Gənc qız bağlama alır, arxiv şəkli

Bir gün ayaqqabı, o biri gün köynək: sadə insan bəyəndiyini ala bilməyəcək

666
(Yenilənib 19:29 25.08.2020)
“İnşallah, bu səhv qərar ləğv olunar dövlət tərəfindən” – Azərbaycan vətəndaşı sosial mediada istəyini belə ifadə edir

BAKI, 25 avqust — Sputnik. Nazirlər Kabineti 14 oktyabr 2013-cü il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Fiziki şəxslər tərəfindən istehsal, yaxud kommersiya məqsədləri üçün nəzərdə tutulmayan malların gömrük sərhədindən keçirilməsinin güzəştli və sadələşdirilmiş Qaydaları”nda dəyişiklik edib.

 Baş Nazir Əli Əsədovun imzaladığı qərara əsasən, bundan sonra ölkənin gömrük ərazisinə ayda bir dəfə gətirilən, ümumi gömrük dəyəri 800 ABŞ dollarından artıq olmayan mallar gömrük rüsumundan azad olunacaq. İndiyə qədər bu şərt ümumi gömrük dəyəri 1500 ABŞ dollarından (müşayiət edilən hər bir yetkinlik yaşına çatmamış fiziki şəxsə görə əlavə 500 ABŞ dollarından) artıq olmayan mallara aid edilirdi.

Həmçinin, bundan sonra beynəlxalq poçt göndərişləri və yaxud daşıyıcı şirkət vasitəsilə eyni fiziki şəxsin adına 30 gün müddətində ümumi gömrük dəyəri 300 ABŞ dolları ekvivalenti məbləğindən artıq olmayan mallara görə gömrük rüsumu tutulmayacaq. İndiyə qədər bu məbləğ 1 000 ABŞ dolları idi. Qərar 1 aydan sonra qüvvəyə minəcək.

Sadə insanın azad ticarət etmək imkanı 2-3 dəfə məhdudlaşdırılıb

Bir sözlə, adi vətəndaş özü ilə ölkəyə gələndə 800 dollar, elektron ticarət etdikdə isə 300 dollar mal gətirə və sifariş edə bilər. Sadə insanın azad ticarət etmək imkanı 2-3 dəfə məhdudlaşdırılıb. Karantin dövründə market və dükanlardan alış-veriş edə bilməyən vətəndaşlar neçə vaxtdır karqo şirkətləri vasitəsilə geyim, texnika və digər malları ölkəyə gətirirdilər. Xaricə gediş-gəliş hazırda olmadığından məhz onlayn ticarətin birdən-birə 3,5 dəfə məhdudlaşdırılmasının cəmiyyətdə mənfi reaksiya doğuracağı açıq-aydın görünür. “Bu nə insafsız qərardır. Ayıb olsun”, “Mallara qanunun tətbiqi monopoliyaya xidmətdir və bu həmin monopolistlərin sifarişi ilə qəbul edilib”, “Öz şirkətləri gətirir. Heç bilinmir, gömrükdən necə keçib və nə qədər vergi verirlər” kimi postlara sosial şəbəkədə addımbaşı rast gəlinir. 

Belə bir qərarın verilməsini daxili onlayn ticarəti gücləndirmək mənasında qəbul etmək olardı. Bir növ müvəqqəti bir tədbir kimi. Bəzi iqtisadçılar bu tip dəyişikliyin daxili istehsalın da artımına təsir etdiyini vurğulayırlar. Amma praktikada belə qərarların həm iqtisadiyyata, həm də adi vətəndaşın maliyyə durumuna mənfi təsir göstərdiyini dəfələrlə görmüşük. 

Adətən insanlar xaricdən Azərbaycanda istehsal olunmayan malları gətirirlər, əcnəbi platformadan tomat, zeytun və ya günəbaxan yağı, qatılaşdırılmış süd sifariş verməyə ehtiyac yoxdur. Amma mobil telefon, noutbuk, fotoaparat, hər-hansı bir kiçik detallar, geyim əşyaları, ayaqqabı, idman inventarı gətizdirmək istəyən çoxdur. Həm qiymətdə xeyli fərq var, həm də keyfiyyətdə. Daxili bazarda çalışan şirkətlərin nə oyundan çıxdığı sirr deyil. Ən ucuz, ən yararsız malları Azərbaycana gətirib birə-on qatına satmaqla milyonlarla gəlir əldə edən saysız-hesabsız iş adamı var.

