Poz verən qadınlar, arxiv şəkli

Dəbdəbə ehtirası: paxıllıq qısqanclıq məngənəsində yaşamaq

405
(Yenilənib 20:41 21.05.2020)
Karantin dönəmi əla fürsətdir. Dəbdəbə və paxıllıq, “qonşudan qalma dala” prinsipi ilə yaşamaq xəstəlik qapımızı döyəndə heç bir işə yaramadısa, heç zaman yaramayacaq.

BAKI, 21 may — Sputnik. Bəşər tarixində ilk qətlin, cinayətin səbəbi paxıllıqdır – müqəddəs kitablar belə yazır. Mən isə düşünürəm ki, bütün “ilk”lərin təməlində, yaranmasında əsas səbəb paxıllıqdır.

Qısqanclıq və paxıllıq insan oğluyla yaşıddır.

İnsan oğlunun zəruri və həyati əhəmiyyətli ehtiyaclarından artıq əldə etdiyi hər şey, başqalarını qıcıqlandırmaq, başqalarında paxıllıq hissləri yaratmaq üçündür.

Paxıllıq fenomeni maraqlı və bir o qədər də qəliz psixoloji prosesdir. İnsanlar başqalarının sahib olduğu hər şeyi qısqanır – zənginlərin var-dövlətinə və komfortuna, kasıbların qüruruna və səbrinə paxıllıq edirik.

Gecə yatıb, səhər ayılmayan, rahat ölümlə dünyasını dəyişən qonşusunun paxıllığını çəkən ağsaqqalla söhbətimi xatırlayıram. Bütün gün zarıya-zarıya küçədə veyillənən qoca qonşusunun rahat ölümünü qısqanırdı: “Bəxtəvər başına, gecə yatdı, səhər ayılmadı. Yoxsa mən, illərdi revmatizma ağrılarından zülm çəkirəm. Allah hamıya rahat ölüm qismət etsin”.

Dəhşətli məqamdır hə?

Rahat ölümü belə qısqanır, əzabsız, ağrısız ölənlərə paxıllıq edir insan…

Uzun müddət yurdumun insanın dəbdəbəli toy və yas mərasimlərinə maraq göstərməsi məni düşündürüb. Xüsusilə toy sənayesi məni hər zaman təəccübləndirib, daha doğrusu çılğınlaşan gedişat məni qorxudub.

Dəbdəbəli şadlıq sarayları, bahalı gəlinlik və gəlin aksesuarları, səs-küylə şütüyən toy karvanları, qulaqbatıran və bayağı musiqilər, kraliça kimi bəzənmiş gəlin, Uels vəliəhdi kimi geyinmiş bəy, kirayə paltarlarına və daş-qaşa bürünmüş qonaqlar, “love story”lər, kranla videoçəkilişlər, nəhəng tortlar, rəqqasələr, löyün-löyün yeməklər, zövqsüz və bayağı musiqilər…

Bütün bu ikrah doğuran təntənənin, dəbdəbənin sadəcə bir səbəbi var – paxıllıq. Biz başqalarının paxıllığını çəkdiyimiz üçün ondan daha zəngin görünməyə çalışırıq.

İllər əvvəl evlənməyə hazırlaşan ziyalı tanışlarımın birinin valideyni ilə söhbət edəndə, bahalı şeylərə qaçmamasını, xudmani məclis qurmasını tövsiyə elədim. Yaşadığım təcrübəni bölüşdüm. Bankdan kredit götürüb toy etməyin acı nəticələrindən danışdım. İnsafən ağsaqqal məni sona qədər dinlədi. Ancaq yarım saatlıq nitqimə verdiyi reaksiyaya yerimdə donub qaldım: “Qoy istəməyənlərin ürəyi partlasın!”

Paxıllıq arzusunda olduğumuz xoşbəxtlikdən daha uzun çəkir. Qonşusunu qısqandırmaq üçün dəbdəbəli toy edən adamın bütün məclislərində eyni göstəriş, eyni məzmunsuzluq və mənasızlıq olacaq. Çünki bu istək saf, təmiz deyil. Kimlərinsə “ürəyini partlatmaq” arzusu paxıl insanı tərk etmir.

