Əncir

Dədə-baba bağının əsas atributu: bu müqəddəs ağacı kəsmək olmaz

186
(Yenilənib 20:32 05.09.2020)
Əncir ağacı ilə bağlı Abşeronda bir xeyli inanc da var. Məsələn, bu müqəddəs sayılan ağacı kəsmək, doğramaq olmaz. Hətta odda yandırmaq da məsləhət deyil

BAKI, 5 sentyabr — Sputnik. Avqustun isti günlərində Bakı əhli adətən bir mühüm işlə məşğul olur. Köhnə kəndlərin hər yerində məşhur Abşeron ənciri yetişir deyə kimi mürəbbə bişirir, kimi doşab. Zincilfərəc, cem, əncir qurusu da hazırlamağa imkan tapmalısan. Bu möcüzəli giləmeyvənin məhsul dövrü çox qısadır, avqustdan 10 və sentyabrdan da 15 gün vaxt olur. Özü də əncir dəydisə, ağacda qala bilməz, toplayıb nəsə hazırlamalısan.

Əncir ağacı iki dəfə məhsul verir

Qəribə bir xüsusiyyəti var bu məhsulun, bazar malı deyil, onu marketdə uzun-uzadı saxlamaq da olmur. Bu gün dərilibsə, elə bu gün də onu emal etməlisən. Əncir yeyən də onu elə səhər-səhər acqarına ağacdan dərib yeyər. Olduqca tez zay olub gedir.

Abşeronda bağın ola, həyətində əncir ağacı olmaya, mümkün deyil. Əncir ağacı bir növ “əbədi”dir. Əkirsən bir yerə, tutdusa, elə həmin yerdə daim bitəcək. Ola bilər, köhnə gövdəsi bir müddət sonra qurusun, amma dibindən yeni ağac əmələ gələcək. Əncir ağacı üçün Abşeronun isti, subtropik iqlimi olduqca uyğundur. Əncir artıq rütubəti sevməz, böyük ağacın heç sulanmasına belə ehtiyacı yoxdur. Kökü çox dərinə gedib suyu tapacaq. Özü də bəzən bilməzlikdən kimsə ağacı  tez-tez sulasa, məhsulu dadsız olar, tez də çürüyüb gedər. Bəzən həyətdəki şamboya yaxın düşən əncir ağacının məhsulu bir də görürsən elə budağın üstündə məhv olub gedir.

Əncirin keyfiyyətinə həm də istinin azlığı da təsir edir. Əgər avqust nisbətən sərin keçsə, meyvənin şirinliyi də az olacaq. Əncir üçün ən xoşagəlməz hal yağışın yağmasıdır, bu, meyvəsini çürüdür. Yağışdan sonra xeyli əncir yerə töküləcək. Ağac bir xüsusi qulluq da tələb eləmir, eləcə artıq “bic”lərini kəsmək, quruyan budaqları da götürmək olar. Özü də dəyən olmasa, elə köhnə gövdəsi öz-özünə quruyub töküləcək. Bu baxımdan çox əlverişli ağacdır. Əncir ağacı iki dəfə məhsul verir. İlk məhsuluna varəncir deyilir. Haradasa iyulun əvvəlində ağac bar verir, görürsən, adda-budda dəymiş meyvə var. Varəncir bol oldusa, deməli, sonra məhsul az olacaq. Hər halda xalq arasında belə bir inanc var.

Həm qurutmaq olar, həm də zincilfərəc, cem hazırlamaq mümkündür

Əncir mövsümünü səbirsizliklə gözləyən daha iki qrup insan olur: bu giləmeyvədən gəlir əldə etmək üçün yığıb satanlar və öz ənciri olmayan, amma mürəbbə bişirmək arzusunda olanlar. Maştağa qəsəbəsinin girişində hər il bir kortəbii əncir bazarı da yaranır. Hər səhər satıcılardan kimi dolu vedrə, kimi də başqa qablarda sapsarı Abşeron əncirini satışa çıxarır. Satan da çox olur, alan da. Özü də ənciri 1-2 kilo almazlar, mürəbbə bişirəcəksənsə, heç olmasa 2-3 balona hesabını götürməlisən. Standart vedrə də haradasa 9-10 kilo əncir tutur. Öz ənciri olmayan həvəskarlar ancaq mürəbbə bişirərlər. Pulla alınma məhsuldan nəsə başqa bir şey hazırlamaq əl verməz. Əncir bol olsa da, elə də ucuz olmur. Yəni orta hesabla 1,5-2 manata satılır. Qiyməti həmişə üstündədir.