Qərarın xarici onlayn ticarəti zəiflədəcəyi açıq-aydın görünür

Geyimdə də ciddi inhisarçılıq mövcuddur. Türkiyədə lirə ilə satılan malı 3-4 dəfə bahasına, yəni eyni rəqəmlə manata satmaq ölkədə adi hala çevrilib. Belə bir ağır dövrdə, aylarla karantin şəraitində işsiz qalan, onsuz da gəliri olmayan vətəndaşların vəziyyətini belə bir yersiz qərarla bir qədər də ağırlaşdırmaq sosial gərginliyi yüksəltməkdən başqa heç nəyə xidmət eləmir.

Bu qərarın xarici onlayn ticarəti zəiflədəcəyi açıq-aydın görünür. Üstəlik, vətəndaşın itirəcəyini də sadə bir hesablama ilə təyin etmək olar. Məsələn, kimsə xaricdən 500 ABŞ dolları həcmində smartfon sifariş edibsə, onda 300 dollardan əlavə ödənilən 200 dollara, yəni 340 manata bir xeyli rüsum tətbiq ediləcək. ƏDV, idxal gömrük rüsumu, gömrük yığımı, elektron gömrük xidməti haqqı, elektron gömrük xidmət haqqının ƏDV-si, saxlanma haqqı üst-üstə məbləği ən azı 50% çoxaldacaq. Əgər mal göstərilən müddətdən əlavə gömrük anbarında qalsa, hər günə görə daha 1 avro ödənilməlidir.

Praktikada isə bu, belə baş verir. Xaricdən mal gətirən vətəndaş gömrük idarəsinə müraciət edir, ona göstəriləndən artıq məbləğ hesablanır. Razı olmayanda mal anbarda yatıb qalır, üzərinə də saxlanma haqqı hesablanır. Yəni sabah məhkəmə qərarı olsa belə, saxlanma pulunu ödəmək tələb olunur. Smartfon alan şəxsin xərci tək 170 manatla bitmir, telefonu qeydiyyata salmaq üçün əlavə 70 manat da ödəmək lazım gəlir. Hələ çatdırılma üçün haradasa 10 manat ödəməlisən. Beləliklə, qiyməti 850 manat olan smartfon vətəndaşa ümumilikdə 250 manat bahasına, yəni 1100 manata başa gəlir. Hamı qazanır, adi insan isə bu qədər itirir.

Qohum-əqrəbanın adına xaricdən on dəfə artıq mal sifariş ediləcək

Qərarın daxili onlayn ticarətə ciddi təsir edəcəyini düşünmək də ağılsızlıq olardı. Bu günün alıcısı olduqca tərsdir, qadınlarımız isə naz-qəmzəlidir bir növ. Heç qıtlıq dövründə belə azərbaycanlılar yöndəmsiz, sovet istehsalı olan əşyaları geyməyiblər. İndi baha qiymətə keyfiyyətsiz malları alarlarmı? Əlbəttə, yox. Bir-iki dəfə oxu daşa dəyən vətəndaş yararsız əşyanı almaq istəmir. Əgər dünən min nəfər onlayn alver edirdisə, sabah bu insanların sayı möcüzəli şəkildə birə-on artacaq. Qohum-əqrəbanın adına xaricdən on dəfə artıq mal sifariş ediləcək.

Qərarın qüvvəyə minməsi bəzi sahələrə mənfi təsir göstərə bilər. Məsələn, Azərbaycanda ev şəraitində yağ sıxan hər-hansı bir qurğunu almaq çətin məsələdir. Heç satan da yoxdur, bu qurğu Ukrayna və ya Rusiyada istehsal olunur. Qiyməti də 500 dollardan yuxarı olan qurğunun həm gətirilmə xərci yüksəkdir, həm də hazırkı xərclər də üzərinə gələcək. Fərdi təsərrüfatı olan, həyətinin zeytunundan yağ çəkmək istəyən fermerlərin işi ağırlaşacaq. Türkiyədə bu praktika çox geniş yayılıb. Həyətində 5-6 zeytun ağacı olan hər bir şəxs mütləq bir dənə belə qurğudan alıb istifadə edir. Elə qapısının ağzında da elan vurur, alan da alır. Bir ailənin dolanışığını təmin etmək mümkün olur. İndi də bu 500 dolların üzərinə bir 150 dollar da gələcək. Almaq istəyən vardısa, daha almayacaq. Zeytun da yenə tökülüb qalacaq həyətlərdə.

