Əncir

Dədə-baba bağının əsas atributu: bu müqəddəs ağacı kəsmək olmaz

128
(Yenilənib 20:32 05.09.2020)
Əncir ağacı ilə bağlı Abşeronda bir xeyli inanc da var. Məsələn, bu müqəddəs sayılan ağacı kəsmək, doğramaq olmaz. Hətta odda yandırmaq da məsləhət deyil

BAKI, 5 sentyabr — Sputnik. Avqustun isti günlərində Bakı əhli adətən bir mühüm işlə məşğul olur. Köhnə kəndlərin hər yerində məşhur Abşeron ənciri yetişir deyə kimi mürəbbə bişirir, kimi doşab. Zincilfərəc, cem, əncir qurusu da hazırlamağa imkan tapmalısan. Bu möcüzəli giləmeyvənin məhsul dövrü çox qısadır, avqustdan 10 və sentyabrdan da 15 gün vaxt olur. Özü də əncir dəydisə, ağacda qala bilməz, toplayıb nəsə hazırlamalısan.

Əncir ağacı iki dəfə məhsul verir

Qəribə bir xüsusiyyəti var bu məhsulun, bazar malı deyil, onu marketdə uzun-uzadı saxlamaq da olmur. Bu gün dərilibsə, elə bu gün də onu emal etməlisən. Əncir yeyən də onu elə səhər-səhər acqarına ağacdan dərib yeyər. Olduqca tez zay olub gedir.

Abşeronda bağın ola, həyətində əncir ağacı olmaya, mümkün deyil. Əncir ağacı bir növ “əbədi”dir. Əkirsən bir yerə, tutdusa, elə həmin yerdə daim bitəcək. Ola bilər, köhnə gövdəsi bir müddət sonra qurusun, amma dibindən yeni ağac əmələ gələcək. Əncir ağacı üçün Abşeronun isti, subtropik iqlimi olduqca uyğundur. Əncir artıq rütubəti sevməz, böyük ağacın heç sulanmasına belə ehtiyacı yoxdur. Kökü çox dərinə gedib suyu tapacaq. Özü də bəzən bilməzlikdən kimsə ağacı  tez-tez sulasa, məhsulu dadsız olar, tez də çürüyüb gedər. Bəzən həyətdəki şamboya yaxın düşən əncir ağacının məhsulu bir də görürsən elə budağın üstündə məhv olub gedir.

Əncirin keyfiyyətinə həm də istinin azlığı da təsir edir. Əgər avqust nisbətən sərin keçsə, meyvənin şirinliyi də az olacaq. Əncir üçün ən xoşagəlməz hal yağışın yağmasıdır, bu, meyvəsini çürüdür. Yağışdan sonra xeyli əncir yerə töküləcək. Ağac bir xüsusi qulluq da tələb eləmir, eləcə artıq “bic”lərini kəsmək, quruyan budaqları da götürmək olar. Özü də dəyən olmasa, elə köhnə gövdəsi öz-özünə quruyub töküləcək. Bu baxımdan çox əlverişli ağacdır. Əncir ağacı iki dəfə məhsul verir. İlk məhsuluna varəncir deyilir. Haradasa iyulun əvvəlində ağac bar verir, görürsən, adda-budda dəymiş meyvə var. Varəncir bol oldusa, deməli, sonra məhsul az olacaq. Hər halda xalq arasında belə bir inanc var.

Həm qurutmaq olar, həm də zincilfərəc, cem hazırlamaq mümkündür

Əncir mövsümünü səbirsizliklə gözləyən daha iki qrup insan olur: bu giləmeyvədən gəlir əldə etmək üçün yığıb satanlar və öz ənciri olmayan, amma mürəbbə bişirmək arzusunda olanlar. Maştağa qəsəbəsinin girişində hər il bir kortəbii əncir bazarı da yaranır. Hər səhər satıcılardan kimi dolu vedrə, kimi də başqa qablarda sapsarı Abşeron əncirini satışa çıxarır. Satan da çox olur, alan da. Özü də ənciri 1-2 kilo almazlar, mürəbbə bişirəcəksənsə, heç olmasa 2-3 balona hesabını götürməlisən. Standart vedrə də haradasa 9-10 kilo əncir tutur. Öz ənciri olmayan həvəskarlar ancaq mürəbbə bişirərlər. Pulla alınma məhsuldan nəsə başqa bir şey hazırlamaq əl verməz. Əncir bol olsa da, elə də ucuz olmur. Yəni orta hesabla 1,5-2 manata satılır. Qiyməti həmişə üstündədir.

