Xəzərin sahili, arxiv şəkli

İtirdiyimiz zaman: qayğılar, qovğalar peşmanlıq

499
(Yenilənib 20:44 03.09.2020)
Oturub qəmli-qəmli keçib gedən bu fəsilin də arxasınca baxdıq. Halbuki görə biləcəyimiz işlər vardı...

BAKI, 3 sentyabr — Sputnik. Axıb gedən zaman və itirdiyimiz, qaçırdığımız fürsətlər barədə düşünəndə dəhşətə gəlirəm, qorxuram... 

Dəqiq bilirəm ki, zamanın sürətlə keçib-getməsi bizim zərərimizə işləyir. Pandemiya əsarətindəki bir yay fəsli də su kimi axıb getdi, sürüşdü, sivişdi barmaqlarımızın arasından. Zamana nə var ki, işi sivişib aradan çıxmaqdır. Bu ilahi mizanın, düzənin, qanunauyğunluğun bir parçasıdır. Zaman keçməlidir, biz yerimizdə qaldığımız üçün dayanıb bizi gözləmək imkanı yoxdur. Biz isə oturub qəmli-qəmli keçib gedən bu fəsilin də arxasınca baxdıq. Halbuki görə biləcəyimiz işlər vardı. Romanlar, hekayələr, şeirlər yaza, filmlər çəkə, nəğmələr bəstələyə bilərdik. Ya da heç olmasa kitablar oxuya, filmlər izləyə, teatrlara gedə, musiqilər dinləyə bilərdik. Ətrafımızdakıları sevgimizlə, diqqətimizlə xoşbəxt edə bilərdik. 

Görəcəyimiz işlər çox, zaman isə həmişə qısadır, azdır. Və bu azacıq, qısa zamanı, bizə ayrılan ömür payının bir parçasını da əlimizdən qaçırdıq. Bir fəsili də qoparıb atırıq ömür təqvimindən. Bizim itirdiklərimizi kimsə düşünəcəkmi, kimlərsə anlayacaqmı? İnanmıram. Hər kəs özünə ayrılan zamanı xırıd etməkdə, xərcləməkdədir. Kimə nə bizim “bədxərcliyimizdən”? Hətta özümüz belə fərqində deyilik sürətlə itirməyimizin. Gündəlik qayğılar bizə faniliyimizi unutdurur. Sanki əbədi bir həyatımız varmış kimi gecə-gündüz, yorulmaq bilmədən eyni mənasız işlərin arxasınca qaçırıq. Bu əbədi marafonda tükənib gedən həyatımızı və bir gün bizə ayrılmış zamanın bitəcəyini unuduruq. Unuduruq ki, itirdiyimiz ən dəyərli şey – zaman geriyə qayıtmayacaq.

 ***

İnsan faniliyini qəbul etməməkdə israrlıdır. Bizə verilən qısa zamanı bir yandan siyasətə, bir yandan gündəlik qalmaqallara, bir yandan mənasız çəkişmələrə xərcləyirik. Halbuki, bir ağac əkmək olar torpağın cadarlanmış bağrına, bir gül fidanı basdıra bilərik bağçamızın ən gözəl yerinə. Bunu etmək üçün nə qədər az zamanımız qaldığının fərqində olmadan ömrümüzü mənasız qovğalarda, faydasız davalarda, lüzumsuz çək-çevirlərdə tükədirik. Zaman isə öz işindədir, əleyhimizə çalışır. Biz ucuz şöhrət arxasınca qaçanda ağaran saçlarımız, ağrıyan yerlərimiz, sancı dolan orqanlarımız bizə ömrün faniliyini xatırlatmağa çalışır. Bizsə hər şeyi gözardı edib, irəliyə doğru qaçırıq. Ən yüksək zirvəni fəth etsək, əbədi yaşayacağıq, ölümsüzləşəcəyik hissinə qapılırıq. Halbuki biz milyonlarla fanidən, təbiət qanunlarının kənarına çıxmağa qadir olmayan canlılardan sadəcə biriyik. Zaman və həyat qarşısında acizliyimizi dərk etmədən sonumuza doğru əzmlə yüyürürük...