Vətəndaş 300 dollarlıq alver etmək hüququndan cəmi bir dəfə yararlana bilər

Bu qərarla bağlı iki məqam də diqqəti çəkir. Yeni qaydalara görə, hər bir vətəndaş xaricdən 300 dollarlıq alver etmək hüququndan cəmi bir dəfə yararlana bilər. Yəni bir dəfə sifariş edib poçt və karqo şirkəti vasitəsilə malı almalıdır. Əgər bir dəfə 50 manatlıq sifariş etsə, ayın digər dövründə sifariş edə bilməz. Beləliklə, faktiki olaraq vətəndaşlar qərarda göstərilən bu 300 dollar məbləğindən də tam mənada istifadə edə bilməyəcəklər.

Əslində, Dövlət Gömrük Komitəsi Nazirlər Kabinetinə hələ 2015-ci ilin yanvarında müraciət edərək vətəndaşların onlayn ticarət imkanını 1000 dollardan 150-yə endirməyi təklif etmişdi. Nazirlər Kabineti rəy üçün Rabitə və Yüksən Texnologiyalar, İqtisadiyyat və Sənaye, Maliyyə nazirlikləri və Dövlət Gömrük Komitəsinə göndərmişdi. Rabitə və Yüksən Texnologiyalar, İqtisadiyyat və Sənaye nazirlikləri müsbət rəy vermədiyindən bu təklif qəbul edilməmişdi. Hazırkı qanun hətta 150 dollar təklifindən daha sərtdir, çünki imkandan cəmi bir dəfə istifadə etmək hüququ adi vətəndaşın hər-hansı onlayn ticarətdən yararlanmasını heçə endirir.

Adi vətəndaş nə edir? Bəyəndiyi ayaqqabını bu gün alır, köynəyi başqa gün. Uşağa da geyimi endirimdə tapdısa, o zaman sifariş edir. Kiminsə kənarda daim 500-600 manatı yoxdur ki, elə birdəfəlik lazım oldu-olmadı mal alsın. Qərarda edilən dəyişiklik 2015-ci ildə reallaşmayan ideyanın bu cür pis formada gündəmə gəlməsinə şərait yaradıb.

Sosial gərginliyin artmasını istəmiriksə, Nazirlər Kabinetinin bu qərarına yenidən baxılmalıdır. Ən azı, belə addım atmamışdan öncə ictimai müzakirələrə yol açmaq lazım idi. Toxun acdan nə xəbəri? Koronavirusa görə işləmək imkanını itirmiş insanın karantin dərdinin üstünə daha bir dərd əlavə etməyin adı yoxdur. İstənilən qərarda dövlət həmin insanın yanında olmalıdır.

“İnşallah, bu səhv qərar ləğv olunar dövlət tərəfindən” – Azərbaycan vətəndaşı sosial mediada istəyini belə ifadə edir. 

666
Şuşa, arxiv şəkli

Şəhərlərin həftəsi: Paris, Şuşa, Lançjou, Sıçuan Banqkok

28
(Yenilənib 17:24 21.09.2020)
Ermənilər yeni nəsli, eyni zamanda bütün dünyanı inandırmağa çalışırlar ki, onlar bu torpaqların əsl sahibidirlər. Tarixi-mədəni abidələrin özününküləşdirilməsi də buna hesablanıb.

BAKI, 21 sentyabr — Sputnik. 7x7 həftənin ən yaddaqalan hadisələrini şərh edir

ATƏT-in neytrallığı

Ötən həftə Parisdə ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlərinin görüşü baş tutdu. Onlar Dağlıq Qarabağ münaqişəsini müzakirə etdikdən sonra “dişsiz” bəyanatla çıxış etdilər. Hər iki ölkənin XİN rəhbərləri ilə telefon danışığında nazirlərə növbəti həftələrdə öz mövqelərini daha aydın şəkildə bəyan etməyə, heç bir ilkin şərt olmadan substantiv danışıqların bərpası məqsədilə onları ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrləri ilə fərdi olaraq üzbəüz görüşə dəvət ediblər.

