Yazı yazan kişi, arxiv şəkli

Rafiq Tağı 70: Unudulmaz dost, böyük yazıçı, şəfqətli həkim

1207
Qatilləri tapılmadı. Onun qətlə yetirilməsinə görə heç kəs cəza almadı. Burada da qəribə bir simvolika var.

Bu il avqust ayının 5-i tanınmış yazıçı, ədəbiyyatımızın görkəmli və sevilən nümayəndəsi, bıçaqlanaraq qətlə yetirilən Rafiq Tağının 70 yaşı tamam olur.

Yaşasaydı onun üçün təbdəbəli yubiley tədbiri keçirilməyəcəkdi.

Çox güman ki, hər hansı təltif, diplom, medal, mükafat da qəbul etməyəcəkdi.

Uzaqbaşı ailəsi, dostları ilə bu günü qeyd edib, üzündə işıqlı, həlim təbəssümlə növbəti yaşıyla vidalaşacaqdı.

Ona görə yox ki, Rafiq Tağı yazıçı olaraq mükafata layiq deyil, sadəcə dəbdəbəni sevməzdi ustad. Yeri gəlmişkən onun şəxsiyyəti bütün mükafatlardan, bütün təltiflərdən üstün idi. Sağlığında hətta "tanınmış yazıçı" ifadəsini belə, qəbul etmirdi – kifayət qədər tanınsa da, sevilsə də....

Təxminən 9 il əvvəl mənimlə söhbətində demişdi: "Azərbaycanda "titul" haçansa baş vermiş yaltaqlığın nişanəsidir. Titulsuzluq bunun əksidir. Saxta ad və san insana ləzzət eləməsin gərək".

O saxta ad-sandan ləzzət almayacaq qədər böyük şəxsiyyət idi!

Rafiq Tağı həyatda mülayim, yazıda sərt, bəzən acımasız bir imza sahibi idi. Yazısında, müsahibəsində bir nöqtənin, bir hərfin, ən sadə bir fikirin davasını aparan adam, çayxana söhbətlərimizdə necə bu qədər mülayim ola bilirdi? Üzündəki həlim və şəfqətli ifadə ğmrümün sonuna qədər məni izləyəcək! Və tam səmimiyyətimlə düşünürəm ki, Rafiq Tağı mənim ilk ən böyük itkim idi...

Rafiq Tağı
© Photo : Azpolitika
Rafiq Tağı

Bu xoşxasiyyət, mehriban, ipək kimi adamın mətnləri od-alov, üsyan, başdan-başa etiraz idi. Yazılarını oxuyanda, onunla üz-üzə oturub söhbət etməyə, polemikaya girməyə çəkinirdin. Ancaq, əslində böyüklə-böyük, uşaqla-uşaq idi. Azacıq ədəbiyyat işığı gördüyü adamla oturub söhbət etməyə, polemikaya girməyə, bildiklərini bölüşməyə üşənməzdi. O qədər canayaxın, mehriban, gülərüz insan idi ki, insan özündən asılı olmadan bütün dərdini-sərini onunla bölüşməyə qeyri-iradi başlayırdı. Qəfil ayılırdın ki, illərin doğması kimi dərdləşirsən, içini açıb-tökürsən...

Bəlkə də onun sevilməsinin, sayğı görməsinin səbəbi bu sadəlövhlüyü, canayaxınlığı və qayğıkeşliyi idi.

Rafiq Tağı yorulmaz maarifçi idi. Hər söhbətində, hər yazısında oxumağın, mütaliənin faydasını xüsusi vurğulayır, bəzən fikirlərini sərt şəkildə ifadə etməkdən də çəkinmirdi.

"Kitabı nə üçün oxuyurlar: estetik baxışları formalaşdırmaq, incələşdirmək və heyvan səviyyəsindən çıxmaq üçün. Kim dediyim səviyyədə qalmaq istəyirsə, oxumasın – məcbur edən yoxdur." – Onun fikirləridir. Bəzən mütaliənin faydasını, oxumağın önəmini bu cür sərt şəkildə ifadə edir, oxumağın xalqın inkişafı üçün önəmini, dəyərini hər zaman xüsusi vurğulayırdı.

