Gənc qız bağlama alır, arxiv şəkli

Bir gün ayaqqabı, o biri gün köynək: sadə insan bəyəndiyini ala bilməyəcək

714
(Yenilənib 19:29 25.08.2020)
“İnşallah, bu səhv qərar ləğv olunar dövlət tərəfindən” – Azərbaycan vətəndaşı sosial mediada istəyini belə ifadə edir

BAKI, 25 avqust — Sputnik. Nazirlər Kabineti 14 oktyabr 2013-cü il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Fiziki şəxslər tərəfindən istehsal, yaxud kommersiya məqsədləri üçün nəzərdə tutulmayan malların gömrük sərhədindən keçirilməsinin güzəştli və sadələşdirilmiş Qaydaları”nda dəyişiklik edib.

 Baş Nazir Əli Əsədovun imzaladığı qərara əsasən, bundan sonra ölkənin gömrük ərazisinə ayda bir dəfə gətirilən, ümumi gömrük dəyəri 800 ABŞ dollarından artıq olmayan mallar gömrük rüsumundan azad olunacaq. İndiyə qədər bu şərt ümumi gömrük dəyəri 1500 ABŞ dollarından (müşayiət edilən hər bir yetkinlik yaşına çatmamış fiziki şəxsə görə əlavə 500 ABŞ dollarından) artıq olmayan mallara aid edilirdi.

Həmçinin, bundan sonra beynəlxalq poçt göndərişləri və yaxud daşıyıcı şirkət vasitəsilə eyni fiziki şəxsin adına 30 gün müddətində ümumi gömrük dəyəri 300 ABŞ dolları ekvivalenti məbləğindən artıq olmayan mallara görə gömrük rüsumu tutulmayacaq. İndiyə qədər bu məbləğ 1 000 ABŞ dolları idi. Qərar 1 aydan sonra qüvvəyə minəcək.

Sadə insanın azad ticarət etmək imkanı 2-3 dəfə məhdudlaşdırılıb

Bir sözlə, adi vətəndaş özü ilə ölkəyə gələndə 800 dollar, elektron ticarət etdikdə isə 300 dollar mal gətirə və sifariş edə bilər. Sadə insanın azad ticarət etmək imkanı 2-3 dəfə məhdudlaşdırılıb. Karantin dövründə market və dükanlardan alış-veriş edə bilməyən vətəndaşlar neçə vaxtdır karqo şirkətləri vasitəsilə geyim, texnika və digər malları ölkəyə gətirirdilər. Xaricə gediş-gəliş hazırda olmadığından məhz onlayn ticarətin birdən-birə 3,5 dəfə məhdudlaşdırılmasının cəmiyyətdə mənfi reaksiya doğuracağı açıq-aydın görünür. “Bu nə insafsız qərardır. Ayıb olsun”, “Mallara qanunun tətbiqi monopoliyaya xidmətdir və bu həmin monopolistlərin sifarişi ilə qəbul edilib”, “Öz şirkətləri gətirir. Heç bilinmir, gömrükdən necə keçib və nə qədər vergi verirlər” kimi postlara sosial şəbəkədə addımbaşı rast gəlinir. 

Belə bir qərarın verilməsini daxili onlayn ticarəti gücləndirmək mənasında qəbul etmək olardı. Bir növ müvəqqəti bir tədbir kimi. Bəzi iqtisadçılar bu tip dəyişikliyin daxili istehsalın da artımına təsir etdiyini vurğulayırlar. Amma praktikada belə qərarların həm iqtisadiyyata, həm də adi vətəndaşın maliyyə durumuna mənfi təsir göstərdiyini dəfələrlə görmüşük. 