Bəyanatda Ermənistanın son təxribatları və qanunsuz məskunlaşdırma siyasəti barədə isə bir kəlmə də əksini tapmır. Həmsədrlər istənilən halda işğalçı ilə işğala məruz qalanı eyniləşdirməkdə davam edir, “ilkin şərti” istisna edirlər – Azərbaycanın yalnız bir ilkin şərti var: münaqişə beynəlxaq hüquq normaları çərçivəsində, ərazi bütövlüyü prinsipi əsas götürülməklə həllini tapmalıdır. Beləliklə, bu vasitəçilik institutunun nə qədər əhəmiyyətsiz olduğu bir daha təsdiqini tapır.

Şuşanın dağlarının başı dumanlı

2022-ci ildə qondarma Dağlıq Qarabağın “parlamenti” Şuşaya köçürüləcək. Bu barədə separatçı-kriminal rejimin başçısı Araik Arutyunyan öz Facebook səhifəsində yazıb. Ürəkdağlayıcı səslənir, amma oxuyun: “Şuşaya işgüzar səfərim zamanı biz vaxtilə məhkəmə orqanı üçün nəzərdə tutulan, inşasına başlanan, lakin yekunlaşmayan bir binanı parlamentə vermək imkanını müzakirə etdik. Mənim göstərişimlə tikinti işləri tezliklə davam edəcək. Hesab edirəm ki, bu qərar həm siyasi, həm də təcrübi əhəmiyyətə malikdir, həmçinin özündə tarixi və qalib şəhərimizə yenidən xüsusi baxmağın simvolik mənasını daşıyır”.

“Tarixi və qalib şəhərimiz”! Belə də deyib. Ermənilər yeni nəsli, eyni zamanda bütün dünyanı inandırmağa çalışırlar ki, onlar bu torpaqların əsl sahibidirlər. Tarixi-mədəni abidələrin özününküləşdirilməsi də buna hesablanıb. Gebbelsin “Yalan nə qədər dəhşətli olarsa, bir o qədər tez inanarlar" tezisi məharətlə istifadə olunur.

Çin dincəlmir

Çində heyvanlar üçün peyvənd istehsal edən müəssisədə qaz sızması nəticəsində minlərlə insan bakterial xəstəliyə yoluxub. Lançjou şəhərində 3245 insanın adətən yoluxmuş heyvanlarla və ya heyvan məhsulları ilə sıx təmasdan qaynaqlanan bruselyoz xəstəliyinə yoluxduğu bildirilib.

Çin dinclik tapmır, deyəsən, dünyanı da rahat buraxmayacaq. Bəlkə, onları başqa planetə köçürmək lazımdır?! Bu arada koronavirusun sona çatacağını gözləmək əbəs kimi görünür. Deyəsən, biz onu adi qrip kimi qəbul etməli olacağıq. Məsələn, birinə zəng edəcəksən, səsi pis gələcək, nə olduğunu soruşacaqsan, cavabı – “əşşi, heç nə, bir az koronaviruslamışam” kimi olacaq.

Yenə Çin

Çinin Sıçuan əyalətində müəllim onun suallarına iki dəfə yanlış cavab verən 10 yaşlı məktəblini döyərək öldürüb. Müəllim məktəbli qıza diz üstə çökməyi əmr edib və ardınca onun qulaqlarından dartaraq başına zərbələr endirməyə başlayıb. Hadisədən bir neçə saat sonra qız özünü pis hiss edib. Xəstəxanaya çatdırılsa da, həkimlər məktəblinin həyatını xilas edə bilməyiblər.

Deyəsən, onlayn dərslər daha yaxşıdır axı...