Rafiq Tağı imkansız xəstələrinin müalicəsi üçün dərman alan, xəstəsinin evinə əlidolu – bazarlıq edib gedən tək-tük həkimlərimizdən idi. Bəlkə də onun canayaxınlığı və qayğıkeşliyi, şəfqətli davranışları peşəsindən irəli gəlirdi.

Qətlə yetirilməsi, bıçaqlanması qəfil, gözlənilməz olsa da, özü sanki bunu öncədən duymuşdu və başına gələcəkləri yazıçı həssaslığı ilə həsr etmişdi. Onu hər dəfə xatırlayanda gündəliyimə qeyd etdiyim söhbətləri, ondan aldığım müsahibələri yenidən xatırlayıram, təkrar-təkrar oxuyuram. Qətlə yetirilməsindən təxminən on ay öncə aldığım müsahibəsində bir fikir səsləndirib. Və ölümündən keçən doqquz il ərzində mən hər dəfə bu fikiri xatırlayanda dəhşətə gəlirəm: "Başında Allah ideyası olmayan, humanizmdən bixəbər, ideyalar dünyasından yan keçmiş insandan nə desən gözləmək olar. Durduğum yerdə bıçağı qarnıma soxsalar, şəxsən mən təəccüblənmərəm."

Bəli, o sanki cəhalətin bıçaq zərbəsi ilə həyatını itirəcəyini, qətlə yetiriləcəyini, güzəştə getmədiyi bu savaşda şəhid olacağını öncədən duyurdu. Onu məhz "durduğu yerdə", heç bir səbəbsiz, gözlənilmədən qətlə yetirdilər. Ancaq cəhalət əlindəki bıçağı üzbəüz, gözlərinin içinə baxaraq qarnına soxmağa cəsarət etmədi. Rafiq Tağı ilə birlikdə ədəbiyyatımızı da, mədəniyyətimizi də kürəyindən bıçaqladılar...

Onu Allahsızlıda suçlayırdılar, ancaq Rafiq Tağı Allaha bütün dindarlardan bir köynək daha yaxın idi. Özü etiraf edirdi ki; "həyatımı İsa peyğəmbərin əxlaqına uyğun tərzdə qurmağa çalışıram."

Bu gün yana-yana xatırladığım böyük dost, böyük yazıçı, böyük şəxsiyyət Rafiq Tağı cəhalətin qurbanıdır. Onun işığı qarşısında gözü qamaşanlar bu işığı söndürmək üçün ən ləyaqətsiz yolu seçdi. Və biz öz sevimli yazıçımızı, əziz dostumuzu, ağsaqqalımızı qoruya, mühafizə edə bilmədik.

Qatilləri tapılmadı. Onun qətlə yetirilməsinə görə heç kəs cəza almadı. Bu məqamı düşünəndə sarsılıram. Burada da qəribə bir simvolika var. Çünki, onun qatili konkret bir adam deyil, cəhalət, savadsızlıq və nadanlıq idi. Və cəhaləti cəzalandırmağın yeganə yolu bu cəmiyyəti, bu toplumu maarifləndirmək, onun işığının, bilgisinin artmağına, çoxlamasına çalışmaqdır. Oxunan hər kitab, yazılan hər cümlə, gələcəyə ümidlə və arzuyla addımlayan hər bir gənc, alıb evimizə apardığımız hər bir kitab, Rafiq Tağının qatilindən aldığımız qisas, cəhalətə meydan oxumağımızsa o qatilə verdiyimiz ən böyük cəzadır.

Sənin ruhun qarşısında baş əyirəm dəyərli ustad, əziz dost...və ümid edirəm ki, hökmən görüşəcəyik!

1207
Teatr səhnəsi, arxiv şəkli

Azərbaycanda teatr kimə nəyə lazımdır?!

1341
(Yenilənib 14:49 25.09.2020)
Uzun illərdir ölkədə teatrların fəaliyyəti bütün bəşər tarixində məbəd adlandırılan, ən müqəddəs mədəniyyət ocağı olan teatrı, teatr anlayışını rəzil, biabırçı vəziyyətə salıb.

