Qaranlıqdan reportaj filmindən kadr

Qaranlıqdan aydınlığa aparan uzun bir yol

172
(Yenilənib 21:50 26.06.2020)
Azərbaycan kinosundan söhbət düşəndə dünya tamaşaçısına cəsarətlə və qürurla təqdim edə biləcəyimiz yeni filmlərimiz yox dərəcəsindədir

Azərbaycan kinosunun düşdüyü vəziyyətlə bağlı dəfələrlə tənqidi fikirlərimi müxtəlif mətbu orqanlarda yazmışam. Milli kinomuza ayrılan pulların havaya sovrulması heç kəsə sirr deyil. Sonuncu Mədəniyyət naziri vəzifəsindən azad edildikdən sonra aşkarlanan biabırçı faktları da mətbuatdan izləyə bilərsiniz. Azərbaycan kinosundan məsul olan qurumda – Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında artıq yoxlamalar başlayıb. Çəkilişinə külli miqdarda pul ayrılan filmlərin rəflərdə tozlanması bir yana qalsın, bu filmlərin çəkilişi zamanı milyonlarla vəsaitin mənimsənilməsi də gün kimi aydındır. Ümid edirəm tezliklə bu qanun pozuntuları və neqativ proseslərə aydınlıq gətiriləcək. Bütün bu proseslərin fonunda mən yenə də kinomuzun gələcəyindən, qlobal kino mühitinə inteqrasiyasından nigaranam, hətta yaxın vaxtlarda kinomuzun arzuladığımız şəkildə inkişafına inanmıram.

Qadın kitab oxuyur, arxiv şəkli
© AFP 2020 / PATRICK LIN

Dünya kinosu sürətlə inkişaf edir, yeniliklər, texniki və keyfiyyət baxımından irəliləyiş göz qamaşdırır. İllərdir kinomuzun inkişafı, qlobal proseslərə qoşulması ilə bağlı müzakirələr gedir və bütün bu müzakirələr nəticəsiz qalır. Mən bir tamaşaçı kimi təəssüf  edirəm ki, hazırda Azərbaycan kinosundan söhbət düşəndə dünya tamaşaçısına cəsarətlə və qürurla təqdim edə biləcəyimiz yeni filmlərimiz yox dərəcəsindədir.

Ancaq bu “qaranlığın” içində üzümüzü güldürən, könlümüzü fərəhləndirən istisnalar da var. Müxtəlif beynəlxalq tədbirlərdə, kinofestivallarda Azərbaycanı təmsil edən, müstəqil kinomuzun inkişafı üçün çalışan, çəkdiyi filmlərlə, yazdığı ssenarilərlə dünya kino ictimaiyyətinin diqqətini çəkməyi bacaran rejissor Elvin Adıgözəl kino adamları üçün gözəl nümunələrdən biridir.

Elvinin son filminə, 2018-ci ildə Marsel Beynəlxalq Film Festivalında (Festival International de Cinéma Marseille - FID Marseille) nümayiş etdirilən “Qaranlıqdan reportaj” bu günlərdə yenidən baxdım. Filmin ərsəyə gəldiyi ərəfədə Elvinin necə əziyyətlərə, məhrumiyyətlərə sinə gərdiyini şəxsən görmüşəm.

“Qaranlıqdan reportaj” filminin prodüserləri İntiqam Hacılı və Teymur Hacıyev, ko-prodüseri (co-producer) fransız Etienne de Ricaud, operatoru Vasif Vəlizadə, icraçı prodüseri Əfsanə Əliyeva, art-direktoru Nilufər Hacılıdır.

Ekran əsərində Elşən Ədalətli, Pərviz Gülməmmədov, Nigar Kulahmədova, Cahangir Məlikov, İlqar Dadaşov, Əhməd Qala, Vüqar Arıqlar, Tarix Vüsallı, Sevil Əlibəyli, Ruslan İsmayılov, Tərlan Rəsulov, Ayşad Məmmədov, Ziyadxan Əliyev çəkiliblər.