Robotlaşan dünyada prokuror olmaq arzusu

Ötən həftə ali məktəblərə ixtisas seçimi davam etdi. Hər il olduğu kimi, üçüncü ixtisas qrupu üzrə sıxlıq müşahidə olundu. Bu, bir cəmiyyət olaraq humanitar sahələrə olan marağımızın davam etməsinin növbəti təzahürüdür. Robotlaşan dünyada övladlarımızı hələ də vəkil, prokuror, hakim kimi görmək arzusundayıq. Dünyanı “düzəldən” mühəndisə isə fəhlə kimi baxırıq. Qəbul etmək istəmirik ki, sabahın vəkili də robot olacaq. Elə jurnalisti də. Məhz ötən həftə Britaniyanın "The Guardian" saytı GPT-3 adlı süni zəka tərəfindən yazılmış esseni təqdim etdi. Saytın jurnalistləri esse üçün giriş mətni hazırlayıblar və daha sonra süni zəka esseni fərdi şəkildə tamamlayıb. “Bu məqalənin missiyası tamamilə aydındır. Mən daha çox insanı inandırmalıyam ki, onlar məndən qorxmamalıdırlar. Sağ ikən Stiven Hokinq (Stephen Hawking) xəbərdarlıq etmişdi ki, süni zəka insanlığın sonunu gətirəcək. Mən sizi heç bir narahatlıq keçirməməyə inandırmaq üçün buradayam. Süni zəka insanlığı məhv etməyəcək. Mənə inanın”, - deyə essedə qeyd edilib.

Evimizə çatdırılan zibil

Tailandın paytaxtı Banqkokda “Khao Yai” milli parkında ziyarətçilərin ətrafa atdığı zibillərin onların evlərinə göndəriləcəyi açıqlanıb. Göndərilən hər bir bağlamada “bunları Khao Yai Milli Parkında unutmusunuz” qeydi yazılacaq.

Bu xəbərdən sonra bu yaxınlarda tanınmış vəkil Anar Qasımlının soial şəbəkədəki paylaşımını xatırladım. Sumqayıtda yerləşən və Almaniyanın Lüdviqshafen şəhəri ilə qardaşlığın rəmzi kimi qurulmuş parkda sakinlər günəbaxan tumlarının qabıqlarını səliqə ilə oturduqları skamyaların arxasına töküblər. Və yeri gəlmişkən, maraqlı bir fakt – şəhərlərin mədəni səviyyəsini ölçmək üçün indikatorlardan biri də küçələrə tökülən günəbaxan tumlarının qabıqlarının həcmidir. 

Çipləşdirmə başlayır?

Biz tumu haraya tökməklə bağlı baş sındırdığımız bu aralarda dünya koronavirusun peyvəndini tapmaq üzrədir. Hazırda 8 peyvəndlə bağlı sınaqlar klinik yoxlamaların sonuncu, üçüncü mərhələsindədir və insanlar üzərində testdən keçirilir.

ÜST bir peyvəndlə bağlı isə üçüncü mərhələdə sınaqların aparılmasına icazə verib. ÜST üçüncü mərhələ sınağı aparılan peyvəndlərdən 5-nin təcili istifadəsinə də icazə verib. Onlardan ABŞ və İngiltərədə iki peyvəndin sınaqlarının oktyabrda tamamlanaraq kütləvi şəkildə tətbiq edilməsi nəzərdə tutulur. Bundan əlavə, Çin və Rusiya hökumətləri tərəfindən təcili istifadəsinə icazə verilən sınaqları başa çatmamış 3 peyvəndə isə klinik sınaq proqramından əlavə, tibb və dövlət sektorunda çalışanlara vurulmasına icazə verilib.

Konspirologiya tərəfdarları koronavirusu hələ də dünya milyarderlərinin çipləşdirmə konsepsiyasının başlanğıcı kimi şərh edirlər.

Bu arada BMT Dünya Qida Proqramının direktoru milyarderlərə müraciət edib. BMT rəsmisi 2020-ci ildə dünyada aclıq ilə üzləşən 30 milyon insanın xilas edilməsi üçün yardım istəyib və bunun üçün 4,9 milyard dollara ehtiyac olduğunu söyləyib.

28
Poz verən qadınlar, arxiv şəkli

Dünyanı xilas edəcək düşüncə tərzi: asılılıq yaradan amillər yox olur

736
Alış-veriş bir gün dayanan kimi elə bil bir qaranlıq dünyaya düşürük, qarşıda heç bir işıq ucu görünmür. Hətta ən imkansız insanın evi belə qalaq-qalaq əşya ilə dolub daşır.

Qəribə bir zamanda yaşayırıq. Ürəyimiz istəyəni anındaca tapa bilirik, dükan-bazar hər cür malla doludur. İstəsək, lap Yaponiyadan kvadrat formada qarpız da gətizdirərik. Hər tərəfimiz əşya ilə qalaqlanıb. Hətta ən qənaətcil insan belə istər-istəməz ətrafını lazım oldu-olmadı nə iləsə doldurur.