Kimin həyətində öz ənciri varsa, deməli, həm qurutmaq olar, həm də zincilfərəc, cem hazırlamaq mümkündür. Seçmə ənciri mürəbbəyə işlədirlər, qalan nə qaldısa maşından çəkib cem bişirmək olar. Zincilfərəc isə xeyli zəhmət tələb edən bir işdir. Amma qışda uşaqların immunitetini artırmaq üçün yararlıdır. Tərkibinə də xeyli ədviyyat əlavə edilir. Doşab bişirmək üçün isə bol əncirin olmalıdır. Həm əncir çox işlənir, həm də əziyyəti az deyil. Sonra baxırsan, bir-iki qab məhsul almısan, amma bişirməyinə dəyər, çünki yenə də qışın soyuq vaxtında orqanizmə qüvvət verən bir vasitə kimi istifadə edilir.

Əncirin tərkibindəki dəmirin faizi hətta almadan belə çoxdur

Əncir Quranda adı hallanan cənnət meyvələrindən sayılır. Onun insan orqanizminə olan xeyrindən nə qədər danışsan, azlıq edər. Əgər nə vaxtsa, Allah eləməsin, bir çətin dövrə düşəsi olsaq, yeməyə bir şey tapılmasa, elə ənciri qurutmaqla özümüzü saxlaya bilərik. Əncirin tərkibində bir sıra faydalı minerallar, fermentlər və vitaminlər var. Əncirin hərarət salma funksiyası və iltihaba qarşı effektli təsir gücü var. Ürək-damar xəstəliklərində yardımçı olur, tərkibində kalium, maqnium və kalsium olduğundan ürəyin və damarların fəaliyyətinə müsbət təsir edir. Tərkibindəki fisin fermenti isə trombların yox olmasına şərait yaradır, ürək döyüntüsünü normallaşdırır.

Əncir yüksək kalorili məhsuldur, yəni 100 qram təzə meyvədə 74, konservləşdirilmişində isə 53 kilokalori var. Qurudulmuş məhsulda bu göstərici 257 kilokaloriyə bərabərdir. Yəni bir qədər ehtiyatla davranmaq lazımdır. Əncirin tərkibindəki dəmirin faizi hətta almadan belə çoxdur. Dəmir çatışmazlığı olan insanlara əncir yemək məsləhətdir. Zəifləmiş orqanizmi bərpa etmək üçün məhz əncir yeməyi məsləhət bilirlər. Bakı əhli elə əncir mövsümündə hər səhər acqarına bir neçə meyvəsini yeməyi sevir. Əncir bəkməzi əzələ revmatizimi, dəri, böyrək və sidik kisəsi daşları xəstəliklərində, qaraciyərlə bağlı problemlərdə faydalı ola bilər.

Bu “süd”dən əlavə edib qatıq hazırlayarmışlar

Deyirlər, keçmişdə əncirdən əmələ gələn ağ maye, yəni südəbənzər məhlul süddən qatıq çalan xanımların köməyinə gəlirmiş. Əl altda hazır maya olmayanda elə bu “süd”dən əlavə edib qatıq hazırlayarmışlar.

Əncir yarpaqlarının da müalicəvi xüsusiyyətləri barədə xalq təbabətində bir neçə resept var. Tərkibində kumarin olan yarpaq orqanizmin günəş radiasiyasına qarşı immunitetini gücləndirir. Diabet və hipertoniya xəstəliklərində əncir yarpağının müalicəvi rolu var. Dədə-babadan bir müalicə metodu deyiblər. 25 əncir yarpağı yığılır, yuyulur, sonra emallı qazanda 1-1,25 litr suda azacıq odda uzun müddət qaynadılır. Alınan tünd-yaşıl məhlulu bir qaba töküb soyuducuda saxlamaq, kiçik dozada qəbul etmək lazımdır. Bir qədər acıya çalan məhlulu içmək xoşagələn olmasa da, hər halda bu müalicə metodu ilə qədimdə yüksək təzyiqi, damarların kirəclənməsini aradan qaldırmaq olurdu. İki il dalbadal 6 ay əncir mövsümündə belə bir terapiya keçən adamlar yüksək qan təzyiqindən azad ola bilirdilər. Qan təzyiqinin yüksəlməsi, trombların yaranması bir çox halda məhz kirəclənmə ilə əlaqəli olduğundan belə təmizlənmə əməliyyatı insana sağlamlıq bəxş edə bilər.

Əncirin altında gecə yatmaq heç məsləhət deyil

Əncir ağacı ilə bağlı Abşeronda bir xeyli inanc da var. Məsələn, bu müqəddəs sayılan ağacı kəsmək, doğramaq olmaz. Hətta odda yandırmaq da məsləhət deyil. Əgər hansısa səbəbdən ağacın bir qanadını kəsmək lazım gələrsə, onda mütləq dua oxumaq, əncir ağacının ruhundan üzr istəmək gərəkdir. Əncirin altında gecə yatmaq heç məsləhət deyil, çünki ağır ağac sayılır. Gecələr olduqca intensiv nəfəsalma gedir, oksigeni alır, karbon qazını buraxır.