“Qaranlıqda reportaj” əyalətdə yaşayan bir jurnalistin, Kərimin həyatından bəhs edir. Qəhrəmanın keçmişini, məişətini, yaşadıqlarını, uğursuzluqlarını fəhmli tamaşaçı dərhal hiss edə bilir – Kərim çoxlarımızın keçdiyi yolu keçib, kasıblıq, ehtiyac görüb, ictimai fəaliyyətlə məşğul olub və doğulduğu rayona qayıdaraq əyalət jurnalistikası ilə məşğuldur, bölgə müxbiridir. Əyalətdə yaşamaq, jurnalistika sahəsində iş tapmaq, bölgə müxbiri işləmək və ən önəmlisi həqiqəti yazmaq kənardan asan görünsə də, Kərimin timsalında bunun çətin olduğunu dərk edirik. Onun tez-tez Bakıya səyahət etməsi, Bakıdakı tanışları ilə görüşü şəxsən mənə xatırlamaq istəmədiyim çox şeyləri xatırlatdı – əyalətdə yaşayaraq jurnalistika ilə məşğul olmağın nə demək olduğunu yaxşı bilirəm.

Jurnalistlər üçün tikilən bina, arxiv şəkli
© Official website of President of Azerbaijan Republic

Gözünün qarşısında döyülən dostuna yardım edə bilməyən və susmağı seçən qəhrəmanımızın düşdüyü psixoloji vəziyyəti anlamaq çətin deyil. Film nə qədər emosionallıqdan uzaq çəkilsə də, daxili qatdakı gərginliyi hiss etməmək mümkün deyil. Filmin adından da bəlli olduğu kimi Elvin tamaşaçısına zülmət, qaranlıq mühiti göstərməyə çalışıb.

Filmdə diqqətimi çəkən məqamlardan biri də, ictimai-siyasi mühitin, xüsusilə 2010-cu ildən sonra yaranan müəyyən ictimai-siyasi təşkilatların, bu təşkilatlarda toplaşan insanların açıq tənqididir. Elvinin bu məqamdakı narahatlığını, proseslərdən nigaranlığını hiss etmək çətin deyil. Şəxsən tanıdığım üçün dəqiq bilirəm ki, Elvin ölkəsini, onun taleyini dərindən düşünən ziyalıdır. Bu baxımdan məhz kiçik bir içki məclisində mövcud natarazlığı ifşa etməklə, narahatlığını da çatdırmağı bacarıb.

“Qaranlıqdan reportaj” 2018-ci ildə Marsel Beynəlxalq Film Festivalında nümayiş etdirilsə də, Azərbaycanda cəmi bir dəfə, ADO teatrnda nümayiş etdirilib.

Bir tamaşaçı olaraq fikirləşirəm ki, Elvinin bu filmi daha böyük kinoteatrlarda, televiziyalarda göstərilməyə layiq filmdir.

Düşünürəm ki, Elvinin bu filmi Azərbaycanda müstəqil kinonun (independent cinema) ən uğurlu nümunələrindən biridir.

Ümid edirəm ki, qaranlıqdan başlayan bu uzun yol, tezliklə Azərbaycan kinosunu işıqlı günlərə qovuşduracaq.

Bu filmi Azərbaycan kinoteatrlarında görünməyini, tamaşaçısına qovuşmağını səbrsizliklə gözləyirəm...

172
Bakıda yanğının nəticəsi

"Bu, bir oyundur" dediyimiz COVİD-19 artıq başımıza oyun açır

592
(Yenilənib 11:22 07.07.2020)
Görünən odur ki, bu gün xəstələrin sayı, kimin xəstələnməsi xəbər kimi qarşılanırsa, sabah xəstələnməyənlərin sayı, kimin xəstələnməməsi xəbər olacaq.