Ata, mənə nə almısan?

Televiziyada dayanmadan reklam göstərilir, yol gedirsən, avtomobildəki radiodan reklam eşidirsən, avtobusa girirsən, gözün görür, telefonu açırsan, yenə bir yerdən çıxır. Supermarketə gedirsən, baş çıxara bilmirsən, rəflər aşıb-daşır, birinə dəyirsən, üstünə aşır. Nəyisə qırıb sındırsan belə deyirlər eybi yoxdur, təki bizdən al. Market arabasına yığılan malların bəzən sayı-hesabını itirirsən.

Evə gələrkən uşaq qapıda soruşur “ata, mənə nə almısan”, aldığını verəndə sevinir. Sabah açılanda, görürsən həmin oyuncaq artıq zibilə atılıb, ya evə səpələnib. Deyinə-deyinə yığışdırırsan. Bir gün vacib nəsə lazım olur, tapa bilmirsən. Şkafı açırsan, başına bir tıx əşya tökülür. Birtəhər yerinə dürtürsən, deyirsən, eybi yox, gedim təzəsini alaram. 

Alış-veriş bir gün dayanan kimi elə bil bir qaranlıq dünyaya düşürük, qarşıda heç bir işıq ucu görünmür. Hətta ən imkansız insanın evi belə qalaq-qalaq əşya ilə dolub daşır. Televiziya ekranında, internet kanallarında çıxış edən ekspertlər ağızdolusu iqtisadi göstəricilərin artımından danışırlar. Dünyanın ən nəhəng media qurumları hazırkı böhranın dəhşətindən, iqtisadiyyatın çökməsindən daim məlumat verirlər. İstehsal gərək bir gün belə dayanmasın, dayansa batarıq.

Yeni əşya aldıqca, daim köhnələrə yer axtarmalı oluruq

Əşya almasaq, guya hazırkı iqtisadi model işləməyəcək. Marketoloqlar gündə bir gedişə əl atmaqla insanları hələ yararlı əşyalardan yaxa qurtarmağa, yenilənməyə sövq edilər. Heç kəs hələ bir müddət öncə aldığı, hələ əməlli-başlı yararlana bilmədiyi əşyaların taleyini düşünmək istəmir.

Yeni əşya aldıqca, daim köhnələrə yer axtarmalı oluruq. Mebel rəfləri dolub daşdıqdan sonra onlardan hansısa yolla azad olmağın yolunu düşünürük. Ən sadə variant zibilə tullamaqdır, can rahatlığıdır. Amma tullamaq da olmur, axı əziyyət çəkib almısan. Adətən evdən çıxan artıq əşyaları daşıyırıq qaraja, ya da binanın bir tərəfində inşa etdiyimiz anbara yığırıq. Zaman ötür, qaraj da, anbar da aşıb-daşır. Günlərin bir günü bir yük maşını çağırıb köhnə soyuducu, televizor, mebel, tozsoran, paltaryuyandan tutmuş pas atmış alətə kimi nəyimiz varsa, daşıyırıq bağa. Bəzən öz bağımız olmayanda, qohum-əqrəba, dost-tanışda bağı olanın həyətinə daşıyırıq. Nə ki var, doldururuq hər yeri.

Bağ evində toz əlindən nəfəs almaq belə mümkün olmasa da, yenə köhnəmizdən əl çəkə bilmirik. Hətta nimdaş paltarı belə atmırıq. Düşünürük, bəlkə bağda əski əvəzi işlədərik. İllərlə qalaqlanan, sonra da çürüyən geyimə yaxın durmaq imkanımız belə olmur. Nə geyinirik, nə də əski kimi işlədirik.

“Şopoqolizm” artıq bir növ psixoloji asılılıq kimi qəbul edilir

Belə yanaşma tək bizə aid deyil, əslində. Bəzi ölkələrdə əşya aludəçiliyi epidemiya halını alıb. Məsələn, ABŞ-da artıq əşyanı yerləşdirməyə yer tapmayan amerikalılar xüsusi anbar icarə etməyə məcbur olurlar. Bir müddət ötür, icarə haqqı ödəməyə imkan olmur deyə, eləcə başını buraxırlar. Hətta bu atılmış anbar-konteynerlərin hərracı da təşkil edilir. Xüsusi televiziya kanalı da bu prosesi əks etdirir. Hərrac anbarın qapısı açılmadan reallaşır. Bir növ oyundur elə bil. Nəsə alırsan, amma nə olduğunu bilmirsən. Elə telekamera önündə anbarın qapısı açılır, əşyaların araşdırılmasına başlanılır. 