BAKI, 25 sentyabr — Sputnik. Azərbaycanda koronavirus pandemiyası ilə əlaqədar elan edilmiş xüsusi karantin rejimi çərçivəsində mart ayından etibarən ölkə üzrə bütün teatrların, kinoteatrların, konsert salonlarının fəaliyyəti dayandırılıb. Kinoteatrın fəaliyyəti dayandırılırsa, bu, tamaşaçı üçün çox da ciddi əngəl deyil, çünki insanların film izləyə biləcəyi müxtəlif alternativ platformalar var. Konsert salonlarının fəaliyyəti dayandırılırsa, bu da insanların musiqi dinləməsi üçün əngəl deyil, çünki insanların musiqi dinləyə biləcəyi saysız-hesabsız mənbələr var. Amma teatrların fəaliyyəti dayandırılırsa, bu, böyük bir yoxluğa gətirib çıxarır.

Üzr istəyirəm, “böyük bir yoxluğa gətirib çıxarır” ifadəsi inkişaf etmiş ölkələrə və cəmiyyətlərə aiddir. Bizim ölkədə və bizim toplumda teatrların yoxluğu heç bir fəsad törətmir. Çünki bu günə qədər onların varlığı heç bir işə yaramamışdı. Bunu bir ittiham kimi qəbul etməməyinizi xahiş edirəm. Bəsit həqiqətdir. Çox sadə dəlillərlə bu həqiqətdən agah ola bilərsiniz.

İndiyə qədər ölkədə teatrlar fəaliyyət göstərirdi. Hər şənbə və bazar günləri, bəzi hallarda həftə içi günlərdə də tamaşa nümayişləri olurdu. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən teatrların çox böyük bir qismi dövlət teatrlarıdır. Özəl teatrlar isə məkan və büdcə problemləri səbəbi ilə möhkəmlənə və çoxala bilmir. Özəl teatrlardan sadəcə “ADO” müstəqil teatrı müəyyən qədər ayaqda durmağı bacarıb, özünəməxsus repertuar yaradıb və özünün müəyyən tamaşaçı auditoriyası var.

Dövlət teatrlarının repertuarındakı məmur hegemoniyası, repertuar işğalçılığı, ənənəvilik, monotonluq, texniki çatışmazlıqlar və başqa bitməyən problemlər də teatrla azca tanışlığı olan hər kəsə aşkardır. Belə olan halda biz əhaliyə "niyə teatra getmirsiniz?" sualını ünvanlaya bilmərik. Axı bu sualı ünvanlayacağımız teatrsevər əhali də yoxdur. Paytaxt və iri şəhərlər istisna olmaqla regionların əksəriyyətində teatrın nə olduğunu ümumiyyətlə bilmirlər. Kimi, niyə və nə ilə qınayasan ki?

Yaxınlarda, Azərbaycanın tanınmış teatr aktyorlarından biri ilə söhbət edirdim. Dərdli-dərdli dilləndi ki, “qorxuram, teatrları ümumiyyətlə ləğv edələr, deyələr ki, aylardır bağlı olması nəyimizi əksiltdi ki, açıq olması nəyimizi artırsın”. Çox acılı, ağrılı, hətta olduqca faciəvi bir ifadə olsa da, məlum mühitimizdə mütləq həqiqətdir və mən özüm də - bunu yazmağa belə sancı çəkirəm, amma belədir – tərəfdarıyam ki, teatrlar ümumiyyətlə ləğv edilsin. Çünki uzun illərdir ölkədə teatrların fəaliyyəti bütün bəşər tarixində məbəd adlandırılan, ən müqəddəs mədəniyyət ocağı olan teatrı, teatr anlayışını rəzil, biabırçı vəziyyətə salıb.

Teatr elə bir sənət növüdür ki, insanlıq, toplumlar, xalqlar onun uğruna şəhidlər veriblər. Məsələn, fransızlar Antonin Artaudu, almanlar Georq Büxneri, biz Hüseyn Ərəblinskini və digərlərini. Amma fransızlar da, almanlar da, digər böyük xalqlar da öz sənət şəhidlərinin və onların teatr kimi müqəddəs mirasının dəyərini bilir, onu qoruyur, sevir, nəsildən-nəsilə ötürürlər. Azərbaycanda isə Hüseyn Ərəblinski də, Abbas Mirzə Şərifzadə də, onların qoyduğu teatr adlı miras da, bu ulu və uca mədəniyyət də heç kəsə lazım deyil. Elə isə mövcudiyyəti niyə büdcəyə yük və teatr adına ləkə olsun ki? Ləğv edilməsi daha yaxşı olmazmı?