BAKI, 7 iyul — Sputnik. 7x7 ötən həftənin ən yaddaqalan hadisələrini şərh edir

Su böhranı

Bu gün dünyada 50-dək ölkə ciddi su böhranı yaşayır. BMT-nin proqnozlarına görə, 2030-cu ildə su çatışmazlığı səbəbindən təxminən 700 milyon insan qaçqına çevrilə bilər. Bu gün dünyada iki milyarddan çox insan çirkli su içir, 4,5 milyard insan sanitariya sahəsində lazımi xidmətlərdən məhrumdur.

Təəssüf ki, Azərbaycan da "risk zonası"nda olan ölkələrdəndir. Cənubi Qafqazın su ehtiyatlarının cəmi 10 faizi Azərbaycanın payına düşür. Və üstəgəl ölkəmizin transsərhəd sulardan asılılığı ümumi su istifadəsinin 74%-ni təşkil edir. Nəzərə alsaq ki, bu asılılıq həm də Ermənistan sərhədlərindən formalaşan su mənbələrinə aiddir, onda məsələnin ciddiliyi aydınlaşır.

Bu arada Kür çayında yaşanan ekoloji problem su böhranı məsələsini bir daha aktuallaşdırır. Belə ki, Kürdə suyun səviyyəsi kritik səviyyəyə düşüb, hazırkı vəziyyətdə Kür Xəzərə yox, Xəzər kürə axır. Bu isə böyük bir ərazidə suvarma problemi yaradır.

Beləliklə, suya qənaəti təmin edə biləcək suvarmada damcı sisteminin ən qısa zamanda tətbiqi qaçılmazdır. Ancaq bu xüsusda fərdi məsuliyyət də əhəmiyyətlidir. Nəzərə almalıyıq ki, karbohidrogen ehtiyatlar uğrunda savaşlar dövrü geridə qalır, indi su hövzələri daha strateji xarakter daşıyır.

Ümid edək ki, "Sputnik" reportyorunun Kür yatağından çəkdiyi bu foto gələcəyin fotosu deyil:

© Sputnik / Murad Orujov
Kür

"Barıt çəlləyi"

Ötən həftə Ermənistan "Metsamor" Atom Elektrik Stansiyasının fəaliyyətini təmir işləri ilə əlaqədar olaraq dayandırdı. 11 ballıq zəlzələ zonasında tikilmiş, ömrünü illər öncə başa vurmuş stansiyanın təmirə dayandırılması rəsmi İrəvanın nəinki bölgə, qlobal miqyasda təhlükəli siyasət həyata keçirdiyini təsdiqləyir. Ekspertlər bildirir ki, stansiyada baş verə biləcək qəza təkcə Ermənistanın özünü deyil, Türkiyə, Azərbaycan, Gürcüstan, Rusiya, İran, Orta Şərq, Orta Asiya və Şərqi Avropa ölkələrini də fəlakətlə üz-üzə qoyacaq. Azərbaycan elə indiki halda da radioaktiv çirklənmənin təsirlərini yaşayır. Ermənistan bu stansiyanın tullantılarını Araz çayına axıtmaqda davam edir.

Od tuturuq

Ötən həftə Bakının Binəqədi rayonunda "Sobsan" boya fabrikində yanğın baş verdi. Yanğının sexlərdən birində olmuş partlayışdan başladığı bildirildi.

Pandemiyanın bütün biznes sahələrini küncə sıxdığı indiki dönəmdə bu cür hadisə də bir tərəfdən iş adamının vəziyyətini ağırlaşdıracaq. Binəqədinin bəxti isə yanğın baxımından heç gətirmir – dünən "Eurohome", bu gün "Sobsan".

Daha bir nazirlikdə

"Qara maskalı"lar bizi çox darıxmağa qoymadılar. Bir neçə həftə fasilədən sonra onları ötən həftə Xarici İşlər Nazirliyində görüblər. Məlumata görə, DTX-nın bu nazirlikdəki anti-korrupsiya əməliyyatında nazirliyin İşlər İdarəsinin müdiri Fərhad Mollazadə həbs olunub. Yəqin siyahıda başqa adlar da olacaq. Belə işləri bir adam tək bacarmır, komanda lazımdır.