Paxıllıq bizi səhv qərarlara, yanlış seçimlərə sürükləyir.

Alışdığımız toyların və dəbdəbəli yasların qadağan edildiyi karantin dönəmində, bütün bunlar barədə yenidən düşünmək şansımız var.

Bəlkə paxıllıq etmədən, heç kəsə acıq və qıcıq vermədən sadə həyat tərzinə qayıdaq? Sadə və dəbdəbədən uzaq məclislər haqqında düşünək, başqalarının paxıllığını çəkmədən rahat həyatımıza zəmin hazırlayaq və başqalarının da bizim paxıllığımızı çəkməsini arzulamayaq?

Düşünürəm ki, karantin dönəmi əla fürsətdir. Dəbdəbə və paxıllıq, “qonşudan qalma dala” prinsipi ilə yaşamaq xəstəlik qapımızı döyəndə heç bir işə yaramadısa, heç zaman yaramayacaq.

Və nə qəribədir ki, varlı da, kasıb da eyni qaydalarla təcrid edildi, eyni qadağalarla qarşılaşdı.

Yarışırıqsa, yaxşılıq etmək üçün yarışaq.

Gözəl işlərə, sadəliyə, paxıllıq edək.

İnsanların dəbdəbədən uzaqlaşacağını, paxıllıqdan vaz keçəcəyini düşünmək asandır. Bu sətrləri yazarkən belə bir şeyin təcrübədə mümkünsüzlüyünü dərk edirəm.

Çünki bu günə qədər paxıllıq hissi olmayan insanla rastlaşmamışam.

Hamımız paxıllıq hissinin qullarıyıq.

Çox təəssüf ki, bu hiss bizim məişətimizdə, həyatımızda çətinliklər yaradır. Başqalarının paxıllığını çəkmək bizim normal həyat yaşamağımıza mane olur.

Və bir gün dəlicəsinə çapan yarış atının ayağının çuxura düşüb yıxılması kimi, kəllə-mayallaq gedirik…

Bütün müqayisələr sevincimizi, hüzurumu oğurlayır…

405
İnsan siluetləri, arxiv şəkli

“Qınını” bəyənməməkdə ittiham edilən məşhurlar: onların zamanı daha bahalıdır

81
(Yenilənib 22:55 30.05.2020)
Sosial statusu yüksələn insan artıq hər bir işində zamanın əhəmiyyətini anlayır. Dünən o, bir işi çox cüzi bir məbləğə görməyə razı olan şəxs idisə, bu gün yüzlərlə insanın gözü ondadır.

“Filankəs məşhur oldu, indi heç kimi tanımır”, “vəzifəyə keçəndən sonra bu adamı tanımaq olmur, telefonu həmişə qapalıdır” kimi ifadələrə günümüzdə tez-tez rast gəlirik.

Tısbağa qınından çıxdı, qınını bəyənmədi?

İnsanın statusu dəyişdisə, yeni çevrəsi yarandısa, əvvəlki həyatından əsər-əlamət qalmır adətən. Dünən hamıya açıq olan birisi bir növ gizlənməyə, köhnə tanışlarından uzaq durmağa çalışır. Belə bir davranış hətta ən mehriban dostların, yaxın qohumların da arasına nifaq salır. Nə əvvəlki münasibəti bərpa, nə də yaranan uçurumu dəf etmək olur.

Çox nadir halda nə vaxtsa yaxın olan insanlar əlaqəni itirmirlər, ara-sıra bir-birindən hal-əhval tuturlar. Niyə sosial statusu dəyişən bir insan köhnə çevrəsi üçün yadlaşır, dünənki əlaqələrini heç bir təəssüf hissi keçirmədən qırır? Niyə vəzifə adamı çox vaxt qınaq obyektinə çevrilir? Köhnə dostları bunu çox zaman təkəbbürlə əlaqələndirirlər. “Tısbağa qınından çıxdı, qınını bəyənmədi” deyə dünən canbir olduqları insanı günahlandırırlar.

