uyğundur. Peyvənd tək nəfərlik doza şəklində şprisə yığılmış haldadır. Bu peyvəndin dozallanmasında və aseptik şəraitdə vurulmasında ən uyğun qablaşdırmadır. 6 aydan başlayaraq uşaqlara da vurula bilər. Vaksini mütləq olaraq tibb müəssisəsində tibb işçisi vurmalıdır. Vaksinasiya ölkə üzrə tələblərə cavab verən xüsusi ayrılmış tibb müəssisələrində həyata keçiriləcək.

Azərbaycanda qripdən peyvənd vurmaq praktikası indiyəcən olmayıb. Qriplə bağlı dövlət proqramı, əhali arasında maarifləndirmə tədbirləri də reallaşmayıb. İnsanlar da qrip peyvəndini bir növ mənasız bir şey sayırlar. Kimi dindirsən, deyir, nəyə lazım, xəstələnib sağalaram da. Ümumiyyətlə ölkədə qrip və digər respirator xəstəliklərə bir növ biganə münasibət var. ÜST-nin məlumatına görə, qripin yaratdığı fəsaddan dünyada hər il dünyada 500-650 min insan dünyasını dəyişir. Yəni hər il kiçik bir pandemiya yaşayır dünya. Özü də bu statistika daha ağır və yorucu ola bilərdi. Sadəcə, bir çox ölkədə məhz mövsümi vaksinasiya adi haldır deyə ölüm halları da azlıq təşkil edir.

Peyvəndin alınmasına federal büdcədən 500 milyon manat vəsait ayrılıb

Qrip soyuq şəraitdə özünü daha çox büruzə verir, şaxtalı-qarlı ölkələrdə bu səbəbdən vaksinasiya daha aktualdır. Qonşu Rusiyada qripdən vaksinasiya artıq sentyabrdan başlayıb. Ölkə əhalisinin təqribən 60 faizi qripdən peyvənd ala biləcək. Risk qrupunda olan insanların isə 75 faizi peyvənd ala biləcək. Peyvəndin alınmasına federal büdcədən 500 milyon manat vəsait ayrılıb. Moskva sakinləri sentyabrın 1-dən şəhərdə yaradılan 450 məntəqədə pulsuz olaraq peyvənd edə bilərlər. Qrip peyvəndini həm də apteklərdən əldə edib vurdurmaq olar.

Qrip peyvəndinin vurulması qripin mümkün fəsadını xeyli azaldır. Peyvənd olmasaydı, qripin qurbanları xeyli çox olardı. Yəni öz mənfi təsirinə görə qrip heç də koronavirusdan zəif xəstəlik deyil, sadəcə, aramızda uzun müddət olduğundan onunla mübarizə yolları da çoxdan tapılıb. 2017-2018-ci illər üzrə ABŞ üzrə vaksinasiya əhalinin cəmi 42%-ini əhatə edib. Vaksinasiyanın ABŞ-da nə qədər effektli olduğunu rəqəmlər əks etdirir. Peyvənd vurulması səbəbindən göstərilən müddətdə 7,1 milyon insan qripə yoluxmayıb, 109 min insan xəstəxanaya düşməyib, 8 min insan isə ölümdən geri dönüb. Vaksinasiya 6 ay - 4il yaş arasında olan körpələrin arasında 39% ölümün qarşısını alıb. Yaşı 65-i keçən şəxslərin arasında isə qarşısı alınan ölüm faizi lap yüksək olub.

Qripi ciddiliyə almamaq ağılsızlıqdır

ÜST hər il qripin təhlükəsi və fəsadları ilə bağlı hesabat təqdim edir. Sadəcə peyvəndə skeptik yanaşan insanların çoxu bu faktlarla heç tanış deyil. Bu gün diqqət belə almadığımız adi ispan qrip vaxtilə 50-100 milyon insanın həyatına son qoyub. Bu günün immuniteti xəstəliklə ağır mübarizədə qazanılıb. Əldə olan peyvəndlər isə uzun müddət laboratoriya sınağından keçərək insanlara təqdim edilib. Risk qrupu üçün hələ də problem doğura biləcək qripi ciddiliyə almamaq ağılsızlıqdır.