Çoxkoloritli günlər

Ötən həftə də ənənəmizə sadiq qaldıq: oğlu əsgərlikdən qayıdan ata qonaqlıq verdi, yas mərasiminin keçirilmə qaydaları pozuldu, kafedə yeyib-içənlər saxlanıldı, icazəsiz işləyən dərzi sexləri aşkarlandı, Bakıda Qəbələyə qanunsuz getmiş şəhərlilər isə qaldıqları yerdəcə yaxalandılar. Ən maraqlısı isə SMS-lə icazə alıb, oğurluğa gedənlər idi.

Karantin qaydalarını yaxşı ki, hamı eyni cür pozmur. Bu, çoxkoloritlilik həyatımızın monoton günlərinə rəng qatır.

Qədim daşlar və tramvay

Balaxanı qəsəbəsinin yeni turizm marşrutu kimi müəyyənləşdirilməsi və turizm məkanına çevrilməsi üçün işlərə başlanılıb. Artıq qəsəbədə qədimi məhəllələrin bərpasına başlanılıb. Məşədi İbada və hambala qoyulan heykəl xüsusi maraqla qarşılanıb. Eyni zamanda, küçələrə daş döşənir. Hələ 1800-cü illərin ortalarında Bakının məşhur Xəzri küləyi əsdiyi zaman küçələrdə tozanaqdan göz açmaq olmurmuş. Məhz o zamanlar tozanağın qarşısını almaq küçələrə daş döşəməyə başlayıblar. İndi qəsəbənin turistik zonaya çevriləcək hissəsində bu daşlar düzülür. Ümid edək ki, bu daşlar kimi biz şəhərimizdə "keçmişin qalığı kimi" ləğv edilən tramvayları da görə biləcəyik… Hər bir böyük, müasir şəhərdə olduğu kimi…

Baş epidemioloqumuz

Respublikanın baş epidemioloqu, professor İbadulla Ağayevin son açıqlaması gündəmə çevrildi. Sitat bu cür idi: "Mən Bakıda deyiləm, rayondayam. Heç nədən də xəbərim yoxdur. Kənddə oturmuşam. Nə televizorum, nə də internetim var. Mən baş epidemioloq olanda nə olar? Mən də adamam da. Mənim də rayonda qohumum, əqrəbam var. Siz Səhiyyə Nazirliyinə, TƏBİB-ə zəng edin".

Açıqlama ilə bağlı birinci yanaşma o idi ki, İ.Ağayev baş epidemioloq kimi yox, laqeyd vətəndaş kimi danışır. İkinci baxış: onun vəziyyətə təsir imkanları yoxdur, jurnalist bu səs yazısını yaymaqla peşə etikasına riayət etməyib.

İstənilən halda, "bu, bir oyundur" dediyimiz COVİD-19 artıq başımıza oyun açır. Görünən odur ki, bu gün xəstələrin sayı, kimin xəstələnməsi xəbər kimi qarşılanırsa, sabah xəstələnməyənlərin sayı, kimin xəstələnməməsi xəbər olacaq.

592
Qadın kitab oxuyur, arxiv şəkli

Ədəbsiz “ədib”lər...

1211
(Yenilənib 20:40 06.07.2020)
Bu türkcədəki "üyə" sözü həm də ürəyimiz bulanarkən çıxardığımız o qəribə səsə bənzəyir. Birliyin bizə yaşatdığı bu ədəbi öyümənin ən gözəl təsviri də ancaq "üyə" ola bilərdi