Sosial statusu yüksələn insan hər işində zamanın əhəmiyyətini anlayır

Əslində, sosial statusu yüksələn insanın davranışının da dəyişməsi tam normaldır. Dünənki davranış modeli bu gün işə yaramır. Səbəb zamana münasibətin dəyişməsi ilə əlaqəlidir. Yəni, dünən özündə elə də ciddi məsuliyyət, hər hansı bir yük duymayan insan sabah vəzifə başında müxtəlif cür problemin öhdəsindən gəlməlidir. Adi əməkdaşla məsul şəxsin nə məsuliyyəti, nə də zamanı eyni qiymətləndirilə bilməz. Böyük bir təşkilatın yükünü çəkən insanın artıq nə azad zamanı var, nə də əvvəlki kimi öz ömrünü kiçik problemlərin həllinə sərf etmək imkanı.

Sosial statusu yüksələn insan artıq hər bir işində zamanın əhəmiyyətini anlayır. Dünən o, bir işi çox cüzi bir məbləğə görməyə razı olan şəxs idisə, bu gün yüzlərlə insanın gözü ondadır, onun həm gəliri artıb, həm məsuliyyəti. Boş vaxtı da yoxdur. Bir var adi insansan, gündə sosial şəbəkədən sənə 10-15 mesaj gəlir, bir də var yüksək statusu olan bir məşhura çevrilmisən. Belə adama hər gün yüzlərlə müraciət ola bilər. Hərə bir şey umacaq. Bir çox populyar insan hətta məcbur olub sosial şəbəkə profilləri üçün əlavə bir əməkdaş da cəlb edir. Köhnə telefon nömrəsinə də dayanmadan zəng gəlir, məcbur olub yenisinə keçməlidir.

Populyar insan istəsə də, istəməsə də başqa cür yaşamağa məcburdur

Məsələn, məşhur müğənninin qrafiki çox sıxdır. Konsert proqramları, yeni mahnıların və geyimin sifarişi, mətbuata verilən müsahibələr xeyli zaman tələb edir. Köhnə dost-tanışla təmas qurmağa da imkan yoxdur. Bir vaxt çox mehriban olan insanlar uzun illər sonrası görüşdükdə belə danışmağa söz tapmırlar, maraqlar dəyişib, hərənin öz işi var, zaman çox qiymətli olub, onu kimə gəldi sərf etmək də olmur. Piramidanın zirvəsinə yüksəldikcə, zamanı mənasız işlərə, maraqsız insanlara sərf etmək həvəsi azalır.

Elm, sənət dalınca gedən, uğur qazanan insanların lazımsız ünsiyyətə zaman sərf etmək imkanı da heç olmur. Məsələn, muğam sənətini mənimsəmək üçün bir ömür bəzən bəs eləmir, hər bir kişi xanəndə səhnədə Məcnunu, Şah İsmayılı ifa etməyi, sənətini bütün dünyada tanıtdırmağı arzulayır.

Məgər onun boş-boş işlərə zaman sərf etməyə imkanı varmı? Əlbəttə, yox. Məqsədə çatmaq üçün xanəndə hər gün məşq etməli, çalışmalıdır.

Zamana münasibəti maraqlı bir Hollivud filmində müşahidə edirik. Təyyarə qəzasında həlak olmuş insanların ailələrinə kompensasiya verilməsi zamanı sığorta şirkəti hər insanın həyatını müxtəlif cür qiymətləndirməyə məcbur olur. Əgər sən adi fəhləsənsə, onda yaxın on ildə qazana biləcəyi məbləği hesablayıb ailəsinə təklif edirlər. Varlı bir iş adamının isə həyatı daha çox qiymətləndirilir. Onun ailəsini eyni təkliflə razı salmaq olmur. Bu pulları o bir aya qazanırmış. Bir qədər qəddar görünsə də, sığorta şirkəti həyatın reallığını nəzərə almalıdır.

Populyar insan istəsə də, istəməsə də başqa cür yaşamağa məcburdur. Onun həm məsuliyyəti artıb, həm də zamana münasibəti dəyişməlidir. Ətrafdakı insanların acı atmacalarına isə daha dözümlü olmalısan, çünki hərənin bir umacağı var. Hamıya da xoş olmaq çətindir. Bir qədər təmkinli davranmaqla hər bir çətinliyin öhdəsindən gəlmək mümkün olacaq.