Mart ayından bəri ölkədə teatrlar işləmir və teatrda çalışan, həyatını teatra adayan kiçik bir qrupdan başqa kimin həyatında məhz bu səbəblə boşluq yaranıb ki? Teatr Azərbaycanda hansı böyük və vacib qrupun həyatını doldururdu ki? Mən teatr adamlarından və ən əsası bu böyük məbədin özündən çox-çox üzr istəyirəm, amma Azərbaycanda teatrların ləğv edilməsi hamının xeyrinədir.

1341
Əlaqədar
Onlayn tamaşa və ortaya çıxan problemlər: Teatrlarımız niyə hazır deyil?
Elçin Cəfərov: "Teatrlarda "ortada yeyib, qıraqda gəzən" adamlar var"
Akademik Musiqili Teatr yeni mövsümünü açıq elan edib, amma bu dəfə...
Teatr həvəskarlarına şad xəbər verildi
Akademik Musiqili Teatr ilkə imza atdı
Dollarlar, arxiv şəkli

Bir milyona açılmayan bəxt: "Fala inanma, faldan da qalma"

92
(Yenilənib 19:17 22.09.2020)
Ərə getməyi həyat kredosuna çevirən bu "cəhalət mələkləri"nin asanlıqla tora düşməsinə, milyonu havaya sovurmasına ürəkdən gülsəm də, cəhalətin bu qədər yayılmağı məni vətəndaş, qələm adamı kimi çox narahat edir.

Ötən həftə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində kart vasitəsi ilə fala baxdığını iddia edib insanları aldadan ər-arvadın cinayət işinin icraatına başlanılıb. Ciddi müzakirəyə çevrilən bu hadisədə fırıldaqçı "baxıcılar" xanım vətəndaşımızı ərə vermək vədi ilə aldadıb, onun nə az, nə çox düz bir milyon manat pulunu mənimsəyiblər. Kitaba 5-10 manat verməyə xəsislik edənlərin başına bu cür hadisənin gəlməsi, məni təəccübləndirmədi, hətta düzünü desəm, bu xəbərə ürəkdən gülüb, əyləndim. Çünki elmdən, kitabdan uzaq, məhdud dünyagörüşlü insanların fırıldaqçıların tələsinə düşməsi labüddür. Bu məsələdə ən çox təəccüblü məqam, bir milyon manatı falçıya verən zehniyyətin yüksək təbəqədən olmasıdır. Onsuz da kasıbın falçıya veriləcək milyonu yoxdur.

Təsəvvür edin ki, bu məbləğlə insan həm özü, həm də cəmiyyət üçün çox ciddi işlər görə bilər...

Ərə getməyi həyat kredosuna çevirən bu "cəhalət mələkləri"nin asanlıqla tora düşməsinə, milyonu havaya sovurmasına ürəkdən gülsəm də, cəhalətin bu qədər yayılmağı məni vətəndaş, qələm adamı kimi çox narahat edir.

İllər öncə bu cadu, baxıcılıq, fala baxdırmaqla bağlı çox maraqlı bir hadisəyə şahidlik etmişdim.

...Dostlarımdan biri yenicə ailə qurmuşdu və ailəsində ciddi problemlər yaşanırdı. Gənc ailənin problemləri bütün qohum-qardaşa məlum olduğu üçün hər kəs əlindən gələn köməyi edib, gənc ailəni dağılmaq təhlükəsindən qorumağa çalışırdı. Dostumu "düz yola çəkmək" üçün onunla tez-tez görüşür, ona dəstək olmağa çalışırdım. Sözün düzü, belə şeylərdə səriştəsizəm. Beş-on dəqiqə söhbət edən kimi, dostuma haqq qazandırıb, söhbəti yekunlaşdırırdım. Hətta anasını qınayırdım ki, niyə sevgilisi olduğunu bilə-bilə oğlunu başqasıyla evləndirib. Bəli, problem bu qədər qəribə idi. Tanışım yaşca özündən böyük, boşanmış qadınla sevgili olsa da, valideyinləri onu yaxın qohumları ilə evləndirmişdi.