Abşeron əhalisinin həyatında əncirin rolu böyükdür. Təhtəlşüurun gizli qatlarında nəsildən-nəslə ötürülən əncirə olan münasibət əsrlərlə qorunub saxlanılıb. Əncir elə həm isti Abşeron yayının, həm də Bakının bir simvoluna çevrilib. Dədə-baba bağı deyəndə, onun əsas atributu da bu müqəddəs ağacdır.

128
Əlaqədar
Koronavirus fırıldaqları: fleş kart, krem və gözmuncuğu da təklif oluna bilər
Qorxuya qalib gəlməyin yolu: bacardığını gör, olacağa da çarə yoxdur
Koronavirus bizə çətin qalib gələ, çünki bizim ona qarşı silahımız var
Sarımsaqdan zəncəfilə kimi: antiseptik ədviyyələr nə qədər effektlidir?
Bir gün yeməsək, marketdən uzaq dursaq, okeana bərpa olmaq şansı verərdik
Dollarlar, arxiv şəkli

Bir milyona açılmayan bəxt: "Fala inanma, faldan da qalma"

74
(Yenilənib 19:17 22.09.2020)
Ərə getməyi həyat kredosuna çevirən bu "cəhalət mələkləri"nin asanlıqla tora düşməsinə, milyonu havaya sovurmasına ürəkdən gülsəm də, cəhalətin bu qədər yayılmağı məni vətəndaş, qələm adamı kimi çox narahat edir.

Ötən həftə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində kart vasitəsi ilə fala baxdığını iddia edib insanları aldadan ər-arvadın cinayət işinin icraatına başlanılıb. Ciddi müzakirəyə çevrilən bu hadisədə fırıldaqçı "baxıcılar" xanım vətəndaşımızı ərə vermək vədi ilə aldadıb, onun nə az, nə çox düz bir milyon manat pulunu mənimsəyiblər. Kitaba 5-10 manat verməyə xəsislik edənlərin başına bu cür hadisənin gəlməsi, məni təəccübləndirmədi, hətta düzünü desəm, bu xəbərə ürəkdən gülüb, əyləndim. Çünki elmdən, kitabdan uzaq, məhdud dünyagörüşlü insanların fırıldaqçıların tələsinə düşməsi labüddür. Bu məsələdə ən çox təəccüblü məqam, bir milyon manatı falçıya verən zehniyyətin yüksək təbəqədən olmasıdır. Onsuz da kasıbın falçıya veriləcək milyonu yoxdur.

Təsəvvür edin ki, bu məbləğlə insan həm özü, həm də cəmiyyət üçün çox ciddi işlər görə bilər...

Ərə getməyi həyat kredosuna çevirən bu "cəhalət mələkləri"nin asanlıqla tora düşməsinə, milyonu havaya sovurmasına ürəkdən gülsəm də, cəhalətin bu qədər yayılmağı məni vətəndaş, qələm adamı kimi çox narahat edir.

İllər öncə bu cadu, baxıcılıq, fala baxdırmaqla bağlı çox maraqlı bir hadisəyə şahidlik etmişdim.

...Dostlarımdan biri yenicə ailə qurmuşdu və ailəsində ciddi problemlər yaşanırdı. Gənc ailənin problemləri bütün qohum-qardaşa məlum olduğu üçün hər kəs əlindən gələn köməyi edib, gənc ailəni dağılmaq təhlükəsindən qorumağa çalışırdı. Dostumu "düz yola çəkmək" üçün onunla tez-tez görüşür, ona dəstək olmağa çalışırdım. Sözün düzü, belə şeylərdə səriştəsizəm. Beş-on dəqiqə söhbət edən kimi, dostuma haqq qazandırıb, söhbəti yekunlaşdırırdım. Hətta anasını qınayırdım ki, niyə sevgilisi olduğunu bilə-bilə oğlunu başqasıyla evləndirib. Bəli, problem bu qədər qəribə idi. Tanışım yaşca özündən böyük, boşanmış qadınla sevgili olsa da, valideyinləri onu yaxın qohumları ilə evləndirmişdi.

Dostum o qadını sevirdi və halalca həyat yoldaşıyla ayrı-ayrı otaqlarda yaşayır, ər-arvad münasibətləri bir kənara, kəlimə kəsib söhbət də etmirdi. Anası qadının oğluna cadu etdirməsindən şübhələnir, vaxtaşırı falçıları, baxıcıları ziyarət edib oğlunun "dərdinə" çarə axtarırdı.