Adətən insanlar xaricdən Azərbaycanda istehsal olunmayan malları gətirirlər, əcnəbi platformadan tomat, zeytun və ya günəbaxan yağı, qatılaşdırılmış süd sifariş verməyə ehtiyac yoxdur. Amma mobil telefon, noutbuk, fotoaparat, hər-hansı bir kiçik detallar, geyim əşyaları, ayaqqabı, idman inventarı gətizdirmək istəyən çoxdur. Həm qiymətdə xeyli fərq var, həm də keyfiyyətdə. Daxili bazarda çalışan şirkətlərin nə oyundan çıxdığı sirr deyil. Ən ucuz, ən yararsız malları Azərbaycana gətirib birə-on qatına satmaqla milyonlarla gəlir əldə edən saysız-hesabsız iş adamı var.

Qərarın xarici onlayn ticarəti zəiflədəcəyi açıq-aydın görünür

Geyimdə də ciddi inhisarçılıq mövcuddur. Türkiyədə lirə ilə satılan malı 3-4 dəfə bahasına, yəni eyni rəqəmlə manata satmaq ölkədə adi hala çevrilib. Belə bir ağır dövrdə, aylarla karantin şəraitində işsiz qalan, onsuz da gəliri olmayan vətəndaşların vəziyyətini belə bir yersiz qərarla bir qədər də ağırlaşdırmaq sosial gərginliyi yüksəltməkdən başqa heç nəyə xidmət eləmir.

Bu qərarın xarici onlayn ticarəti zəiflədəcəyi açıq-aydın görünür. Üstəlik, vətəndaşın itirəcəyini də sadə bir hesablama ilə təyin etmək olar. Məsələn, kimsə xaricdən 500 ABŞ dolları həcmində smartfon sifariş edibsə, onda 300 dollardan əlavə ödənilən 200 dollara, yəni 340 manata bir xeyli rüsum tətbiq ediləcək. ƏDV, idxal gömrük rüsumu, gömrük yığımı, elektron gömrük xidməti haqqı, elektron gömrük xidmət haqqının ƏDV-si, saxlanma haqqı üst-üstə məbləği ən azı 50% çoxaldacaq. Əgər mal göstərilən müddətdən əlavə gömrük anbarında qalsa, hər günə görə daha 1 avro ödənilməlidir.

Praktikada isə bu, belə baş verir. Xaricdən mal gətirən vətəndaş gömrük idarəsinə müraciət edir, ona göstəriləndən artıq məbləğ hesablanır. Razı olmayanda mal anbarda yatıb qalır, üzərinə də saxlanma haqqı hesablanır. Yəni sabah məhkəmə qərarı olsa belə, saxlanma pulunu ödəmək tələb olunur. Smartfon alan şəxsin xərci tək 170 manatla bitmir, telefonu qeydiyyata salmaq üçün əlavə 70 manat da ödəmək lazım gəlir. Hələ çatdırılma üçün haradasa 10 manat ödəməlisən. Beləliklə, qiyməti 850 manat olan smartfon vətəndaşa ümumilikdə 250 manat bahasına, yəni 1100 manata başa gəlir. Hamı qazanır, adi insan isə bu qədər itirir.

Qohum-əqrəbanın adına xaricdən on dəfə artıq mal sifariş ediləcək

Qərarın daxili onlayn ticarətə ciddi təsir edəcəyini düşünmək də ağılsızlıq olardı. Bu günün alıcısı olduqca tərsdir, qadınlarımız isə naz-qəmzəlidir bir növ. Heç qıtlıq dövründə belə azərbaycanlılar yöndəmsiz, sovet istehsalı olan əşyaları geyməyiblər. İndi baha qiymətə keyfiyyətsiz malları alarlarmı? Əlbəttə, yox. Bir-iki dəfə oxu daşa dəyən vətəndaş yararsız əşyanı almaq istəmir. Əgər dünən min nəfər onlayn alver edirdisə, sabah bu insanların sayı möcüzəli şəkildə birə-on artacaq. Qohum-əqrəbanın adına xaricdən on dəfə artıq mal sifariş ediləcək.