Kimin həyətində öz ənciri varsa, deməli, həm qurutmaq olar, həm də zincilfərəc, cem hazırlamaq mümkündür. Seçmə ənciri mürəbbəyə işlədirlər, qalan nə qaldısa maşından çəkib cem bişirmək olar. Zincilfərəc isə xeyli zəhmət tələb edən bir işdir. Amma qışda uşaqların immunitetini artırmaq üçün yararlıdır. Tərkibinə də xeyli ədviyyat əlavə edilir. Doşab bişirmək üçün isə bol əncirin olmalıdır. Həm əncir çox işlənir, həm də əziyyəti az deyil. Sonra baxırsan, bir-iki qab məhsul almısan, amma bişirməyinə dəyər, çünki yenə də qışın soyuq vaxtında orqanizmə qüvvət verən bir vasitə kimi istifadə edilir.

Əncirin tərkibindəki dəmirin faizi hətta almadan belə çoxdur

Əncir Quranda adı hallanan cənnət meyvələrindən sayılır. Onun insan orqanizminə olan xeyrindən nə qədər danışsan, azlıq edər. Əgər nə vaxtsa, Allah eləməsin, bir çətin dövrə düşəsi olsaq, yeməyə bir şey tapılmasa, elə ənciri qurutmaqla özümüzü saxlaya bilərik. Əncirin tərkibində bir sıra faydalı minerallar, fermentlər və vitaminlər var. Əncirin hərarət salma funksiyası və iltihaba qarşı effektli təsir gücü var. Ürək-damar xəstəliklərində yardımçı olur, tərkibində kalium, maqnium və kalsium olduğundan ürəyin və damarların fəaliyyətinə müsbət təsir edir. Tərkibindəki fisin fermenti isə trombların yox olmasına şərait yaradır, ürək döyüntüsünü normallaşdırır.

Əncir yüksək kalorili məhsuldur, yəni 100 qram təzə meyvədə 74, konservləşdirilmişində isə 53 kilokalori var. Qurudulmuş məhsulda bu göstərici 257 kilokaloriyə bərabərdir. Yəni bir qədər ehtiyatla davranmaq lazımdır. Əncirin tərkibindəki dəmirin faizi hətta almadan belə çoxdur. Dəmir çatışmazlığı olan insanlara əncir yemək məsləhətdir. Zəifləmiş orqanizmi bərpa etmək üçün məhz əncir yeməyi məsləhət bilirlər. Bakı əhli elə əncir mövsümündə hər səhər acqarına bir neçə meyvəsini yeməyi sevir. Əncir bəkməzi əzələ revmatizimi, dəri, böyrək və sidik kisəsi daşları xəstəliklərində, qaraciyərlə bağlı problemlərdə faydalı ola bilər.

Bu “süd”dən əlavə edib qatıq hazırlayarmışlar

Deyirlər, keçmişdə əncirdən əmələ gələn ağ maye, yəni südəbənzər məhlul süddən qatıq çalan xanımların köməyinə gəlirmiş. Əl altda hazır maya olmayanda elə bu “süd”dən əlavə edib qatıq hazırlayarmışlar.

Əncir yarpaqlarının da müalicəvi xüsusiyyətləri barədə xalq təbabətində bir neçə resept var. Tərkibində kumarin olan yarpaq orqanizmin günəş radiasiyasına qarşı immunitetini gücləndirir. Diabet və hipertoniya xəstəliklərində əncir yarpağının müalicəvi rolu var. Dədə-babadan bir müalicə metodu deyiblər. 25 əncir yarpağı yığılır, yuyulur, sonra emallı qazanda 1-1,25 litr suda azacıq odda uzun müddət qaynadılır. Alınan tünd-yaşıl məhlulu bir qaba töküb soyuducuda saxlamaq, kiçik dozada qəbul etmək lazımdır. Bir qədər acıya çalan məhlulu içmək xoşagələn olmasa da, hər halda bu müalicə metodu ilə qədimdə yüksək təzyiqi, damarların kirəclənməsini aradan qaldırmaq olurdu. İki il dalbadal 6 ay əncir mövsümündə belə bir terapiya keçən adamlar yüksək qan təzyiqindən azad ola bilirdilər. Qan təzyiqinin yüksəlməsi, trombların yaranması bir çox halda məhz kirəclənmə ilə əlaqəli olduğundan belə təmizlənmə əməliyyatı insana sağlamlıq bəxş edə bilər.