Qripin törətdiyi fəsadları daha çox həkimlər yaxşı bilir, özü də tibbi yardımda çalışan həkimlər. Payız-qış mövsümü başladısa, yuxunu yaddan çıxarasan gərək. Elə olur, briqada bütün gecə geri dönə bilmir. Çağırış dalınca çağırış gəlir. Hansı evə getsən, 39-40 dərəcə qızdırma ilə qripdən əziyyət çəkən uşaqla rastlaşırsan. Bir müalicəsi də yoxdur, uzaqbaşı qızdırmanı bir az salmaq olar. Tutuldunsa, deməli, elə 5-6 gün qızdırıb sağalmalısan. Amma qripin fəsadı uzun müddət qalmaqda davam edir, öskürək bitmək bilmir, burun-baş axır. Bir az düzələn kimi yenə başqa bir azara düçar olur. Yaşlı adamın, özü də hansısa xroniki xəstəliyi olan insanın, qrip olması lap ağır problem yarada bilər. Bəzən qripdən öskürək, öskürəkdən pnevmoniya yaranır. Şəkəri, ürək-damar xəstəlikləri varsa, ağırlaşma verir.

Bu baxımdan hazırda ölkədə ilk dəfə tətbiq olunan qripdən vaksinasiya prosesi ümumən müsbət tendensiyadır. Risk qrupunda olan insanlar üçün çox əhəmiyyətlidir. Əhalidə yeni yanaşma formalaşdırmaq istiqamətində də bir çox işlərin görülməsinə zəmin yarada bilər. Hələlik qrip peyvəndi ilə bağlı dövlət proqramı yoxdur, amma bu istiqamətdə ilk addımları atılır. Gələcəkdə belə daimi proqramın olması bir çox fəsadı qabaqlamağa imkan verə bilər.

Əhali peyvəndə soyuq yanaşır deyə, dərman şirkətləri onu gətirmək belə istəmirlər. Qrip peyvəndi ən azı apteklərdə olmalıdır. Belə halda onun əhəmiyyətini anlayan, yararlanmaq istəyən, risk qrupuna olmayan insanlar da əldə edib tibb müəssissəsinin  birində vurdura bilərlər. 

69
Bakıda tibbi maska taxmış şəxs, arxiv şəkli

Məsuliyyət disiplin: Koronavirusa qalib gəlməyin yolları

45
Riayət etdiyimiz qaydaların gələcəyimizə, xüsusilə övladlarımıza və digər doğmalarımıza faydalı olacağına inansaq, bu bəlaya qalib gəlməyimiz çətin olmayacaq.

Həyatımızı və düzənimizi dəyişən "taclı bəla"nın yayılması son günlər kəskin şəkildə artıb. Həm dünyada, həm də ölkəmizdə vəziyyət getdikcə qəlizləşir. Xəstəxanaların vəziyyətindən xəbərdar olanlar, vəziyyətin niyə qəliz olduğunu yəqin ki, anlayrırlar. Təcrübə göstərdi ki, bütün dünya bu bəlanın qarşısında hələki çarəsiz vəziyyətdədir. İlin əvvəlində Avropa ölkələrində yaşanan narahatlıq, indi bizim qapımızı döyür. Görülən tədbirlərin, tətbiq olunan qadağaların, qapanmaların, açılmaların effektivliyi də göz qabağındadır. Bu barədə uzun-uzadı yazmağa, danışmağa ehtiyac yoxdur. Son günlərin statistikası vəziyyətin ciddi olduğunu gözlər önünə sərir. Artıq, "Mən koronaya inanmıram"– lağlağısının yeri deyil. İnansaq da, inanmasaq da pandemiya dünyaya meydan oxuyur.

***

Mütəxəsislər yoluxmanın və ölümlərin nisbətən az olduğu isti aylarda payız-qış mövsümündə yoluxmalarda kəskin artım olacağı ilə bağlı xəbərdarlıq etsələr də, dəyişən heç nə olmadı. Özümüzü və ətrafımızı qorumalı olduğumuz halda, yenə biganə davrandıq. Heç kəsə sirr deyil ki, koronavirusun yayılmasında əsas faktor insandır. Əgər insanlar bu məsələdə məsuliyyətli olmasa, yoluxmanın sürətlə artmasına mane olmaq daha da çətinləşəcək. Üstəlik, xəstəxanalarda müalicə alanların sayının artması, həkimlərin daha ağır xəstələrə nəzarət etmək imkanını azaldır. Dolayısıyla, hər bir məsuliyyətsiz addım, ətrafımzdakı onlarla insana təhlükə yaradır. Qarabağ müharibəsində ardıcıl qazanılan zəfərlər bizdə eyforiyaya səbəb olub. Bunu zəfər yürüşlərində də müşahidə etmək çətin deyildi. O müdhiş sevincin qarşısında insanları "Niyə yürüş edərkən maskadan istifadə etmirdiniz?" – deyə qınamaq da olmur. Zəfər sevinci elə bir hissdir ki, sosial məsafə, maska, dezinfektan heç kəsin yadına düşmür. O xoşbəxt anlarda adam bütün mənfi şeyləri unudur. Çox yaxşı haldır ki, insanlarımızın bu xoş aurası bu gün də davam edir. Ancaq bu rahatlığın təhlükəli tərəfi də var: məsuliyyət hissimiz azalır və "taclı bəla" öz arealını genişləndirir. Bu gün yenidən birliyə və həmrəyliyə ehtiyacımız var.