 ***

Son günlər baş verənləri izləməmək üçün əlimdən gələni edirəm. Dünyanın da, ölkənin də siyasi-ictimai gündəmi canımı sıxır, yorur, bezdirir, əsəbiləşdirir. 

Sosial şəbəkələrə gözucu baxıram, kitabın birini bitirib, digərini açıram, daha çox film izləməyə çalışıram, olmur. Küncdən-bucaqdan üstümə mənfi yüklü informasiyalar axıb gəlir. Qaçmaq olmur gündəlik müzakirələrdən. Və gecə başımı yastığa atanda anlayıram ki, gündəmin, trendlərin, müzakirələrin mənasızlığı məni görmək istədiyim işlərdən uzaq salır, daha çox yorur, hədsiz dərəcədə bezdirir. Hərdən mənə elə gəlir ki, informasiyanın bu qədər əlçatan olmadığı dönəmlərdə insan övladı daha çox xoşbəxt olub, qayğılardan uzaq yaşayıb. Çox nadir hallarda qarşıma müsbət enerjili informasiya, pozitiv xəbər çıxır. Yorulmuş, gərginləşmiş əsəblərimi sakitləşdirmək üçün bütöv bir sutkanın içərisində bir-iki dəqiqə tapanda sevinirəm. Bu qədər neqativ informasiya axınının qarşısında insan əsəblərinin nə qədər aciz olduğunu hər gün bir az da dərindən anlayıram. Və ən ağrılısı, yaşamaq çətinləşir...

 ***

Təbiət öz işindədir. Mexanizm çox dəqiq işləyir. Fərqində olmadan tükənirik. Qısa və qiymətli zamanımızı boş və mənasız işlərə, yorucu və bezdirici qayğılara xərcləyirik. Və hər şey sən bu yazını oxuyarkən xərclədiyin zamanın bir daha geri dönməyəcəyini anladığın anda yaşadığın peşmanlıq qədər qısadır, anidir.

499
Əlaqədar
Hüznlü manıslar və xalqın əndişəsi
Birlik, həmrəylik məqamı və keçməməli olduğumuz "qırmızı xətt"
Yeni konsepsiya bizi mənzil başına çatdırmayacaq...
"Masonların oyunu": Maskanı masqaraya qoyub, koronanı bihörmət edənlər...
Koronavirusdan daha təhlükəli: Qəzəb, aqressiya və gərginlik...
Cütlük, arxiv şəkli

Modern həyatlar, süni xoşbəxtliklər, sinxron tənhalıqlar

162
(Yenilənib 20:33 19.01.2021)
Modern insan ona heç zaman lazım olmayacaq, həyatını dəyişə bilməyəcək, gündəlik yaşamını gözəlləşdirməyəcək şeylərin xiffətini çəkərək yaşayır.

Cəmiyyətin mexanizm kimi işlək olması üçün böyük sosial qruplara uyğunlaşan, "həyatın çəmi"ni tapan, daima istehlak edən, standart arzu və istəkləri olan, növbəti addımı proqnozlaşdırıla bilən insanlara ehtiyac var. Texnologiya və elm inkişaf etdikcə, müasir insanın istehlak həvəsi də artır, ehtiyaclar azalmaq əvəzinə çoxalır, modern insan ona lazım olmayan texnoloji yeniliklərə meyillənir. Bahalı və çoxfunksiyalı telefonlar, televizorlar, saatlar, planşetlər, ev kinoteatrları və s. əşyalara çox çılğın və mənasızca tələbat müşahidə edirik. Qiymətlər bahalaşdıqca, modern insan daha ehtirasla "ağıllı" əşyalara "ehtiyac duyur".