Hə, onu da deyim ki, dostumun ailəsi yüksək səviyyədə təminatlıdır. Yaşadıqları evi sarayla müqayisə etmək nə qədər yerinə düşər bilmirəm, ancaq üç mərtəbəli, dəbdəbəli, 3 qulluqçusu, bir bağbanı olan villa düşünün. Ailənin bütün üzvlərinin şəxsi, lüks avtomobili, yüksək səviyyədə təminatları vardı. Gəlirləri ildə bir dəfə xaricdə dincəlmək üçün kifayət edir, eyni zamanda kirayə verdikləri bir neçə mənzilin və ticarət obyektinin qazancı ilə ailənin kiçik qızını Avropa şəhərlərinin birində oxudurdular. Gəlin də kifayət qədər imkanlı, nüfuzlu ailədən olduğu üçün oğlanın anası biabırçılığın qızın ailəsinin qulağına çatmağından çəkinir, bacardıqca baş verənləri ört-basdır etməyə çalışırdı.

...İsti yay günlərinin birində zavallı dostumun anası zəng edib, məni evlərinə dəvət elədi. Xoruzquyruğu çaydan içə-içə onun bitib-tükənməyən gileylərinə qulaq asıb, təsəlli verirdim. Dostumun kiçik qardaşı da bir kənarda oturub, bizə qulaq asırdı. Söhbət əsnasında məlum oldu ki, dostumun anasına Bakı kəndlərindən birində çox məhşur bir falçının ünvanını veriblər. Bu ziyalı xanım da kiçik oğlunu da vurub qoltuğuna, yollanıb həmin ünvana. Falçı problemdən xəbərdar olandan sonra kartları düzüb masaya, başlayıb fikirləşməyə. Sonra dodağının altında nə isə pıçıldaya-pıçıldaya qalxıb arxa otağa keçib, kitab açıb... və söz verib ki, bu problemi bir aya həll edəcək. Problemin həlli üçün ailədən cəmi cümlətanı 3000 dollar tələb edib. Bəli, bizim ziyalı qayınana isə 1500 dollar beh verəndən sonra fikirlərimi öyrənmək, prosesdə iştirak etmək üçün məni çağırmışdı...

O gecə falçılıqdan, cadugərlikdən, baxıcılıqdan uzun-uzun danışıb onları fikirlərindən daşındırmağa çalışsam da, faydası olmadı. Dostumun anası israrlıydı. Üstəlik, falçının təklif etdiyi cadugərlik prosedurunda yaxın dost olaraq mən də iştirak etməliydim. Masaya düzülən sür-sümüyə, paslı qıfıla, it nəcisinə, qəbir torpağına, qadının evinin qarşısından götürülmüş bir büküm toza, dostumun köynəyindən kəsilmiş parçaya baxa-baxa özümü gülməkdən zorla saxlayırdım. Xüsusi cadu yol kənarında basdırılmalı, falçının verdiyi tozu isə dostumun içdiyi içkinin içinə mən qatmalı idim. Zalım balası tanımadığı bütün yaxınları, dostları öz iyrənc oyununa alət etmişdi. Başqa yolum yox idi. Cadu paketini götürüb o vaxt hələ tikinti-təmir işləri gedən avtovağzal yoluna yollandıq. Dostumun qardaşı avtomobili bir kənara çəkib, cadunu yol kənarına işıq dirəklərindən birinin dibinə basdırdı. Geri qayıdanda həyətdə dostumla rastlaşdım. Utandığımdan özümə yer tapa bilmirdim. Anası göz-qaşla işarə elədi ki, "indi də sənin növbəndir". Cibimdəki bükülünü əlimlə yoxlayıb, dostumu pivə içməyə dəvət elədim. Razılaşdı. Və təbii ki, mən bütün olanları ona danışıb, içkisinə qatmalı olduğum tozu özünə verdim.

...İş elə gətirdi ki, üç-dörd ay dostumla görüşməyim, evlərinə getməyim alınmadı. Təsadüfən şəhərdə qardaşını gördüm, evdəki vəziyyəti xəbər aldım. Məlum oldu ki, dostum işi ilə bağlı xaricdədir və həyat yoldaşını da özü ilə aparıb.

Heyrətləndim. Çünki sevmədiyi qadınla yaşamaq istəmədiyi üçün onun boşanacağını gözləyirdim.

Sən demə, "cadu əməliyyatından" bir ay sonra dostum sevgilisi ilə dalaşıb ayrılıb, beş-on gün içib evə dava salandan sonra həyat yoldaşını da götürüb xaricə işləməyə yollanıb. Anası bütün baş verənləri falçının qüdrətli cadusu sayəsində gerçəkləşdiyinə o qədər səmimi qəlbdən inanıb ki, tələb olunan məbləğdən əlavə sevimli və çox bahalı boyunbağısını da falçıya nəzir verib. Və falçı dostumun anasına pıçıldayıb ki, "çalış oğlun yaxın dostları ilə az-az görüşsün, mümkünsə heç görüşməsin".

Hə, bir də dostumun qardaşı deyirdi ki, o son vaxtlar çayına, içkisinə həmin tozu qatıb içirmiş...