Qərarın qüvvəyə minməsi bəzi sahələrə mənfi təsir göstərə bilər. Məsələn, Azərbaycanda ev şəraitində yağ sıxan hər-hansı bir qurğunu almaq çətin məsələdir. Heç satan da yoxdur, bu qurğu Ukrayna və ya Rusiyada istehsal olunur. Qiyməti də 500 dollardan yuxarı olan qurğunun həm gətirilmə xərci yüksəkdir, həm də hazırkı xərclər də üzərinə gələcək. Fərdi təsərrüfatı olan, həyətinin zeytunundan yağ çəkmək istəyən fermerlərin işi ağırlaşacaq. Türkiyədə bu praktika çox geniş yayılıb. Həyətində 5-6 zeytun ağacı olan hər bir şəxs mütləq bir dənə belə qurğudan alıb istifadə edir. Elə qapısının ağzında da elan vurur, alan da alır. Bir ailənin dolanışığını təmin etmək mümkün olur. İndi də bu 500 dolların üzərinə bir 150 dollar da gələcək. Almaq istəyən vardısa, daha almayacaq. Zeytun da yenə tökülüb qalacaq həyətlərdə.

Vətəndaş 300 dollarlıq alver etmək hüququndan cəmi bir dəfə yararlana bilər

Bu qərarla bağlı iki məqam də diqqəti çəkir. Yeni qaydalara görə, hər bir vətəndaş xaricdən 300 dollarlıq alver etmək hüququndan cəmi bir dəfə yararlana bilər. Yəni bir dəfə sifariş edib poçt və karqo şirkəti vasitəsilə malı almalıdır. Əgər bir dəfə 50 manatlıq sifariş etsə, ayın digər dövründə sifariş edə bilməz. Beləliklə, faktiki olaraq vətəndaşlar qərarda göstərilən bu 300 dollar məbləğindən də tam mənada istifadə edə bilməyəcəklər.

Əslində, Dövlət Gömrük Komitəsi Nazirlər Kabinetinə hələ 2015-ci ilin yanvarında müraciət edərək vətəndaşların onlayn ticarət imkanını 1000 dollardan 150-yə endirməyi təklif etmişdi. Nazirlər Kabineti rəy üçün Rabitə və Yüksən Texnologiyalar, İqtisadiyyat və Sənaye, Maliyyə nazirlikləri və Dövlət Gömrük Komitəsinə göndərmişdi. Rabitə və Yüksən Texnologiyalar, İqtisadiyyat və Sənaye nazirlikləri müsbət rəy vermədiyindən bu təklif qəbul edilməmişdi. Hazırkı qanun hətta 150 dollar təklifindən daha sərtdir, çünki imkandan cəmi bir dəfə istifadə etmək hüququ adi vətəndaşın hər-hansı onlayn ticarətdən yararlanmasını heçə endirir.

Adi vətəndaş nə edir? Bəyəndiyi ayaqqabını bu gün alır, köynəyi başqa gün. Uşağa da geyimi endirimdə tapdısa, o zaman sifariş edir. Kiminsə kənarda daim 500-600 manatı yoxdur ki, elə birdəfəlik lazım oldu-olmadı mal alsın. Qərarda edilən dəyişiklik 2015-ci ildə reallaşmayan ideyanın bu cür pis formada gündəmə gəlməsinə şərait yaradıb.

Sosial gərginliyin artmasını istəmiriksə, Nazirlər Kabinetinin bu qərarına yenidən baxılmalıdır. Ən azı, belə addım atmamışdan öncə ictimai müzakirələrə yol açmaq lazım idi. Toxun acdan nə xəbəri? Koronavirusa görə işləmək imkanını itirmiş insanın karantin dərdinin üstünə daha bir dərd əlavə etməyin adı yoxdur. İstənilən qərarda dövlət həmin insanın yanında olmalıdır.

“İnşallah, bu səhv qərar ləğv olunar dövlət tərəfindən” – Azərbaycan vətəndaşı sosial mediada istəyini belə ifadə edir. 

714
20 Yanvar faciəsinin ildönümü

20 Yanvar faciəsi - ağlamaqmı lazım, yaratmaqmı?

26
(Yenilənib 11:26 20.01.2021)
Kimsə çıxıb müxtəlif şeirlərdən, poemalardan, povest və romanlardan, film və teatr tamaşalarından, rəsm əsərlərindən misal çəkərsə, bunu qəbul etməyəcəyəm.