Əncirin altında gecə yatmaq heç məsləhət deyil

Əncir ağacı ilə bağlı Abşeronda bir xeyli inanc da var. Məsələn, bu müqəddəs sayılan ağacı kəsmək, doğramaq olmaz. Hətta odda yandırmaq da məsləhət deyil. Əgər hansısa səbəbdən ağacın bir qanadını kəsmək lazım gələrsə, onda mütləq dua oxumaq, əncir ağacının ruhundan üzr istəmək gərəkdir. Əncirin altında gecə yatmaq heç məsləhət deyil, çünki ağır ağac sayılır. Gecələr olduqca intensiv nəfəsalma gedir, oksigeni alır, karbon qazını buraxır.

Abşeron əhalisinin həyatında əncirin rolu böyükdür. Təhtəlşüurun gizli qatlarında nəsildən-nəslə ötürülən əncirə olan münasibət əsrlərlə qorunub saxlanılıb. Əncir elə həm isti Abşeron yayının, həm də Bakının bir simvoluna çevrilib. Dədə-baba bağı deyəndə, onun əsas atributu da bu müqəddəs ağacdır.

186
Əlaqədar
Koronavirus fırıldaqları: fleş kart, krem və gözmuncuğu da təklif oluna bilər
Qorxuya qalib gəlməyin yolu: bacardığını gör, olacağa da çarə yoxdur
Koronavirus bizə çətin qalib gələ, çünki bizim ona qarşı silahımız var
Sarımsaqdan zəncəfilə kimi: antiseptik ədviyyələr nə qədər effektlidir?
Bir gün yeməsək, marketdən uzaq dursaq, okeana bərpa olmaq şansı verərdik
Qarabağ Azərbaycandır! yazısı

Nostalgiyanın sonu: Biz qayıdırıq

60
(Yenilənib 11:17 22.01.2021)
Vətən müharibəmiz başlamadan Qarabağ hamımız üçün əlçatmaz, nolstalgiya hissi yaradan uzaq İtaka adası kimi idi...

Vətən müharibəmiz başlamadan Qarabağ hamımız üçün əlçatmaz, nolstalgiya hissi yaradan uzaq İtaka adası kimi idi...

Savaş başladı.

Yaşadığımız rahat həyatın, komfortun unutdurmadığı o dağlar, o kəndlər, o buz bulaqlar, o şəhərlər üçün göz qırpmadan silahlanıb yola düşdük.

Bu savaşda nə qədər itkilər versək də, bizi gözləyən yurd yerləri üçün səfərbər olduğumuzu unutmadıq.

Xalq olaraq birləşdik, bütövləşdik və yumruq olmağı bacardıq.а

Bu savaş haqq savaşı, bu xeyirin şərlə savaşı idi və bizi həsrətində olduğumuz, nostalgiya hissi ilə xatırladığımız uzaq İtakamıza – Qarabağımıza aparırdı..

Biz Odissey kimi inadkardıq...

***

Savaş bitdi.

Döyüşdük, qanımızla, canımızla, malımızla bu savaşdan xalq olaraq böyük üstünlüklə, zəfərlə çıxdıq.

Vətəninin gələcəyini düşünən hər kəsin narahat, nigaran olduğu məqamlar var, zamanla bu narahatlıqlar da bitəcək.

Azərbaycanlılar Qarabağa dönəcək.

İllərdir boğazımızda düyümlənən vətən nisgili, yurd-yuva həsrəti sona çatacaq.

İllərdir baş tutmayan dönüşün kədərini yaşayanlar, yəni nostalgiya yaşayanların arzusu gerçəkləşəcək.

***

Sözlərin gücünə, sözlərin ovsununa inanıram.

Məhz illərdir yaşadığımız bu kədərin ən yaxşı ifadəsini yunanlar yüz illər öncə tapıblar.

Nostalgiya iki mənada (qədim yunanca nostos ¬– vətənə qayıtmaq və "alqos"– ağrı) — vətən və doğma ev üçün kədərlənmək mənasında və "keçmiş üçün kədər" anlamında da işlədilir.

Qarabağa duyduğumuz nostalgiya hər iki mənanını ehtiva edir.

Biz həm vətənimiz, doğma evimiz, həm də keçmişimiz üçün kədərlənirdik. Məğlubiyyətin, şərə qarşı mübarizə itirdiklərimizin acısı canımızdan çıxmırdı.