Əşya hərisliyinə müxtəlif ad verirlər. Məsələn, “şopoqolizm” artıq bir növ psixoloji asılılıq, xəstəlik kimi qəbul edilir. Müasir ingilis yazıçısı Sofi Kinsellanın “Şopoqolikin gizli aləmi” əsərinin baş qəhrəmanı Rebekka Blumvud, necə deyərlər, zəmanə uşağıdır. Londonun mərkəzində yaşayır, normal işi var, kifayət qədər pul qazanır, amma o hamıya borcludur, ev-eşiyi isə əşya ilə dolub. Aldığı geyimin bir çoxunu heç istifadə edə bilmir. Bununla yanaşı Rebekka yalnız alış-veriş barədə düşünür, başqa amalı, düşüncəsi yoxdur. Qazandığı da bank kreditlərinin ödənilməsinə xərclənir. Nə qədər çox gəliri olsa da, xeyri yoxdur. O, həmişə borcludur. Hətta ev tutmağa belə pulu yoxdur, bir rəfiqəsinin evində qalır. Daha çox qazanmaq, daha az xərcləmək istəyir, amma alınmır. Elə hey alır, alır, alır.

Rebekka kimi hazırkı dövrümüzdə milyonlarla insan var. Yenə yenisini alıb, köhnədən yaxa qurtara bilsə, bu çox pozitiv addım olar. Amma evini əşya qəbiristanlığına çevirənlər də az deyil. Qadın var, qarderobunda nəyin olduğunu dəqiq bilmir. İnsan var “Plyuşkin sindromu” adlanan xəstəliyə tutulub, yəni bir tərəfdən dükandan alıb gətirir, digər tərəfdən isə əlinə harada nə keçdi çatdırır evinə. Bir müddət sonra evdə artıq azad gəzməyə belə yer olmur. Bu, artıq xəstəliyin ifrat formasıdır. Dünya ədəbiyyatında Qobsek, Plyuşkin, Qarpaqon kimi xəsis obrazlar elə bu cür halları tam əks etdirir. İnsan özü yemir, içmir, ancaq toplamaqla məşğuldur. Hazırda ABŞ-da zibillikdə eşələnməyi sevən, oradan evinə lazımsız bir əşya gətirməkdən həzz olan insanlar da var. Özü də bir çoxu heç də kasıb təbəqəyə aid deyil. Əməlli-başlı işi, qazancı olan şəxslərdir. Amma evinə girəsi deyil, hər tərəf aşıb-daşır, ayaq qoymağa yer yoxdur.

Çin hər il milyon tonlarla zibili Avropa Birliyindən alır

Belə həyat tərzinin formalaşmasının da öz səbəbi var. Neft-qaz erasında lazımlı və ya lazımsız əşyaların istehsalı birə on artıb. Kifayət qədər yanacaq olduğundan onları dünyanın istənilən nöqtəsinə problemsiz çatdırmaq olur. Biri satır, digəri isə alır. Bir müddət sonra əşya ya zibilə atılır, ya da haradasa qalaqlanır. Bu, bir reallıqdır. Hər il dünyada zibilin həcmi bu həyat tərzinə görə birə on artır. Hətta bir ölkənin zibili bəzən digər ölkə üçün faydalı ola bilər. Deyək, Çin hər il milyon tonlarla zibili Avropa Birliyindən alır, həm də eyni miqdarda mal yollayır. Bir tərəfdən zibili emal edir, digər tərəfdən öz malını satır.

Belə yaşamağın mümkünsüzlüyünü anlamaq elə də çətin deyil. Axı Yer kürəsinin resurs imkanı tükənmək üzrədir. Buradan yeni mal istehsal edilir, oradan zibilə atılır. Nə qədər davam edəcək? Bir gün dayanmalıdır.