***

Sosial şəbəkələr məşhurluq ehtirasını alovlandırır, populyarlıq, təqdir olunmaq ehtiyaca çevrilir. Bu ehtiyacın yaratdığı mütiliklə və yaltaqlıqla istənilən sosial qrupa asanlıqla adaptasiya ola bilən xaraktersiz və insani keyfiyyətlərdən məhrum “modern insan” formalaşır. Bu ucuz şöhrət bir qədər sonra asan qazanca çevrilir, modern insan yaşamağın və "həyatın çəmi"ni tapır. Bəsit arzularla yaşayan istehlakçı insan asan proqnozlaşdırılır və rahat idarə olunur. Modern həyat yaşayan, çılğın və mənasız ehtirasları olan insanların növbəti addımını proqnozlaşdırmaq çətin deyil. Ən sadə şəkildə ifadə etsək, modern insanın ən böyük hədəfi istifadə etdiyi telefon markasının növbəti yeni modelidir. Modern kütlə (cəmiyyət), kitabdan, bilgidən, sənətdən uzaq düşməyinin, “fast-food” bilgilərlə qidalandığının, mənasız kitablar oxuyub, bayağı sənətə meyillləndiyinin fərqində deyil. Modern həyatlar gerçək həyat zövqlərindən uzaq, süni sevinclərə möhtacdır. Modern həyatlar yalan, parıltı, dəbdəbə üzərində qurulub. Bir ovuc istisna – ki, həqiqi modern insan məhz istisnalar hesab edilməlidir – kütlənin çılğın ehtirasları üçün gecə-gündüz fikir, texnologiya, bilgi, sənət yaradır. Modern cəmiyyəti, modern insanı daha dərindən tanıyan elm, sənət adamları özlərini çətinə salmadan yüngül, asan anlaşılan, parıltılı şeylər, nəsnələr yaradır.

***

Modern insan passivdir və kapitalist dəyərlərdən mümkün qədər istifadə etməklə həyatını asanlaşdırandır. Modern insan özünü güvəndə hiss etmək üçün aid olduğu sosial qrupdan bir addım belə kənarlaşmır, sürü psixologiyasına çox asan uyğunlaşır. Kapitalizm robotlaşmış, yadlaşmış fərdlər yaradır və bu fərdlər özləri üçün yaratdıqları süni xoşbəxtliyə inanaraq yaşayır. Süni xoşbəxtliklər, daha çox istehlak acgözlüyü ardıqca, insanın öz şəxsi keyfiyyətlərinə belə yadlaşması sürətlənir. Ehtiyaclarımızı, yeyib-içəcəyimizi, geyimimizi, oxuyacağımız kitabı, baxacağımız filmi, dinləyəcəyimiz musiqini reklamlar müəyyənləşdirir. Süni xoşbəxtlik hissi içimizdəki gücə olan inamı azaldır, modern insan öz gücünü araşdırmadan, öz keyfiyyətlərinə bələd olmadan yaşayır. Modern insanın xoşbəxtliyi sosial şəbəkələrdəki məşhurluğuna, bahalı əşyalarına və dəbdəbəli həyatına bağlıdır.

***

Bütün bunlarla yanaşı, sinxron şəkildə modern insanın tənhalığı başlayır. Modern insan həyat səviyyəsini reklamların parıltısının diktəsi ilə qurub, süni xoşbəxtlik uydurduqca, sinxron olaraq bədbinləşir, tənhalaşır. Dəbdəbə və modern həyat yaşamaq ehtirası insanı kədərə, tənhalığa, depressiyaya sürükləyir. Modern insan ona heç zaman lazım olmayacaq, həyatını dəyişə bilməyəcək, gündəlik yaşamını gözəlləşdirməyəcək şeylərin xiffətini çəkərək yaşayır. Modern həyatlara sinxron olaraq tənhalıqlar dərinləşir, insan həqiqi hisslərin yox, süni xoşbəxtliklərin həsrəti ilə yaşayır.

***

Əslində, pəncərə qarşısında oturub dəmli çaydan qurtumlayaraq klassik roman oxumaq xoşbəxtliyi hələ də mövcuddur. Yeni dil öyrənmək, hər hansı bir musiqi alətini kəşf etmək hələ də mümkündür. Ancaq modern insan getdikcə bu sadə zövqlərdən uzaqlaşır, komforta meyillənir. Komfort isə tənhalığımızı dərinləşdirir, beynimizin yaradıcılıq gücünü məhv edir. Modern insan böyük xəyallar qurmadan, bəsit istəklərlə yaşayır...