Qarabağın işğaldan azad edilən ərazilərində çəkilmiş videoları, fotoları görəndə keçirdiyimiz o qəribə hissin məhz nostalgiya olduğunu anladım...

***

Nostalgiya semantik olaraq vətənə dönüşün mümkünsüzlüyünün səbəb olduğu hüznü ifadə edən bir kəlmədir; doğulub-böyüdüyü yerə qovuşmaq həsrəti, qürbət acısını bir kəliməylə açır.

Nostalgiya sözünün yaranışı Homerin "Odisseya"sı ilə bağlıdır. On il Troya müharibəsində iştirak edən Odissey, döyüşlərdə belə vətənə qayıtmaq arzusundaydı. O Doğulduğu İtaka adasına qayıtmaq həsrəti ilə yaşasa da, Tanrıların intiriqası onu üç il də vətəndən ayırdı. Sonra onu əsir alan və aşiq olan Kalipsonun qadağası onu yeddi il İtakadan uzaq saldı...

Nostalgiyadan əziyyət çəkən ilk əzabkeş Odissey Kalipsonun yanında nə qədər məmnun olsa da deyirdi: "...hər gün etdiyim yeganə dua ora(İtaka) dönmək, günəşin doğuşunu evimdə görməkdir!" (Homer, "Odisseya", Beşinci nəğmə)

***

30 ilə yaxındır bizim hamımızın içində Odissey nisgili vardı.

Homerin qəhrəmanı Odissey öz doğma adasına qayıdanda öncə dağlara boylandı, sonra iyirmi il əvvəlki halında qaldığına əmin olmaq üçün yaşıl zeytun ağacını tumarladı...

Doğulduğu yerlər işğaldan azad olunduqdan sonra, vətəninə, dağılmış, talan olunmuş evinə qayıtmış hərbçilərin sosial şəbəkələrdə yayımlanan videolarını yada salın.

Bizim Odisseylərimiz öz İtakasına – Qarabağına eyni həssaslıqla qayıdırdı...

Bizim həsrətin ömrü, Odisseyin həsrətindən daha uzun olduğu üçün, bəlkə də vüsalımız daha şirin və unudulmaz olacaq.

Odissey öz doğma İtakasına qayıdaraq nostalgiyadan qurtuldu.

Bizim Qarabağa dönüşümüz də, bizim nostalgiyamızın sonudur.

Vətənə qayıdışımız mübarək!

60
20 Yanvar faciəsinin ildönümü

20 Yanvar faciəsi - ağlamaqmı lazım, yaratmaqmı?

27
(Yenilənib 11:26 20.01.2021)
Kimsə çıxıb müxtəlif şeirlərdən, poemalardan, povest və romanlardan, film və teatr tamaşalarından, rəsm əsərlərindən misal çəkərsə, bunu qəbul etməyəcəyəm.

BAKI, 20 yanvar — Sputnik. 1990-cı ilin Qanlı Yanvarından 31 il ötür... Həmin ilin yanvar ayının 19-dan 20-nə keçən gecə saat 23:30-da keçmiş Sovet İttifaqının silahlı qoşunları Bakı şəhərində dinc əhalinin üzərinə hücum çəkir, bu qırğında onlarla insan həyatını itirir, yaralanır, itkin düşür. Üzərindən tam 31 il keçən bu faciənin tariximizdəki ibrət əhəmiyyəti nədir? Mədəniyyətimiz - ədəbiyyatımız və incəsənətimiz bu tarixi faciədən nələr yarada bilib?

Təəssüf ki, Azərbaycan mədəniyyəti bu tarixi faciəsinə, təkcə “Ağla, qərənfil, ağla” deyə bilib. Bir də ki insafən, mahir tar ifaçıları hər ilin yanvar ayının 20-də yaxşı “Zəminxarə” çala bilirlər. Başqa heç nə...

Kimsə çıxıb müxtəlif şeirlərdən, poemalardan, povest və romanlardan, film və teatr tamaşalarından, rəsm əsərlərindən misal çəkərsə, bunu qəbul etməyəcəyəm. Çünki bu mövzuda yaradılmış bütün sənət nümunələri ilə tanışam və onlar sənətsəl keyfiyyətləri baxımından Məmməd Aslanın “Ağla, qərənfil, ağla” şeirindən daha böyük deyillər. Heç tarzənlərin “Zəminxarə”si qədər səmimi də olmağı bacarmadılar.