***

Sözün düzü, koronaya yoluxmamaq üçün nələrə riayət etməli olduğumuzu hamımız bilirik. Əgər ilin əvvəlində naməlum düşmənə qarşı təşviş içərisində mübarizə aparırdıqsa, indi bu virus haqqında kifayət qədər məlumatlıyıq. Qoyulan qadağalar kifayət qədər yumşaldılıb. Həyatımızdan bu bəlanın biryolluq çıxıb getməsi üçün özümüzü və ətrafımızı düşünmək, diqqətli və məsuliyyətli olmaqdan başqa yolumuz yoxdur.

***

Bu gün yoluxma riski hər yerdə yüksək olsa da, insanların daha sıx olduğu yerlərdən uzaq gəzmək, bu sıxlığa səbəb olmamaq vacibdir. Düşünürəm ki, insanlarla daha sıx ünsiyyətdən yayınmaq da bu dönəm üçün vacibdir. Maskadan istifadə etməli, gigiyeniya qaydalarına riayət etməliyik. Açıq havada maskadan istifadə etməklə bağlı qoyulan qadağa hamıya qəribə görünsə də, düşünürəm ki, bu məsuliyyət hissini artırmaq, disiplin yaratmaq üçün müəyyən təsirə malik olacaq. Pandemiya ilə mübarizə apardığımız bu dönəmdə hətta absurd görünən qadağalara da riayət etmək, öz davranışımızla ətrafımıza yaxşı nümunə göstərmək məcburiyyətindəyik.

***

Əzizlərimizin həyatını qorumaq, təhsil sistemimizin və həyatın digər sahələrinin normala dönməsi üçün bu qeyri-müəyyənliklərlə dolu günlərdə daha həssas, daha məsuliyyətli olmalıyıq. Riayət etdiyimiz qaydaların gələcəyimizə, xüsusilə övladlarımıza və digər doğmalarımıza faydalı olacağına inansaq, bu bəlaya qalib gəlməyimiz çətin olmayacaq.

Hər birimizdən tələb olunan sadəcə məsuliyyətli və diqqətli olmaqdır. Bunu bacarsaq, minlərlə insanın xilaskarı olmaq şansımız var. Bu gün özünü və ətafını qoruyan hər bir insan qəhrəmandır və hamımızın qəhrəman olmaq imkanı var. Gələcəyimiz və sağlamlığımız üçün bu qəhrəmanlığı etməliyik. Bizim yenədə birliyə, bütövlüyə, həmrəyliyə ehtiyacımız var. Yaxın tarix sübut etdi ki, biz həqiqətən birlikdə güclüyük. Bu gücümüzü gözgörünməz düşmənə də göstərməyin vaxtıdır.

45
Teqlər:
korona virusu, Koronavirus, epidemiya, COVID-19
Xırdalanda uşaqlar, arxiv şəkli

Uşaq ikili standartın çərçivəsində: internetdə bir fikir var, valideyndə başqası

42
(Yenilənib 22:30 23.11.2020)
Noyabrın 20-si Ümumdünya Uşaqlar Günüdür. BMT Baş Assambleyasının 1954-cu ildə qəbul etdiyi №836 saylı qətnaməsində bütün dövlətlərə uşaqların şərəfinə bu bayramın keçirilməsi tövsiyə olunub. Bu məqalə gec dərc olunsa da, həmin günə həsr olunub.

Post-sovet məkanında adətən iyunun 1-ni Uşaq Hüquqlarının Müdafiəsi Günü kimi qeyd etmək qəbul olunub. Dünyanın bir çox ölkəsində uşaq hüquqları, onların problemləri ilə bağlı bir çox normativ aktlar və mütərəqqi qanunlar mövcuddur. Bununla belə, uşaq problemi hələ də aktuallığını saxlamaqdadır.

Çində uşaq oğurluğu problemi olduqca aktualdır

Uşaq gününü qəbul etmək nəyə lazım idi? Müasir dünya olduqca çətin problemləri ortaya qoyur. Hər gün texnoloji yenilik gündəmə gəlməsi yeni problemləri yaradır. Hər yeni mərhələdə yeni çətinliyi dəf etmək, bu işlərin uşaqlara təsirini aradan qaldırmaq lazım gəlir. Dünya üzrə ümumi qanunvericilik olmadığına görə, bəzən hər ölkə üzrə anlaşılmaz problemləri müşahidə edirik.