81
Cütlük, arxiv şəkli

Boşanma: Dərd ağır, çevrə pis...

236
(Yenilənib 09:01 29.05.2020)
Əgər cütlüyün övladları varsa, hamı sözləşibmiş kimi eyni sualı verir: Bəs övladlar necə olacaq? İnsafınız olsun, sanki bu məsələ boşananlar üçün çox bəsit bir problemdir.

Boşanma çətin prosesdir. Xüsusilə bizim kimi mühafizəkar, mental dəyərlərlə yaşayan, adət-ənənə əsiri cəmiyyətlərdə bu çox əzablı, zülmlü məsələdir. Xüsusilə boşanmağa qərar vermiş cütlüyün övladı(övladları) varsa...

Həmişə düşünmüşəm ki, evliliyi davam etdirmək hər iki tərəfi də yorursa, bezdirirsə və işgəncəyə çevrilirsə, boşanmaq ən düzgün, ən sadə yoldur. İllərlə əzab çəkmək, övladlara da bu mənfi enerjini ötürüb doğmaları bezdirməkdənsə, alınmayan ailə həyatına mənasızcasına davam etməkdənsə, münasibətləri aydınlaşdırıb sayğı, ehtiram çərçivəsində ayrılmaq ən gözəl çıxış yoludur. Təəssüf ki, bizdə bu nümunə çox azdır. Tərəflər ağlasığmaz ittihamlarla ayrılır, biri digərinin həyatını cəhənnəmə çevirməyə sanki and içir.

Boşanmış qadınların klişe bəhanələri aşağı-yuxarı eynidir: "İçirdi, çəkirdi, gəzirdi, ailəyə baxmırdı və s." Kişi tərəfinin bəhanələri isə bəzən daha əclafcasına olur: "xəyanət edirdi, başqasıyla danışırdı, başqasıyla görüşürdü." Boşanmış insanlar nadir hallarda "Birlikdə yaşaya bilmədiyimiz üçün ayrıldıq", - deməyi bacarır. Çox vaxt qarşılıqlı ittihamlar havada uçuşur.

Bu ittihamlardan sonra boşanmış tərəflərin həyatı əsl cəhənnəmə çevrilir, əzabı ikiqat artır. Sayğı və ehtiram çərçivəsində ayrılmaq, boşanmaq bizim cəmiyyətdə nadir rast gəlinən fenomendir.

Boşanma faktı hər iki tərəf üçün olduqca ağır, mənəvi ağrısı olan prosesdir. Cəmiyyət boşananlara birmənalı yanaşmır, boşanmışları günahkar bəzən isə əxlaqsız kimi ittiham edir. Çox vaxt hər iki tərəfin də yenidən ailə qurması, həyatını nizama salması müşkülə çevrilir. Qohum-qardaş, dost-tanış, doğmalar və yaxınlar bu məqamda daha həssas, daha anlayışlı davranmaq əvəzinə, tərəflərin yarasına duz basmağa üstünlük verir. Boşanmışlar yüngül həyat tərzi keçirən, məsuliyyətsiz, əxlaqsız, mənəviyyatsız insanlar kimi qiymətləndirilir. Yəni cəmiyyət boşanmış insanları yararsız varlıqlar kimi çıxdaş etməyə, kənara atmağa çalışır.

...Əgər cütlüyün övladları varsa, hamı sözləşibmiş kimi eyni sualı verir: Bəs övladlar necə olacaq? İnsafınız olsun, sanki bu məsələ boşananlar üçün çox sadə, çox bəsit bir problemdir. Övladları olduğu üçün boşana bilməyən yüzlərlə bədbəxt cütlük var. Halbuki, o övladların gələcəyi, xoşbəxtliyi üçün ayrı yaşamaq, boşanmaq bəlkə də ən yaxşı çıxış yoludur.

Hələ vasitəçilik edib barışdırmağa çalışanlar, hər dəfə rastlaşanda çiyninə vurub təskinlik verənlər peyda olur. Dəfələrlə niyə boşandığını soruşub, qarşı tərəfi asıb-kəsənlər, tərəflər arasında söz aparıb gətirənlər isə başqa aləmdir. Halbuki, insanlar bu cür davranışların tərbiyəsizlik olduğunu anlamalıdır.