162

Soyuq Moskva, isti Şuşa “Puşkin” restoranı

30
Belə hadisələri eşitdikcə əmin olursan ki, dünya koronvirusdan daha artıq faciəyə də layiq görülə bilər.

Onlar üçün soyuq Moskva

Ermənistanın kapitulyasiyasından sonra ilk dəfə Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin görüşü baş tutdu. Moskvada keçirilən görüş bölgənin kommunikasiya xətlərinin bərpasını özündə ehtiva edən sənədin imzalanması ilə yadda qaldı. Ancaq yadda qalan daha bir neçə detal var idi – Rusiya prezidentinin qalib liderlə daha səmimi qucaqlaşması, Paşinyanın içindən heç nə çıxarmadığı, ancaq yanında saxladığı və bir dəfə qurdaladığı çantası, bədən dilindəki gərginliyi, “status” məsələsini yenidən qabartması, amma ona heç kimin əhəmiyyət verməməsi...

İsti Şuşa

İlham Əliyev Şuşada
© Official website of President of Azerbaijan Republic

Ötən həftənin ən yaddaqalan hadisələrindən biri Ali Baş Komandan İlham Əliyevin Şuşaya səfəri idi.

Ermənilər Şuşanın işğalına “Dağlarda toy” adı vermişdilər. 28 il sonra Azərbaycan əsgəri qəsbkara elə toy tutdu ki, yəqin ki, əsrlər boyu unudulmayacaq.

Qalib sərkərdə “dəmir yumruğu” Ermənistanda revanş arzusuna düşənlərə bir daha xatırlatdı.

Şuşa səfəri hər kəsə Anna Hakopyanın Mehriban xanımı Şuşaya muğama dəvət etməsini də xatırlatdı. “Əgər muğam adı altında onlar müharibə istəyirlərsə, onda bu arzu elə arzu olaraq da qalacaq. Əgər müharibə başlasa, onda muğama qulaq asmaq istədikləri yerlərin sayı da artacaq…” deyən Anna və qızları “Köhnə Yeni il”i Moskvadakı “Puşkin” restoranında qeyd etdilər. Həmin vaxt Mehriban Əliyeva qalib sərkərdə ilə Şuşada Cıdır düzündə çay süfrəsində əyləşmişdi.

Peyvəndləmə və açılma

Dünya vaksinləmə dövrünü yaşayır. Azərbaycan da iki milyon əhali üçün dörd milyon dozada vaksin sifariş edib.

Karantinimizi də bir qədər yumşaltdıq. İctimai iaşə obyektləri, eləcə də restoran, kafe və çay evləri və bu kimi digər məkanlarda yerində xidmətlər bərpa olunmasını xüsusi emosiya ilə qarşılayırıq.

Dünyanın normal həyata qayıdacağına ümidləndiyimiz bu həftə də bəzi maraqlı, amma həm də narahatlıq yaradan açıqlamalar var. Məsələn, ABŞ-ın dövlət katibi Mayk Pompeo koronavirusun Çinin dövlət laboratoriyalarından çıxmasını iddia edib. Peru məhkəməsi isə “Microsoft” şirkətinin qurucusu Bill Qeytsi, amerikalı iş adamı Corc Sorosu və Rokfeller ailəsini koronavirus istehsalında günahlandırıb.

ABŞ alimləri isə növbəti on il üçün koronovirusla bağlı proqnoz tərtib ediblər. Onların fikrincə, SARS-CoV-2 pandemiyası tezliklə endemik dərəcəyədək azalacaq, ancaq virus insanlar arasında baza səviyyəsində daimi olaraq yaşayacaq.

Beləliklə, ola bilsin ki, bu vaxtadək adi tərzdə dediyimiz, eşitdiyimiz “bir az qripləmişəm” ifadəsi kimi “bir az koronaviruslamışam” da qulağa tezliklə sıradan gələ bilər.

İnformasiya savaşı

Müharibə bitdi, amma həm də davam edir. İnformasiya savaşı heç vaxt bitməyəcək. İrəvandakı revanşist əhval-ruhiyyə də, Qarabağa edilən qanunsuz səfərlər də belə deməyə əsas yaradır. Odur ki, informasiya mənbələrimiz də yeni savaşa hazır olmalıdır. Bu həftə imzalanan “Azərbaycan Respublikasında media sahəsində islahatların dərinləşdirilməsi haqqında” Fərman da, Medianın İnkişafı Agentliyinin yaradılması da, görünür, yeni dövrə hazırlığın tərkib hissəsidir.