Dostumun beləcə səssiz-səmirsiz yoxa çıxması, vidalaşmadan xaricə getməyi mənə pis təsir eləsə də, baş verənlərə ürəkdən gülmüşdüm...

Bir milyon manatını ərə getmək üçün falçıya xərcləyən o zəngin qadının cəhaləti məni çox kədərləndirsə də, qeyri-ixtiyari yuxarıdakı hadisəni xatırlayıb gülümsədim...

Rəhmətlik nənəm falçıdan, cadugərdən, baxıcıdan söz düşəndə – "fala inanma, faldan da qalma" – deyərdi.

Görünür, bu xalqın zehniyyətini kökündən dəyişmək üçün, bizə hələ uzun illər vaxt lazım olacaq...

74
Əlaqədar
Gələcəyimizi təhdid edən "yenilik"lər - təhlükə hələ keçməyib
İtirdiyimiz zaman: qayğılar, qovğalar və peşmanlıq
Yeni konsepsiya bizi mənzil başına çatdırmayacaq...
Çətin dövrün insanları: laqeyd, biganə və soyuqqanlı
Modern fırıldaqçılar: Motivatorlar, kouçlar, psixoloqlar və başqa mətləblər…
Şuşa, arxiv şəkli

Şəhərlərin həftəsi: Paris, Şuşa, Lançjou, Sıçuan Banqkok

39
(Yenilənib 17:24 21.09.2020)
Ermənilər yeni nəsli, eyni zamanda bütün dünyanı inandırmağa çalışırlar ki, onlar bu torpaqların əsl sahibidirlər. Tarixi-mədəni abidələrin özününküləşdirilməsi də buna hesablanıb.

BAKI, 21 sentyabr — Sputnik. 7x7 həftənin ən yaddaqalan hadisələrini şərh edir

ATƏT-in neytrallığı

Ötən həftə Parisdə ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlərinin görüşü baş tutdu. Onlar Dağlıq Qarabağ münaqişəsini müzakirə etdikdən sonra “dişsiz” bəyanatla çıxış etdilər. Hər iki ölkənin XİN rəhbərləri ilə telefon danışığında nazirlərə növbəti həftələrdə öz mövqelərini daha aydın şəkildə bəyan etməyə, heç bir ilkin şərt olmadan substantiv danışıqların bərpası məqsədilə onları ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrləri ilə fərdi olaraq üzbəüz görüşə dəvət ediblər.

Bəyanatda Ermənistanın son təxribatları və qanunsuz məskunlaşdırma siyasəti barədə isə bir kəlmə də əksini tapmır. Həmsədrlər istənilən halda işğalçı ilə işğala məruz qalanı eyniləşdirməkdə davam edir, “ilkin şərti” istisna edirlər – Azərbaycanın yalnız bir ilkin şərti var: münaqişə beynəlxaq hüquq normaları çərçivəsində, ərazi bütövlüyü prinsipi əsas götürülməklə həllini tapmalıdır. Beləliklə, bu vasitəçilik institutunun nə qədər əhəmiyyətsiz olduğu bir daha təsdiqini tapır.

Şuşanın dağlarının başı dumanlı

2022-ci ildə qondarma Dağlıq Qarabağın “parlamenti” Şuşaya köçürüləcək. Bu barədə separatçı-kriminal rejimin başçısı Araik Arutyunyan öz Facebook səhifəsində yazıb. Ürəkdağlayıcı səslənir, amma oxuyun: “Şuşaya işgüzar səfərim zamanı biz vaxtilə məhkəmə orqanı üçün nəzərdə tutulan, inşasına başlanan, lakin yekunlaşmayan bir binanı parlamentə vermək imkanını müzakirə etdik. Mənim göstərişimlə tikinti işləri tezliklə davam edəcək. Hesab edirəm ki, bu qərar həm siyasi, həm də təcrübi əhəmiyyətə malikdir, həmçinin özündə tarixi və qalib şəhərimizə yenidən xüsusi baxmağın simvolik mənasını daşıyır”.

“Tarixi və qalib şəhərimiz”! Belə də deyib. Ermənilər yeni nəsli, eyni zamanda bütün dünyanı inandırmağa çalışırlar ki, onlar bu torpaqların əsl sahibidirlər. Tarixi-mədəni abidələrin özününküləşdirilməsi də buna hesablanıb. Gebbelsin “Yalan nə qədər dəhşətli olarsa, bir o qədər tez inanarlar" tezisi məharətlə istifadə olunur.

Çin dincəlmir

Çində heyvanlar üçün peyvənd istehsal edən müəssisədə qaz sızması nəticəsində minlərlə insan bakterial xəstəliyə yoluxub. Lançjou şəhərində 3245 insanın adətən yoluxmuş heyvanlarla və ya heyvan məhsulları ilə sıx təmasdan qaynaqlanan bruselyoz xəstəliyinə yoluxduğu bildirilib.