BAKI, 20 yanvar — Sputnik. 1990-cı ilin Qanlı Yanvarından 31 il ötür... Həmin ilin yanvar ayının 19-dan 20-nə keçən gecə saat 23:30-da keçmiş Sovet İttifaqının silahlı qoşunları Bakı şəhərində dinc əhalinin üzərinə hücum çəkir, bu qırğında onlarla insan həyatını itirir, yaralanır, itkin düşür. Üzərindən tam 31 il keçən bu faciənin tariximizdəki ibrət əhəmiyyəti nədir? Mədəniyyətimiz - ədəbiyyatımız və incəsənətimiz bu tarixi faciədən nələr yarada bilib?

Təəssüf ki, Azərbaycan mədəniyyəti bu tarixi faciəsinə, təkcə “Ağla, qərənfil, ağla” deyə bilib. Bir də ki insafən, mahir tar ifaçıları hər ilin yanvar ayının 20-də yaxşı “Zəminxarə” çala bilirlər. Başqa heç nə...

Kimsə çıxıb müxtəlif şeirlərdən, poemalardan, povest və romanlardan, film və teatr tamaşalarından, rəsm əsərlərindən misal çəkərsə, bunu qəbul etməyəcəyəm. Çünki bu mövzuda yaradılmış bütün sənət nümunələri ilə tanışam və onlar sənətsəl keyfiyyətləri baxımından Məmməd Aslanın “Ağla, qərənfil, ağla” şeirindən daha böyük deyillər. Heç tarzənlərin “Zəminxarə”si qədər səmimi də olmağı bacarmadılar.

Etiraf edək ki, Qanlı Yanvar haqqında yaradılan sənət nümunələrinin əksəriyyəti vətənpərvər mövzulu müsabiqələrdə mükafat qazana bilmək üçün yaradıldı. Nəticədə, mədəniyyətimizin rəflərində bu mövzuda xeyli sayda nümunələr olmasına rəğmən, onların heç birini dünyaya təqdim edə bilmədik. Çünki onlar dünyaya təqdim olunacaq qədər səmimi və keyfiyyətli deyildilər. Bu, açıq həqiqətdir. Heç kəs inciməsin.

“Madam ki, heç kəs yaza bilmədi, sən yazaydın” deyənlərin mühakimələrini eşidirəm. Fəqət, nəzərinizə çatdırmalıyam ki, mən bu qanlı gecədən 3 il sonra dünyaya gəlmişəm və həmin gecədən 17 il sonra bədii yaradıcılığa başlamışam. Yəni, bu mövzuda sənət nümunəsi yaratmağın mühakiməsi, hətta 1980-ci ildən də əvvəl doğulanlar arasında aparılmalıdır.

Öz yaşıdlarıma və məndən sonrakılara isə bir dostyana tövsiyə verə bilərəm ki, əgər bu mövzuda nəsə yaratmaq istəyirlərsə, Bəxtiyar Vahabzadənin “Ölümü kamına çəkdi şəhidlər”ini, ya da Məmməd Aslanın “Ağla, qərənfil, ağla”sını parodiya etməsinlər. Onlar həmin gecənin isti ağrıları ilə yazılmışdı və yalnız ahu-zar edə bilmişdilər. Problem onda idi ki, bu qədər sənətkarın içindən çıxıb o gecənin həqiqətlərini, insanların gerçək iztirablarını, ağrılarını, rejimin ədalətsizliyini və vəhşiliyini olduğu kimi təsvir edə bilən, onu bədii çalarla zənginləşdirib əsl sənət nümunəsi kimi dünyaya təqdim edə bilən bir nəfər də olmadı. Niyə olmadı? Çünki onların böyük əksəriyyəti həmin rejimin köləsi olmuşdular və həmin rejimin alçaqlığına bəşəri etiraz etmək üçün üzləri yox idi.