Dostum o qadını sevirdi və halalca həyat yoldaşıyla ayrı-ayrı otaqlarda yaşayır, ər-arvad münasibətləri bir kənara, kəlimə kəsib söhbət də etmirdi. Anası qadının oğluna cadu etdirməsindən şübhələnir, vaxtaşırı falçıları, baxıcıları ziyarət edib oğlunun "dərdinə" çarə axtarırdı.

Hə, onu da deyim ki, dostumun ailəsi yüksək səviyyədə təminatlıdır. Yaşadıqları evi sarayla müqayisə etmək nə qədər yerinə düşər bilmirəm, ancaq üç mərtəbəli, dəbdəbəli, 3 qulluqçusu, bir bağbanı olan villa düşünün. Ailənin bütün üzvlərinin şəxsi, lüks avtomobili, yüksək səviyyədə təminatları vardı. Gəlirləri ildə bir dəfə xaricdə dincəlmək üçün kifayət edir, eyni zamanda kirayə verdikləri bir neçə mənzilin və ticarət obyektinin qazancı ilə ailənin kiçik qızını Avropa şəhərlərinin birində oxudurdular. Gəlin də kifayət qədər imkanlı, nüfuzlu ailədən olduğu üçün oğlanın anası biabırçılığın qızın ailəsinin qulağına çatmağından çəkinir, bacardıqca baş verənləri ört-basdır etməyə çalışırdı.

...İsti yay günlərinin birində zavallı dostumun anası zəng edib, məni evlərinə dəvət elədi. Xoruzquyruğu çaydan içə-içə onun bitib-tükənməyən gileylərinə qulaq asıb, təsəlli verirdim. Dostumun kiçik qardaşı da bir kənarda oturub, bizə qulaq asırdı. Söhbət əsnasında məlum oldu ki, dostumun anasına Bakı kəndlərindən birində çox məhşur bir falçının ünvanını veriblər. Bu ziyalı xanım da kiçik oğlunu da vurub qoltuğuna, yollanıb həmin ünvana. Falçı problemdən xəbərdar olandan sonra kartları düzüb masaya, başlayıb fikirləşməyə. Sonra dodağının altında nə isə pıçıldaya-pıçıldaya qalxıb arxa otağa keçib, kitab açıb... və söz verib ki, bu problemi bir aya həll edəcək. Problemin həlli üçün ailədən cəmi cümlətanı 3000 dollar tələb edib. Bəli, bizim ziyalı qayınana isə 1500 dollar beh verəndən sonra fikirlərimi öyrənmək, prosesdə iştirak etmək üçün məni çağırmışdı...

O gecə falçılıqdan, cadugərlikdən, baxıcılıqdan uzun-uzun danışıb onları fikirlərindən daşındırmağa çalışsam da, faydası olmadı. Dostumun anası israrlıydı. Üstəlik, falçının təklif etdiyi cadugərlik prosedurunda yaxın dost olaraq mən də iştirak etməliydim. Masaya düzülən sür-sümüyə, paslı qıfıla, it nəcisinə, qəbir torpağına, qadının evinin qarşısından götürülmüş bir büküm toza, dostumun köynəyindən kəsilmiş parçaya baxa-baxa özümü gülməkdən zorla saxlayırdım. Xüsusi cadu yol kənarında basdırılmalı, falçının verdiyi tozu isə dostumun içdiyi içkinin içinə mən qatmalı idim. Zalım balası tanımadığı bütün yaxınları, dostları öz iyrənc oyununa alət etmişdi. Başqa yolum yox idi. Cadu paketini götürüb o vaxt hələ tikinti-təmir işləri gedən avtovağzal yoluna yollandıq. Dostumun qardaşı avtomobili bir kənara çəkib, cadunu yol kənarına işıq dirəklərindən birinin dibinə basdırdı. Geri qayıdanda həyətdə dostumla rastlaşdım. Utandığımdan özümə yer tapa bilmirdim. Anası göz-qaşla işarə elədi ki, "indi də sənin növbəndir". Cibimdəki bükülünü əlimlə yoxlayıb, dostumu pivə içməyə dəvət elədim. Razılaşdı. Və təbii ki, mən bütün olanları ona danışıb, içkisinə qatmalı olduğum tozu özünə verdim.