Türkiyənin Xarici İşlər naziri Mövlud Çavuşoğlu
© Fatih Aktas / Turkish Foreign Ministry via AP, Pool

Bu həftə KİVDF də tarixin arxivinə qovuşdu, rəhbəri Vüqar Səfərlinin taleyi isə qaranlıq görünür - yol verdiyi yeyintilərə görə onu dəmir barmaqlıqlar arasına aparıblar.

ABŞ deqradasiyası?

Prezident Trampı dəstəkləyən bəzi qruplar demokrat Co Baydenin andiçmə mərasiminin keçiriləcəyi yanvarın 20-də 50 ştatda silahlı nümayiş keçirəcəyini elan ediblər. ABŞ Ordusu isə Vaşinqtona göndərdiyi 8500 nəfərlik Milli Qvardiya personalının sayını əvvəlcə 21000-ə, daha sonra 25000-ə çatdıracağını açıqlayıb.

Nəhəng, xarizmatik Amerika 90-cı illərin bəzi sovet ölkələrini xatırladır. Amma əslində ABŞ-da baş verənlər bütün dünyanı qayğılandırmalıdır: bu ölkədə baş verən istənilən hadisə qlobal təsirə malikdir. Ümid edək ki, bu olanlardan sonra, məsələn, neftin qiymətində kəskin ucuzlaşma baş verməyəcək.

Alman və bizim bərbərlər

O qədər əhəmiyyətli olmasa da, ölkəmizdə bərbərxanaların yanvarın 25-dən açılması da nəzərdə tutulub (müəllifin saç düzümü onun bu qərara münasibətini müəyyən edir).

Bu arada futbolçuların saç düzümünə görə alman bərbərlər ayağa qalxıblar. Mərkəzi Bərbərlik Dərnəyindən Futbol Assosiasiyasının prezidentinə ünvanlanan məktubda pandemiya səbəbiylə təxminən 80 000 salonun bağlı olmasına baxmayaraq, idmançıların meydana yalnız xüsusi avadanlıqların köməyi ilə peşəkar bərbərlər tərəfindən düzəldilməsi mümkün olan saç düzümləri ilə çıxdığı bildirilir.

Deməli, nizam-intizamı ilə nümunə göstərilən almanlar da arxa qapıdan tanış bərbərin yanına gəlib, tellərinə əl gəzdirirlərmiş?!

Dünyanı yandırmaq

Bu həftə dünyada ilk dəfə qorillalarda koronavirusa yoluxma qeydə alındı. ABŞ-ın San-Dieqo şəhərində zooparkda səkkiz heyvanda virus aşkarlandı. Bundan əvvəl isə Danimarkada su samurlarında koronavirus müəyyən edilmişdi və hökumət 17 milyon su samurunun məhv edilməsi barədə qərar vermişdi. Ancaq qətl qeyri-humanist üsulla həyata keçirilmişdi. Belə ki, heyvanların çoxu qaz kamerasında sağ qaldığından diri-diri yandırılmışdı.

Belə hadisələri eşitdikcə əmin olursan ki, dünya koronvirusdan daha artıq faciəyə də layiq görülə bilər.

Hə, bu arada Çində koronavirusa yoluxanların sayı artıb, xəstəxanalar bərpa olunub.

30

İlham Əliyev: "Milli iradəmizin zəfər çaldığı gün - 20 Yanvar"

16
1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi Mixail Qorbaçovun əmri ilə qoşun hissələri Bakıya və Azərbaycanın bir neçə rayonuna yeridilib.

BAKI, 20 yanvar - Sputnik. Prezident İlham Əliyevin "Facebook" səhifəsində 20 Yanvar faciəsinin 31-ci ildönümü ilə əlaqədar paylaşım edilib.

Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, paylaşımda deyilir: "Milli iradəmizin zəfər çaldığı gün - 20 Yanvar".

16