Azərbaycanda minimalizmlə maraqlanan kimsə tapmaq qəliz məsələdir

Dünyanın bir sıra ölkəsində yeni bir hərəkat da yaranıb: minimalizm cərəyanı. Bu ideya tərəfdarları yaşamaq üçün insana lazım olan əşyaların minimal həddə olmasının təbliğ edirlər. Həm yaşadıqları evdə əşya az olur, həm “şopinq”ə vaxt sərf etməkdən vaz keçirlər. Minimalistlər zamanı faydalı işlərə sərf etməyə can atırlar, əşyaya qulluq etməyə yox. Qəribə görünsə də, hazırda belə düşüncə tərzinə sahib olanların sayı gün-gündən artır. Həm ekologiyaya ziyan dəymir, həm də rahat yaşamaq olur. Bir növ asılılıq yaradan amillər yox olur.

Azərbaycanda minimalizmlə maraqlanan, onu təbliğ edən kimsə tapmaq qəliz məsələdir. Əhalinin çox hissəsi elə dayanmadan alır, özü də bank krediti hesabına. Bu səbəbdən banklara olan borcun da kütləsi azalmaq bilmir. Lazımsız əşyaları almaqla vəziyyəti daha da ağırlaşdırırıq. Elə bilirik, sovet dövrü bir də qayıdacaq, dükanlarda indi asanlıqla əldə etdiyimiz əşyaları bir də ala bilməyəcəyik. Hər evdə kifayət qədər kibrit, duz, şəkər, neft lampası, süpürgə tapmaq olar. Kibritə ehtiyac qalmayıb, çünki qaz sobasını avtomatik yandıran qurğu özündə quraşdırılıb. Duz, şəkər də toplamağa lüzum yoxdur, çünki hər ikisi ziyandır, bəzən heç istifadə də etmək olmaz. İşıq demək olar, daimi verilir, neft lampası ancaq dekor elementi kimi işə yarayır. Süpürgəni də tozsoran əvəzləyib, amma yenə iki-iki alırıq. Bu minvalla evi doldururuq.

Minimalizm ideologiyası dünyanı xilas edə biləcək bir düşüncə tərzidir, amma böyük monopoliyaların, reklamın, biznesin fəaliyyəti onu hər dəfə üstələyir. Deməli, ətrafdakı zibilin və əşyaların sayı azalmaq bilmir.

736
Şəkidə yanğın zamanı xəsarət alan var – yanğın yerindən eksklüziv kadrlar

Qubada ot tayalarını yandıraraq kəndlilərə ziyan vuran şəxslər müəyyən edilib

0
(Yenilənib 23:28 21.09.2020)
Yeniyetmələr kənd sakinləri arasında şübhə doğurmamaq üçün yanğınları törətdikdən sonra onun söndürülməsində fəallıq göstəriblər.

BAKI, 21 sentyabr — Sputnik. Quba rayonunun Dəlləkli kəndi ərazisində sakinlərə məxsus təsərrüfatlarda ot tayalarında yanğın törədənlərin kimliyi müəyyənləşib.

Daxili İşlər Nazirliyinin Mətbuat Xidmətinin Quba regional qrupundan Sputnik Azərbaycan-ın bölgə müxbirinə verilən məlumata görə, sentyabrın 19-da və 20-də baş verən yanğınların qəsdən törədilməsi şübhə doğurduğundan, dərhal müvafiq araşdırmalara başlanılıb.

Quba Rayon Polis Şöbəsi əməkdaşlarının keçirdikləri təxirəsalınmaz tədbirlərlə yanğınların kənd sakini olan 3 yeniyetmə (azyaşlı olduqlarına görə adları açıqlanmır) tərəfindən törədilməsi müəyyən edilib. Polis əməkdaşları tərəfindən aparılan söhbətlər zamanı onlar törətdikləri əməlləri səmimi etiraf edərək, peşman olduqlarını bildiriblər. Yeniyetmələr kənd sakinləri arasında şübhə doğurmamaq üçün yanğınları törətdikdən sonra onun söndürülməsində fəallıq göstəriblər.

Faktlarla bağlı Quba RPŞ-nin Təhqiqat bölməsində araşdırmalar aparılır.

0
Teqlər:
Quba rayonu, Quba, Daxili İşlər Nazirliyi
Əlaqədar
Qubada müəmmalı yanğınlar baş verib: Polis kəndin girişində post qoyub