...İş elə gətirdi ki, üç-dörd ay dostumla görüşməyim, evlərinə getməyim alınmadı. Təsadüfən şəhərdə qardaşını gördüm, evdəki vəziyyəti xəbər aldım. Məlum oldu ki, dostum işi ilə bağlı xaricdədir və həyat yoldaşını da özü ilə aparıb.

Heyrətləndim. Çünki sevmədiyi qadınla yaşamaq istəmədiyi üçün onun boşanacağını gözləyirdim.

Sən demə, "cadu əməliyyatından" bir ay sonra dostum sevgilisi ilə dalaşıb ayrılıb, beş-on gün içib evə dava salandan sonra həyat yoldaşını da götürüb xaricə işləməyə yollanıb. Anası bütün baş verənləri falçının qüdrətli cadusu sayəsində gerçəkləşdiyinə o qədər səmimi qəlbdən inanıb ki, tələb olunan məbləğdən əlavə sevimli və çox bahalı boyunbağısını da falçıya nəzir verib. Və falçı dostumun anasına pıçıldayıb ki, "çalış oğlun yaxın dostları ilə az-az görüşsün, mümkünsə heç görüşməsin".

Hə, bir də dostumun qardaşı deyirdi ki, o son vaxtlar çayına, içkisinə həmin tozu qatıb içirmiş...

Dostumun beləcə səssiz-səmirsiz yoxa çıxması, vidalaşmadan xaricə getməyi mənə pis təsir eləsə də, baş verənlərə ürəkdən gülmüşdüm...

Bir milyon manatını ərə getmək üçün falçıya xərcləyən o zəngin qadının cəhaləti məni çox kədərləndirsə də, qeyri-ixtiyari yuxarıdakı hadisəni xatırlayıb gülümsədim...

Rəhmətlik nənəm falçıdan, cadugərdən, baxıcıdan söz düşəndə – "fala inanma, faldan da qalma" – deyərdi.

Görünür, bu xalqın zehniyyətini kökündən dəyişmək üçün, bizə hələ uzun illər vaxt lazım olacaq...

92
Əlaqədar
Gələcəyimizi təhdid edən "yenilik"lər - təhlükə hələ keçməyib
İtirdiyimiz zaman: qayğılar, qovğalar və peşmanlıq
Yeni konsepsiya bizi mənzil başına çatdırmayacaq...
Çətin dövrün insanları: laqeyd, biganə və soyuqqanlı
Modern fırıldaqçılar: Motivatorlar, kouçlar, psixoloqlar və başqa mətləblər…
Koronavirusa qarşı  peyvənd, arxiv şəkli

COVID-19 peyvəndi yaşlı nəsil üçün bir o qədər faydalı olmayacaq

0
(Yenilənib 23:05 26.09.2020)
''Ad26.COV2.S'' adı verilən peyvəndin tək dozasının iki dozaya bərabər təsirə malik olduğu bildirilib.

BAKI, 26 sentyabr — Sputnik. Bütün dünyanı təsir altına alan koronavirus pandemiyasına qarşı peyvəndin sınaqlarını həyata keçirən ABŞ-ın dərman firması xoş xəbər açıqlayıb. Sputnik Azərbaycan-ın xəbərinə görə, firma, yayımladığı məlumatda qeyd edib ki, koronavirus peyvəndi kliniki sınaqlarda güclü immunitet yaradıb.

''Ad26.COV2.S'' adı verilən peyvəndin tək dozasının iki dozaya bərabər təsirə malik olduğu bildirilib. Artıq 1000 nəfərdən çox şəxs üzərində bu peyvəndin sınağı aparılıb. Lakin poeyvəndin hələlik ki, yaşlı nəsil üzərində təsirinin bəlli olmadığı da bildirilib. Yəni, kliniki sınaqlar zamanı gənc və orta yaşlılarda immun sisteminin virusa qarşı 64 faiz həddində olduğu deyilsə də, 65 yaşdan yuxarı şəxslərdə bu rəqəmin 36 faiz civarında olduğu bildirilib. Peyvəndin ümumi olaraq peyvəndin 60 mindən artıq şəxs üzərində sınağı aparılacaq.

Bir neçə mərhələdən uğurla keçdikdən sonra bu peyvənd 2021-ci ilin əvvəlinə qədər təqdim olunacaq.

0