Çin dinclik tapmır, deyəsən, dünyanı da rahat buraxmayacaq. Bəlkə, onları başqa planetə köçürmək lazımdır?! Bu arada koronavirusun sona çatacağını gözləmək əbəs kimi görünür. Deyəsən, biz onu adi qrip kimi qəbul etməli olacağıq. Məsələn, birinə zəng edəcəksən, səsi pis gələcək, nə olduğunu soruşacaqsan, cavabı – “əşşi, heç nə, bir az koronaviruslamışam” kimi olacaq.

Yenə Çin

Çinin Sıçuan əyalətində müəllim onun suallarına iki dəfə yanlış cavab verən 10 yaşlı məktəblini döyərək öldürüb. Müəllim məktəbli qıza diz üstə çökməyi əmr edib və ardınca onun qulaqlarından dartaraq başına zərbələr endirməyə başlayıb. Hadisədən bir neçə saat sonra qız özünü pis hiss edib. Xəstəxanaya çatdırılsa da, həkimlər məktəblinin həyatını xilas edə bilməyiblər.

Deyəsən, onlayn dərslər daha yaxşıdır axı...

Robotlaşan dünyada prokuror olmaq arzusu

Ötən həftə ali məktəblərə ixtisas seçimi davam etdi. Hər il olduğu kimi, üçüncü ixtisas qrupu üzrə sıxlıq müşahidə olundu. Bu, bir cəmiyyət olaraq humanitar sahələrə olan marağımızın davam etməsinin növbəti təzahürüdür. Robotlaşan dünyada övladlarımızı hələ də vəkil, prokuror, hakim kimi görmək arzusundayıq. Dünyanı “düzəldən” mühəndisə isə fəhlə kimi baxırıq. Qəbul etmək istəmirik ki, sabahın vəkili də robot olacaq. Elə jurnalisti də. Məhz ötən həftə Britaniyanın "The Guardian" saytı GPT-3 adlı süni zəka tərəfindən yazılmış esseni təqdim etdi. Saytın jurnalistləri esse üçün giriş mətni hazırlayıblar və daha sonra süni zəka esseni fərdi şəkildə tamamlayıb. “Bu məqalənin missiyası tamamilə aydındır. Mən daha çox insanı inandırmalıyam ki, onlar məndən qorxmamalıdırlar. Sağ ikən Stiven Hokinq (Stephen Hawking) xəbərdarlıq etmişdi ki, süni zəka insanlığın sonunu gətirəcək. Mən sizi heç bir narahatlıq keçirməməyə inandırmaq üçün buradayam. Süni zəka insanlığı məhv etməyəcək. Mənə inanın”, - deyə essedə qeyd edilib.

Evimizə çatdırılan zibil

Tailandın paytaxtı Banqkokda “Khao Yai” milli parkında ziyarətçilərin ətrafa atdığı zibillərin onların evlərinə göndəriləcəyi açıqlanıb. Göndərilən hər bir bağlamada “bunları Khao Yai Milli Parkında unutmusunuz” qeydi yazılacaq.

Bu xəbərdən sonra bu yaxınlarda tanınmış vəkil Anar Qasımlının soial şəbəkədəki paylaşımını xatırladım. Sumqayıtda yerləşən və Almaniyanın Lüdviqshafen şəhəri ilə qardaşlığın rəmzi kimi qurulmuş parkda sakinlər günəbaxan tumlarının qabıqlarını səliqə ilə oturduqları skamyaların arxasına töküblər. Və yeri gəlmişkən, maraqlı bir fakt – şəhərlərin mədəni səviyyəsini ölçmək üçün indikatorlardan biri də küçələrə tökülən günəbaxan tumlarının qabıqlarının həcmidir. 

Çipləşdirmə başlayır?

Biz tumu haraya tökməklə bağlı baş sındırdığımız bu aralarda dünya koronavirusun peyvəndini tapmaq üzrədir. Hazırda 8 peyvəndlə bağlı sınaqlar klinik yoxlamaların sonuncu, üçüncü mərhələsindədir və insanlar üzərində testdən keçirilir.

ÜST bir peyvəndlə bağlı isə üçüncü mərhələdə sınaqların aparılmasına icazə verib. ÜST üçüncü mərhələ sınağı aparılan peyvəndlərdən 5-nin təcili istifadəsinə də icazə verib. Onlardan ABŞ və İngiltərədə iki peyvəndin sınaqlarının oktyabrda tamamlanaraq kütləvi şəkildə tətbiq edilməsi nəzərdə tutulur. Bundan əlavə, Çin və Rusiya hökumətləri tərəfindən təcili istifadəsinə icazə verilən sınaqları başa çatmamış 3 peyvəndə isə klinik sınaq proqramından əlavə, tibb və dövlət sektorunda çalışanlara vurulmasına icazə verilib.

Konspirologiya tərəfdarları koronavirusu hələ də dünya milyarderlərinin çipləşdirmə konsepsiyasının başlanğıcı kimi şərh edirlər.