BAKI, 6 iyul — Sputnik. Bu sənət, ədəbiyyat mühiti ki var, hansı ki içində çox nəhəng istedadlar da tapılar, sənətə təsadüfi gələnlər də. Hə, elə onları deyirəm. Vəziyyətləri yaxşı deyil. Gah uzun müddət işsiz qalır, gah çox kiçik məvaciblərin müqabilində çalışmalı olurlar. Əsas məsələ isə bilirsiniz, nədir? Buna o qədər layiqdirlər ki! Əminliklə deyirəm! Baxırsan ki, istedadı zirvədədir. Sənəti də az qala Stella Adler, Erik Moris qədər bilir. Amma iki kəlmə danışanda görürsən ki, şüuru, düşüncəsi mühitin çirkabı içində batıb qalıb. Bəzən hətta düşüncə tərzi baxımından tipik məhəllə uşaqlarından fərqlənmir. Bir istedad, bir savad öz mühitini hansısa yeniliyə uğratmazsa, nəyə və kimə lazımdır? Adam hər şeyə nifrət edir. Niyə də, niyə? Bu cür istedad, bu cür savad niyə ənənəvi cəfəngiyyatlar toplusu içində məhv olub getməlidir?

Çox şey sayaram. Birini əqidədən, birini ləyaqətdən, birini cəsarətdən və sair. Amma məşhur şeirdəki kimi: desəm öldürərlər, deməsəm, ölləm! Yanlış anlamayın, mən nə ölməkdən, nə də öldürülməkdən qorxan adamam! Sadəcə mən sənəti həmişə öz ailəm bilmişəm və ailəmin içindəki söhbətləri mühitə aşkar edə bilmirəm. Amma bir məkan olsa, bütün yerli sənət mühiti yığılsa və mən də o sözləri bağırsam...

Onları da keçdim. Bir də var ki, sənətdən zərrə də qanmır, ümumiyyətlə, sənət adına heç bir anlayışı yoxdur, hansısa sənət mühitindən üç-beş söhbət oğurlayıb, sənətə dair hansısa kitabdan da üç-beş cümlə əzbərləyib, hər yerdə sənət adına yekə-yekə danışır, ehkam kəsir, hökm oxuyur. Bunlar daha çox təhlükəlidirlər. Birincilər istedadlı, savadlı, amma qorxaq və səriştəsizdirlər və heç bir uğur da qazana bilmirlər, ikincilər isə istedadsız, savadsız, şəxsiyyətsiz, amma publikaya işləmək səriştələri sayəsində öz səfsətələrini geniş kütləyə çatdıra bilənlərdir və xeyli də uğur qazanırlar.

Çağırılmadığı yerə gedən, hələ həyasızcasına niyə çağırılmadığının davasını döyən, həmişə boşboğazlıqları ilə gündəmə gələn, insanların yaddaşında, dilində bir bədii nümunəsi belə olmayan adamlar durub sənət və şəxsiyyət xırdalayırlar. Mən çağırıldığım yerlərin onundan doqquzuna getmirəm ki, birdən şəxsinə və sənətinə hörmətim olmayan biri ilə yanaşı gələrəm, birdən özümə qarşı laqeydlik görərəm, birdən getdiyim yer sənətdən daha çox, başqa məqsədlərə hesablanar və s. Öz mənfəətləri, pulu və şöhrəti uğruna şəxsiyyətini də, sənətini də qurban verən adamlar hələ arada durub mənə də dil uzatmağa çalışırlar.

Onların xalqdan da nəsə ummağa üzü olmamalıdır. Özünə, mənəvi dəyərlərinə, zahiri görünüşünə belə hörmətləri olmayanların içinin tör-töküntüsü görünüşlərinə də yansıyıb. Bir də ki, ortada sənətin, ədəbiyyatın adını batırmaqları adamı yandırır. Onların səfehliklərinin ucbatından yazıçı-şair adı eşidənlər üz turşudurlar. Hələ özlərini sənətə meyar da bilirlər. Bu qədər rəzilliyin yanına kin-nifrət də qoyub xalqa sunurlar, sonra da özlərinə qarşı hörmət, ehtiram gözləyirlər. Nə sanırlar? Tarixə çevriləcəklərini? İnqilab edəcəklərini? Aləmi özlərinə güldürmək xoşlarına gəlir? Anlaya bilmirəm.