Etiraf edək ki, Qanlı Yanvar haqqında yaradılan sənət nümunələrinin əksəriyyəti vətənpərvər mövzulu müsabiqələrdə mükafat qazana bilmək üçün yaradıldı. Nəticədə, mədəniyyətimizin rəflərində bu mövzuda xeyli sayda nümunələr olmasına rəğmən, onların heç birini dünyaya təqdim edə bilmədik. Çünki onlar dünyaya təqdim olunacaq qədər səmimi və keyfiyyətli deyildilər. Bu, açıq həqiqətdir. Heç kəs inciməsin.

“Madam ki, heç kəs yaza bilmədi, sən yazaydın” deyənlərin mühakimələrini eşidirəm. Fəqət, nəzərinizə çatdırmalıyam ki, mən bu qanlı gecədən 3 il sonra dünyaya gəlmişəm və həmin gecədən 17 il sonra bədii yaradıcılığa başlamışam. Yəni, bu mövzuda sənət nümunəsi yaratmağın mühakiməsi, hətta 1980-ci ildən də əvvəl doğulanlar arasında aparılmalıdır.

Öz yaşıdlarıma və məndən sonrakılara isə bir dostyana tövsiyə verə bilərəm ki, əgər bu mövzuda nəsə yaratmaq istəyirlərsə, Bəxtiyar Vahabzadənin “Ölümü kamına çəkdi şəhidlər”ini, ya da Məmməd Aslanın “Ağla, qərənfil, ağla”sını parodiya etməsinlər. Onlar həmin gecənin isti ağrıları ilə yazılmışdı və yalnız ahu-zar edə bilmişdilər. Problem onda idi ki, bu qədər sənətkarın içindən çıxıb o gecənin həqiqətlərini, insanların gerçək iztirablarını, ağrılarını, rejimin ədalətsizliyini və vəhşiliyini olduğu kimi təsvir edə bilən, onu bədii çalarla zənginləşdirib əsl sənət nümunəsi kimi dünyaya təqdim edə bilən bir nəfər də olmadı. Niyə olmadı? Çünki onların böyük əksəriyyəti həmin rejimin köləsi olmuşdular və həmin rejimin alçaqlığına bəşəri etiraz etmək üçün üzləri yox idi.

Bu səbəblə, bundan sonrakıların  içində kimsə “Qanlı Yanvar” həqiqətlərini soyuq başla və üstün istedadla sənət nümunəsinə çevirmək istəsə, bunun üçün hələ də əlçatımlı olan mənbələr var. Bəzənmiş-düzənmiş üzgün duyğu çələnglərinə aldanmayıb, gerçək ağrıları tapa bilən və təsvir edə bilən sənətkar bu dəhşətli gecə haqqında böyük sənət nümunəsi yarada bilər. Bu, həm mədəniyyətin tarixi mirasına, həm də o gecə haqqında ən tutarlı mənbəyə çevrilər.

27
Azərbaycan hərbçiləri, arxiv şəkli

Müharibədə şəhid olmuş yaralanmış mədəniyyət işçilərinin ailələrinə yardım göstərilib

0
(Yenilənib 11:25 22.01.2021)
Müharibədə 10 nəfər mədəniyyət işçisi yaralanıb, ümumilikdə 162 nəfər mədəniyyət işçisinin yaxın qohumu şəhid olub.

BAKI, 22 yanvar — Sputnik. Vətən müharibəsi zamanı mədəniyyət müəssisələrində çalışan insanlar da könüllü ordu sıralarına yazılıb və onlardan 65 nəfəri səfərbərliyə cəlb olunub.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, tarixi zəfərlə başa çatan müharibədə 8 nəfər mədəniyyət işçisi şəhidlik zirvəsinə ucalıb. Müharibədə 10 nəfər mədəniyyət işçisi yaralanıb, ümumilikdə 162 nəfər mədəniyyət işçisinin yaxın qohumu şəhid olub. Ölkəmizin ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə şəhidlik zirvəsinə yüksəlmiş və yaralanmış mədəniyyət işçilərinin ailələrinə Mədəniyyət Nazirliyi və nazirliyin Həmkarlar İttifaqı tərəfindən maddi yardım göstərilib.

Şəhid ailələri və qazilərə qayğı bundan sonra da diqqətdə saxlanılacaq, bu istiqamətdə nazirlik tərəfindən layihə və tədbirlər həyata keçiriləcək.

0
Teqlər:
mədəniyyət xadimləri, müharibə, Qarabağ