Məsələn, dünyanın ən qüdrətli ölkələrindən biri olan Çində uşaq oğurluğu problemi olduqca aktualdır. 1970-2015-ci illərdə ölkədə mövcud olan bir uşaq siyasəti böyük cinayətkar qrupların yaranmasına şərait yaradıb. Uşağı olmayan ailələr oğurluq yolla qaçırılmış uşaqları almaqla arzularına çatarmışlar. Əsil valideynlərin isə bəxtinə illərlə itirilmiş övladı axtarmaq qalırmış. Hətta bu gün də Çində minlərlə uşağın oğurlanması, kənara satılması, uşaq əməyinin istismarı, uşaqların cinsi istismarına rast gəlinir. Uşaqlara şikəst edib dilənçiliyə məcbur edən xüsusi qruplar da var. Maraqlı hallara da rast gəlinir.

İki yaşında itmiş Mao İn yalnız 30 il sonra öz valideynlərinə qovuşa bilib. 1988-ci ildə onu oğurlayıb başqa bir ailəyə satıblar. Uşağın anası Li Szinçji və atası Mao Szinçji övladlarını tapmaq üçün minlərlə elan yerləşdirib, çox miqdarda vəsait xərcləyiblər. Ana hətta öz işini tərk edərək həyatını oğlunun axtarışına sərf edib. İllərlə televiziya ekranından danışan Li heç vaxt ümidini itirmədiyini deyib. 2007-ci ildə övladlarını itirmiş valideynlərin qrupuna da qoşulan Mao və Li 2020-ci ildə övladlarına qoşula biliblər. Başqa regionda tapılan 34 yaşlı Qu Ninin DNT analizi verdikdən sonra hər şey aşkarlanıb.

Bu uşaqların nə təhsili var, nə də gələcəyi

Əslində belə hallar elə də tez-tez baş vermir, itirilmiş övladı tapmaq hər valideynə qismət olmur. Uşaq əməyinin istismarı, uşaqların təhsildən kənarda qalması, kasıblıq ucbatından uşaqların sağlamlığı itirməsi hallarına daha çox rast gəlinir. Afrikanın elə ölkələri var, orada elə uşaq özünü tanıyandan zibildə eşələnməklə məşğuldur. Yəni uşaq elə zibillikdə doğulur, böyüdükdən sonra orada pula satıla biləcək materialları toplayıb təhvil verir, min cür xəstəlik taparaq tez də həyatdan gedir. Bu uşaqların nə təhsili var, nə də gələcəyi.

Ekstremal halları kənara qoysaq, elə adi günümüzdə də xeyli çətinlik var. Ötən əsrin 70-ci illərində orta məktəbin 1-ci sinfinə gedən uşağın 7 yaşı olmalı idi. 6 yaşında uşağı götürməzdilər. Hazırda yaş həddi 6-ya endirilib, hətta ilin sonunda 6 yaşı tamam olanlar artıq sentyabrda məktəbə gedə bilərlər. 5 yaşlı uşaq artıq tədris prosesinə qoşulmalıdır. Özü də bu müddətdən öncə bu günün uşaqları həm bağça sistemindən keçir, həm də məktəbəqədər hazırlıq prosesindən.

Valideynin uşağına təsir etmək imkanı gün gündən azalır

Bu günün uşağı faktiki uşaqlığını keçirə bilmir. Elə doğulduğu gündən ətrafında onlarla texniki vasitə ilə üzləşir. 100-lərlə kanalı və internetə çıxışı olan televizor, müxtəlif növ planşet, smartfon, oyun qurğuları uşaq həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Uşaq dəhşət dərəcədə yüklənir. Özünə qapanan, autizm xəstəliyinə düçar olan uşaqlarla yanaşı xeyli sayda hiperaktiv uşaqlar da peyda olub. Kimi telefonu əlinə alıb özünə qapanır, kimi də mənasız videoya baxıb ev-eşiyi dağıdır.

Valideynin uşağına təsir etmək imkanı gün gündən azalır. Uşağı daha çox internet resursları tərbiyə edir. Başqa insanların, digər millətlərin davranış modelləri valideynin dediyindən daha çox əhəmiyyət kəsb etməyə başlayır. İnformasiya kanalları çoxalıb deyə nəyinsə qarşısını da almaq olmur. Valideynin texniki bacarığı da bəzən uşağın bildiyindən zəif olur. Zet nəslinin nümayəndələri anında istənilən qurğudan baş çıxarır, özlərinə maraqla olan məlumatı hər yerdən tapa bilirlər.