Bu səbəblə, bundan sonrakıların  içində kimsə “Qanlı Yanvar” həqiqətlərini soyuq başla və üstün istedadla sənət nümunəsinə çevirmək istəsə, bunun üçün hələ də əlçatımlı olan mənbələr var. Bəzənmiş-düzənmiş üzgün duyğu çələnglərinə aldanmayıb, gerçək ağrıları tapa bilən və təsvir edə bilən sənətkar bu dəhşətli gecə haqqında böyük sənət nümunəsi yarada bilər. Bu, həm mədəniyyətin tarixi mirasına, həm də o gecə haqqında ən tutarlı mənbəyə çevrilər.

26
Cütlük, arxiv şəkli

Modern həyatlar, süni xoşbəxtliklər, sinxron tənhalıqlar

274
(Yenilənib 20:33 19.01.2021)
Modern insan ona heç zaman lazım olmayacaq, həyatını dəyişə bilməyəcək, gündəlik yaşamını gözəlləşdirməyəcək şeylərin xiffətini çəkərək yaşayır.

Cəmiyyətin mexanizm kimi işlək olması üçün böyük sosial qruplara uyğunlaşan, "həyatın çəmi"ni tapan, daima istehlak edən, standart arzu və istəkləri olan, növbəti addımı proqnozlaşdırıla bilən insanlara ehtiyac var. Texnologiya və elm inkişaf etdikcə, müasir insanın istehlak həvəsi də artır, ehtiyaclar azalmaq əvəzinə çoxalır, modern insan ona lazım olmayan texnoloji yeniliklərə meyillənir. Bahalı və çoxfunksiyalı telefonlar, televizorlar, saatlar, planşetlər, ev kinoteatrları və s. əşyalara çox çılğın və mənasızca tələbat müşahidə edirik. Qiymətlər bahalaşdıqca, modern insan daha ehtirasla "ağıllı" əşyalara "ehtiyac duyur".

***

Sosial şəbəkələr məşhurluq ehtirasını alovlandırır, populyarlıq, təqdir olunmaq ehtiyaca çevrilir. Bu ehtiyacın yaratdığı mütiliklə və yaltaqlıqla istənilən sosial qrupa asanlıqla adaptasiya ola bilən xaraktersiz və insani keyfiyyətlərdən məhrum “modern insan” formalaşır. Bu ucuz şöhrət bir qədər sonra asan qazanca çevrilir, modern insan yaşamağın və "həyatın çəmi"ni tapır. Bəsit arzularla yaşayan istehlakçı insan asan proqnozlaşdırılır və rahat idarə olunur. Modern həyat yaşayan, çılğın və mənasız ehtirasları olan insanların növbəti addımını proqnozlaşdırmaq çətin deyil. Ən sadə şəkildə ifadə etsək, modern insanın ən böyük hədəfi istifadə etdiyi telefon markasının növbəti yeni modelidir. Modern kütlə (cəmiyyət), kitabdan, bilgidən, sənətdən uzaq düşməyinin, “fast-food” bilgilərlə qidalandığının, mənasız kitablar oxuyub, bayağı sənətə meyillləndiyinin fərqində deyil. Modern həyatlar gerçək həyat zövqlərindən uzaq, süni sevinclərə möhtacdır. Modern həyatlar yalan, parıltı, dəbdəbə üzərində qurulub. Bir ovuc istisna – ki, həqiqi modern insan məhz istisnalar hesab edilməlidir – kütlənin çılğın ehtirasları üçün gecə-gündüz fikir, texnologiya, bilgi, sənət yaradır. Modern cəmiyyəti, modern insanı daha dərindən tanıyan elm, sənət adamları özlərini çətinə salmadan yüngül, asan anlaşılan, parıltılı şeylər, nəsnələr yaradır.