Bu arada BMT Dünya Qida Proqramının direktoru milyarderlərə müraciət edib. BMT rəsmisi 2020-ci ildə dünyada aclıq ilə üzləşən 30 milyon insanın xilas edilməsi üçün yardım istəyib və bunun üçün 4,9 milyard dollara ehtiyac olduğunu söyləyib.

39
Məktəblilər, arxiv şəkli

"Babalı Sərvərin boynuna" - valideynlər niyə iltizam imzalamalıdırlar?

7
(Yenilənib 12:07 24.09.2020)
"Təhsil haqqında qanunda icbari təhsil hüququ var. Şagirdin icbari təhsil hüququ təmin edilməlidir. Tutaq ki, xəstələnib evdə qalan şagirdin evində internetə əlçatanlıq yoxdur. Onun heç teledərsləri izləməsi üçün televizoru da yoxdur".

Zülfiyyə Quluyeva, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 24 sentyabr — Sputnik. Artıq ötən həftədən etibarən övladı məktəbə gedən valideynlər məktəblərə iltizam imzalamaq üçün dəvət olunurlar. Şagirdlərin "WhatsApp" qruplarına sinif rəhbərləri tərəfindən iltizam formaları göndərilir və bu sənədi imzalayaraq sinif rəhbərinə təqdim etmək tapşırılır. Valideynlərin Sputnik Azərbaycan-a verdikləri məlumata görə, paytaxtda əksər valideynlər artıq bu sənədi doldurduqdan sonra imza ataraq sinif rəhbərinə veriblər.

Gülnar Səfərova adlı valideyn Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, iltizamı hansı səbəbdən imzalaması tam olaraq ona aydın olmasa da, sinif müəllimi bütün valideynlərə bu sənədi imzalayaraq təhvil vermələrini tapşırıb: "Bizə müəllim bildirdi ki, iltizam ona görə imzalanır ki, kim uşağını məktəbə göndərməsə, uşaq gələcəkdə summativlərdə iştirak etməsə, ona qiymət yazılmayacaq. Bizə deyilən budur".

Sputnik Azərbaycan ölkədə yeni tədris ilində valideynlərə imzaladılan iltizamın hansı məqsəd daşıdığını, bunun valideyn və məktəbin üzərinə hansı məsuliyyət qoyduğunu araşdırıb.

Əlaqə saxladığımız 49 saylı İntellekt məktəb-liseydən Sputnik Azərbaycan-a bildirdilər ki, virus riskindən qorxaraq övladlarını məktəbə göndərməyə ehtiyat edən valideynlər məktəb rəhbərliyinə, yaxud da sinif rəhbərinə yaxınlaşaraq xüsusi iltizam formasına qol çəkməlidirlər:

"Hansı valideyn uşağını mövcud vəziyyətlə bağlı məktəbə gəlməsindən imtina edirsə, onlar virtual məktəbdən istifadə edə bilərlər. Eyni zamanda evdə keçiriləcək distant təhsildən istifadə edə bilərlər. Valideyn bu formanı imzalamaqla öz öhdəliklərini təsdiqləmiş olur. Öhdəliklərdə şagirdlərin virtual dərslərdə iştirakına, teledərslərə baxmasına, müəllim tərəfindən verilən tapşırıqları vaxtlı-vaxtında yerinə yetirməsinə, məktəbdə müntəzəm keçiriləcək kiçik və böyük summativ qiymətləndirmələrdə iştirakına təminat verilir. Öhdəliklərə əməl edilməsə, bu cür şagirdlərin biliyi qiymətləndirilməyəcək və onlar sinifdə qalmaq təhlükəsi ilə üzləşəcəklər".

Təhsil üzrə ekspert Kamran Əsədov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, bu sənədin  imzaladılması ilə bütün məsuliyyətin valideynlərin üzərinə qoyulması yolverilməzdir.

K.Əsədovun sözlərinə görə, iltizamın imzalanması ilə bağlı proses ilk dəfə Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) tərəfindən həyata keçirilib: "DİM-in tövsiyəsi ilə imtahan iştirakçıları imtahana gedərkən bəyannamə imzalamışdılar ki, mən və ailə üzvlərim virusa yoluxmamışam və yaxın 15 gündə təmasda olduğum insanlardan heç birində virus yoxdur. Bu, çox uğurlu addım idi. Nəticədə imtahanlar zamanı şagirdlər arasında yoluxma olmadı. Amma Təhsil Nazirliyi Dövlət İmtahan Mərkəzindən fərqli olaraq bunu pərakəndə formada həyata keçirir. Tutaq ki, məktəbə gedən şagird sağlamdır. Amma orada tədrisi aparan şəxs tərəfindən virusa yoluxma ola bilər. Bu zaman da məsuliyyətin valideynin üzərinə qoyulması yolverilməzdir".