Azərbaycanda nəsillər arasında sözün əsl mənasında bir ciddi anlaşılmazlıq var. Milli-mental dəyərlər aşılanır, bəzən bu yöndə olan fikirlər uşaqda gülüş doğurur. Muğamat dinləmək əvəzinə uşaq məşhur bloqçunun videosunu izləməyə, dolma-plov yerinə isə hamburger yeməyə üstünlük verir.

Bir-birini anlamamağın səbəblərindən biri də patriarxal cəmiyyətə məxsus ata kultunun olmasındən, uşağa bir şəxsiyyət kimi yanaşmamaqdan irəli gəlir. Uşaqla danışmaq, onun problemlərini anlamaq əvəzinə elə “mən dedim, deməli belə olacaq” fikrinə üstünlük verilir. Zaman isə dəyişib, bu günün valideyni çox zaman uşağı üçün layiqli nümunə ola bilmir, bir şeyi deyir, amma əksinə hərəkət edir. Telefonla oynamağı qadağan edir, amma səbəbini demir. Özü qazlı rəngli içkiyə üstünlük verir, amma övladına deyir, olmaz. Uşaq daim ailədaxili ikili standartların çərçivəsində yaşamalı olur. İnternetdə bir fikir var, valideynin beynində başqası.

Valideyn də uşaq üçün ən əhəmiyyətli nümunədir

Valideyn-uşaq münasibətlərini dünyanın bir çox ölkəsində ciddi araşdırırlar. Tez-tez hər hansı bir tədqiqatın nəticəsi də açıqlanır. Yüzlərlə kitab, təlimat yaradılıb. Nəyisə bilmirsənsə, uşaq psixoloqundan tutmuş ən müxtəlif növ mütəxəssisə müraciət edə bilərsən. Ölkə var, uşağa fastvud yeməyi qətiyyətlə qadağan edilib. Hər dərsdə onun ziyanından danışırlar. Baxırsan, belə qida satılan şəbəkəyə turistdən başqa heç kim getmir. Valideyn də uşaq üçün ən əhəmiyyətli nümunədir.

Bir ölkə, toplum olaraq yeni dönəmdə “uşaqlara münasibətdə necə davranmalıyıq” sualına cavab axtarmalıyıq. Uşaq valideyndən çox zəmanəsinə bənzəyir deyə, valideyn zamanın nəbzini tutmağı bacarmalı, uşağa irəlidə gedən bir flaqman kimi yol göstərməlidir.

42
Teqlər:
uşaqlar
PPX avtomobili, arxiv şəkli

Bakı sakini küçədə qətlə yetirilib

0
Hazırda prokurorluq və polis əməkdaşları tərəfindən cinayəti törətmiş şəxs və ya şəxslərin müəyyən edilərək tutulub istintaqa cəlb edilməsi istiqamətində intensiv və zəruri istintaq hərəkətləri və əməliyyat-axtarış tədbirləri davam etdirilir.

BAKI, 27 noyabr — Sputnik. Noyabrın 25-də saat 21 radələrində Xətai rayonu ərazisində İntizam İsmayılovun aldığı bədən xəsarətləri nəticəsində xəstəxanada ölməsi barədə Xətai rayon prokurorluğuna məlumat daxil olub.

Sputnik Azərbaycan Baş Prokurorluğun məlumatına istinadla xəbər verir ki, dərhal prokurorluq əməkdaşları tərəfindən məhkəmə-tibb ekspertinin iştirakı ilə hadisə yerinə və meyitə baxış keçirilib, digər prosessual hərəkətlər yerinə yetirilib.

Faktla bağlı Xətai rayon prokurorluğunda Cinayət Məcəlləsinin 120.1-ci (qəsdən adam öldürmə) maddəsi ilə cinayət işi başlanmış, müvafiq ekspertizalar təyin edilib.

İstintaqla hadisənin zərərçəkmişin yaşadığı evin yaxınlığında naməlum şəxs və ya şəxslər tərəfindən aralarında yaranmış münaqişə zamanı törədilməsinə əsaslı şübhələr müəyyən edilib.

Hazırda prokurorluq və polis əməkdaşları tərəfindən cinayəti törətmiş şəxs və ya şəxslərin müəyyən edilərək tutulub istintaqa cəlb edilməsi istiqamətində intensiv və zəruri istintaq hərəkətləri və əməliyyat-axtarış tədbirləri davam etdirilir.

0
Teqlər:
cinayət, istintaq, Bakı, qətl, Xətai rayonu, Xətai