***

Modern insan passivdir və kapitalist dəyərlərdən mümkün qədər istifadə etməklə həyatını asanlaşdırandır. Modern insan özünü güvəndə hiss etmək üçün aid olduğu sosial qrupdan bir addım belə kənarlaşmır, sürü psixologiyasına çox asan uyğunlaşır. Kapitalizm robotlaşmış, yadlaşmış fərdlər yaradır və bu fərdlər özləri üçün yaratdıqları süni xoşbəxtliyə inanaraq yaşayır. Süni xoşbəxtliklər, daha çox istehlak acgözlüyü ardıqca, insanın öz şəxsi keyfiyyətlərinə belə yadlaşması sürətlənir. Ehtiyaclarımızı, yeyib-içəcəyimizi, geyimimizi, oxuyacağımız kitabı, baxacağımız filmi, dinləyəcəyimiz musiqini reklamlar müəyyənləşdirir. Süni xoşbəxtlik hissi içimizdəki gücə olan inamı azaldır, modern insan öz gücünü araşdırmadan, öz keyfiyyətlərinə bələd olmadan yaşayır. Modern insanın xoşbəxtliyi sosial şəbəkələrdəki məşhurluğuna, bahalı əşyalarına və dəbdəbəli həyatına bağlıdır.

***

Bütün bunlarla yanaşı, sinxron şəkildə modern insanın tənhalığı başlayır. Modern insan həyat səviyyəsini reklamların parıltısının diktəsi ilə qurub, süni xoşbəxtlik uydurduqca, sinxron olaraq bədbinləşir, tənhalaşır. Dəbdəbə və modern həyat yaşamaq ehtirası insanı kədərə, tənhalığa, depressiyaya sürükləyir. Modern insan ona heç zaman lazım olmayacaq, həyatını dəyişə bilməyəcək, gündəlik yaşamını gözəlləşdirməyəcək şeylərin xiffətini çəkərək yaşayır. Modern həyatlara sinxron olaraq tənhalıqlar dərinləşir, insan həqiqi hisslərin yox, süni xoşbəxtliklərin həsrəti ilə yaşayır.

***

Əslində, pəncərə qarşısında oturub dəmli çaydan qurtumlayaraq klassik roman oxumaq xoşbəxtliyi hələ də mövcuddur. Yeni dil öyrənmək, hər hansı bir musiqi alətini kəşf etmək hələ də mümkündür. Ancaq modern insan getdikcə bu sadə zövqlərdən uzaqlaşır, komforta meyillənir. Komfort isə tənhalığımızı dərinləşdirir, beynimizin yaradıcılıq gücünü məhv edir. Modern insan böyük xəyallar qurmadan, bəsit istəklərlə yaşayır...

274
Pfizer-BioNtech peyvəndi, arxiv şəkli

ÜST iddia edir ki, vaksindən ölən yoxdur

0
ÜST nümayəndəsinin sözlərinə görə, peyvəndin bir neçə yan təsirləri qeydə alınıb, məsələn, anafilaktik şok kimi

BAKI, 20 yanvar - Sputnik. Koronavirus infeksiyasına qarşı peyvəndlərdən hələlik heç bir ölüm halı qeydə alınmayıb. Sputnik Azərbaycan RİA Novosti-yə istinadən bildirir ki, bunu Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının eksperti Mariancela Simao deyib. 

"Əlimizdə bazarda geniş istifadə olunan peyvənd var. Bu, Pfizer-dir. Və hələlik hazırda istifadə olunan vaksinlərdən heç bir ölüm halının şahidi olmamışıq, - o bildirib. 

ÜST nümayəndəsinin sözlərinə görə, bir neçə yan təsirlər qeydə alınıb, məsələn, anafilaktik şok kimi. Bəzi peyvənd olunmuş şəxslərdə isə ciddi allergiyalara meyllilik var. Belə hallarda mütləq tibb müəssisələrində nəzarət altında peyvənd vurdurmaq lazımdır, mütəxəssis söyləyib.  

Simao əlavə edib ki, ÜST vaksinlərin istənilən ciddi yan təsirini izləyir və öz tövsiyələrini yeniləyir. Hazırda koronavirus əleyhinə daha 12 preparatı təşkilatın ekspertləri qiymətləndirməlidirlər.

0
Teqlər:
ÜST, ölüm, Pfizer, vaksin
Mövzu:
Yeni tip koronavirus pandemiyası