Xaricdə Azərbaycan ədəbiyyatından seçmələr şəklində çap olunan biabırçı bir kitabdakı imzaların siyahısına baxıb dəhşətə gəldim. Həyasızlıqları, sırtıqlıqları ilə hər yerə özlərini soxan bu adamlar sənət adına ərsəyə gətirdikləri məzmunsuz-qayəsiz, çəkisiz-mizansız zay məhsulları ilə ölkə ədəbiyyatını xaricdə təmsil etməyə iddialıdırlar.

Mən hesab edirəm ki, müasir Azərbaycan ədəbiyyatı artıq müəyyən uğurlu bir dönəmə qədəm qoyub. Amma bu ədəbiyyatın ətəklərində dolanan nə qədər mağar toyu tamadaları varsa, toplayıb Azərbaycan ədəbiyyatı adı ilə Türkiyədə çap ediblər. 100-ə yaxın imzanın içində 10-a yaxın həqiqi ədib var. Onlar da buna necə razılıq veriblər, bilmirəm. Bəlkə də xəbərləri olmadan dərc edilib. Hər halda, onların adının bu kitabda olması digərlərindən pul toplaya bilmək üçün yaxşı vasitə olub. Yaxşı ki, mən vaxtında adımın istənilən yerdə çəkilməsinə qadağa qoymuşam. Əgər belə bir kitaba məndən xəbərsiz adım salınsaydı, şübhəsiz ki, bunu edənlərə təzminat davası açardım. Bu nalayiq siyahı, bu bərbad tərcümə təkcə şərəf və ləyaqətin təhqiri deyil, həm də yaradıcılığa vurulan zərbə, bioqrafik utancdır.

Kitabda ən uğurlu, ən sevdiyim məqam isə bəzi müəlliflərin bioqrafiyalarında yazılan "Azerbaycan Yazarlar Birliğinin üyesidir" cümləsi oldu. Bu türkcədəki "üyə" sözü həm də ürəyimiz bulanarkən çıxardığımız o qəribə səsə bənzəyir. Birliyin bizə yaşatdığı bu ədəbi öyümənin ən gözəl təsviri də ancaq "üyə" ola bilərdi.

1211
Dərslərini etdən məktəbli, arxiv şəkli

Sizin əlinizdədir! Uşaqların riyazi bacarıqları valideynlərin davranışından asılıdır

0
(Yenilənib 00:35 10.07.2020)
Alimlər uşaqların hansı şəraitdə yaşadığını və valideynləri ilə münasibətlərinin necə olduğunu araşdırıb və bu infomasiyaları riyazi testlərin nəticələri ilə uyğunlaşdırıb.

BAKI, 9 iyul — Sputnik. Böyük Britaniyanın Uels universitetinin nümayəndələri uşaqların elmə, eyni zamanda riyazi elmlər üzrə bacarıqlarını artırma yollarını müəyyən edib.

Sputnik Azərbaycan xarici mətbuata istinadla xəbər verir ki, araşdırmaya 1991-ci il aprelin 1-dən 1992-ci il dekabrın 21-nə qədər doğulan uşaqlar cəlb edilib.

Müəyyən edilib ki, öyrənmə bacarığına ailə vəziyyəti birbaşa təsir edir.

Alimlər uşaqların hansı şəraitdə yaşadığını və valideynləri ilə münasibətlərinin necə olduğunu araşdırıb və bu informasiyaları riyazi testlərin nəticələri ilə uyğunlaşdırıblar.

Araşdırma müəllifləri müəyyən ediblər ki, uşaqları ilə harmoniya ilə işləməyi bacaran valideynlərin uşaqları böyük nailiyyətlər əldə edə bilirlər. Buna validyenlərin təhsil səviyyəsi də təsir edir.

Daha əvvəl isə alimlər ətirli çubuqların daha effektiv təhsil almağa təsir etdiyini açıqlamışdı. Müəyyən edilmişdi ki, məşğələ zamanı məkanın qızılgül ətirli olması uşaqlara daha çox motivasiya verir.

0