K.Əsədov deyir ki, valideynlərə iltizamın imzaladılması qanunvericilikdə nəzərdə tutulmayıb: "Bu sənədin imzaladılması sadəcə tövsiyə xarakterlidir ki, sabah heç kəs heç kəsi günahlandırmasın. Çox təəssüf ki, Təhsil Nazirliyi bu məsələyə birtərəfli yanaşıb. Alternativ təhsillə təmin olunma mərkəzi var. Bir tərəfdən tələb edirlər ki, xəstə uşaq dərsə gəlməsin. Digər tərəfdən isə icbari təhsili tam təşkil edə bilmirlər. Təhsil haqqında qanunda isə icbari təhsil hüququ var. Şagirdin icbari təhsil hüququ təmin edilməlidir. Tutaq ki, xəstələnib evdə qalan şagirdin evində internetə əlçatanlıq yoxdur. Onun heç teledərsləri izləməsi üçün televizoru da yoxdur. Bu zaman necə olacaq? Həmin şagirdin icbari təhsil hüququ necə təmin olunacaq? Çox təəssüf ki, bu məsələdə Təhsil Nazirliyi öz məsuliyyətlərini valideynin üzərinə atmağa çalışır".

Ekspert deyir ki, şagird məktəbə gedirsə, valideyn bu iltizamı imzalamalıdır:

"Amma o sənəddə məktəbin üzərinə düşən məsuliyyət əks olunmayıb. Şagird virusa məktəbdə də yoluxa bilər. Bəlkə, məktəbdə müəllim, yaxud direktor xəstədir. Axı onlar hər hansı iltizam imzalamadan məktəbə buraxılırlar. Amma Təhsil Nazirliyi valideynlərə iltizam imzaladır. Onsuz da təhsilin yükü valideynlərin üzərindədir. Valideynlər övladlarının bilik əldə etməsi, daha yaxşı nəticə göstərməsi üçün repetitora müraciət edirlər. İndi bu iltizam sənədi ilə daha bir məsuliyyət valideynlərin üzərinə yükləndi".

Təhsil Nazirliyinin mətbuat katibi Cəsarət Valehov isə Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, məktəblər tərəfindən valideynlərə iltizamın imzaladılması Təhsil Nazirliyinin müvafiq təlimatıdır: "Şagird əyani təhsili seçirsə, onun  keyfiyyətli təhsil alması üçün məsuliyyəti məktəb daşıyır. Amma uşaq məktəbə getmirsə, bu zaman onun virtual şəkildə keçirilən dərslərə qoşularaq lazımi bilik əldə edəcəyinə valideyn məsuliyyət götürür".

C.Valehovun sözlərinə görə, valideynlər iltizam formasına imza atdıqda şagirdin keçirilən summativlərdə iştirak edəcəyini və onun biliyinin məktəb tərəfindən qiymətləndiriləcəyini nəzərə almalı, öz övladlarının dərs proqramını mənimsəməsinə nəzarət etməlidirlər.

İltizam sənədində qeyd edilir ki, valideynlər pandemiya dövründə məktəbli övladlarında və ya digər ailə üzvlərində tənəffüs yolları şikayətləri, qızdırma, öskürək, nəfəs darlığı, ishal, COVID-19 xəstəliyi ilə bağlı hər-hansı şikayətlər olduqda, övladını məktəbə gətirməməsi və bu vəziyyətlə bağlı məktəb rəhbərliyinə məlumat verməlidir. Özündə və ya yaxınlarında xəstəlik simptomları olan təhsilalanların müəyyən olunmuş dövr ərzində məktəbdə keçirilən əyani dərslərə gəlməməsi barədə bütün təhsilalanların valideynləri (qanuni nümayəndələri) ilə iltizam forması imzalanır. Həmçinin valideyn pandemiya dövründə övladının ümumi təhsil müəssisəsinə gəlməsini onun səhhəti üçün təhlükəli hesab etdiyi halda onun teledərslərə baxmasını, virtual dərslərdə iştirakını, müəllimləri tərəfindən verilmiş tapşırıqların vaxtında yerinə yetirməsini və eləcə də müstəqil öyrənməsini təmin edəcəyi barədə yazılı öhdəlik götürür.

7
Teqlər:
Təhsil Nazirliyi, imza, iltizam, valideynlər, valideyn, məktəb, karantin, təhsil
Əlaqədar
Heç yenisindən özümüzü qoruya bilmirik, köhnəsi də özünü yetirib
Gələn aydan məktəblərlə bağlı təhlükə daha da böyüyəcək
Təki oxumağa istək olsun: "Virtual məktəb"ə direktorlar da nəzarət edəcək
Nazirlikdən dərsliklərdə erməni bayrağı iddiasına cavab
Ölkədə təhsil böhranı yaşanır, internet problemi isə hələ də həllini tapmayıb