Əgər boşanmış cütlüyün övladı və ya övladları varsa, hər iki tərəfin bir-birinin qarşısında ömürlük məsuliyyəti olmalıdır. Yəni, övlad düşmənçilik subyekti, incitmək və ya bezdirmək üçün təsir vasitəsi olmamalıdır. Cəmiyyətimiz bunu da həll edə bilməyib. Saxta canyananlıqlar, qayğıkeşliklər bəzən çox bezdirici və incidici olur. Təəssüf ki, insanlarımız bunu başa düşmək istəmir.

Növbəti mərhələ boşananları yenidən evləndirmək üçün meydana çıxan qohum-qardaş və dost-tanışların təzyiqləridir. Boşanma kimi ağır mənəvi zərbəni atlatmamış evlilik müzakirələri başlayır. Və cəmiyyətimiz bu məsələlərdə də klişelərlə hərəkət edir. Boşanmış qadına boşanmış kişi, boşanmış kişiyə də adətən boşanmış qadın axtarışları başlayır. Boşanmısansa sənin seçim haqqın yoxdur. Kimi tapsalar onunla evlənməlisən. Halbuki, bu cür davranış gələcəkdə daha bir bədbəxt ailənin qurulması üçün zəmin yaradır. Cəmiyyət anlamır ki, boşanmış insanların da seçim hüququ var və buna hörmət etmək hər kəsin borcudur.

...Boşanmış qadınlara cəmiyyət daha qəddar davranır. Boşanmış qadının bu cəmiyyətdə istədiyi həyatı qurması böyük əziyyət və səy tələb edir. Bu baxımdan kişilər daha şanslı olsalar da, klişelər burada da həyatımıza burnunu soxmaqdan vaz keçmir.

"Yaxşı kişi(qadın) olsa, boşanmazdı." - Boşanmış şəxslər barədə deyilən ən yüngül fikir budur. Bəli, cəmiyyət ilk addımda büdrəyən, həyatı alınmayan insanları linç etməyi sevir. Hansı yaşda olmasından asılı olmayaraq boşanmaq bir ləkə kimi tərəflərin alnında qalır. İstisnalar əlbəttə var. Sosial vəziyyət, cəmiyyətdə tutduğun mövqe bəlkə də gələcək həyatını qurmaq üçün az-çox kömək ola bilər. Amma ümumi vəziyyət o qədər də ürəkaçan deyil...

Nə etməli?

Məncə boşanmış insanları ailə, cəmiyyət, qohumlar, dostlar rahat buraxmalıdır. Boşanmaq faciə deyil. Boşanmış insanı qınamaq, ona acımaq, yol göstərmək, həyatına burun soxmaq yanlışdır. Boşanmış insanların da həyatını yenidən qurmaq və öz həyatıyla bağlı söz sahibi olmaq haqqı var. Boşanmış insanları səhv iş görmüş, cinayət işləmiş, günaha batmış insanlar kimi damğalamaq böyük səhvdir. Sadəcə imkan verməliyik ki, insanlar öz həyatlarını müstəqil qərarlarına uyğun yaşasın. Cəmiyyət olaraq basqılardan, dedi-qodudan uzaq olmaq, boşanmış insanlara edə biləcyimiz ən böyük yaxşılıqdır.

236
ABŞ-da Corc Floydun ölümü ilə bağlı mitinqdə etirazçı

Avropa İttifaqı ABŞ-da keçirilən etirazları dəstəklədi

0
(Yenilənib 19:21 02.06.2020)
Borrel eyni zamanda xatırladıb ki, hər bir insanın həyatı qiymətlidir: “Bütün həyatlar vacibdir, qaradərililərin həyatı da, həmçinin önəmlidir”

BAKI, 2 iyun - Sputnik. Avropa İttifaqının (Aİ) diplomatiyasının rəhbəri Jozep Borrel ABŞ-da dinc aksiya keçirənləri dəstəkləyib. Sputnik Azərbaycan “Reuters”-ə istinadən xəbər verir ki, o eyni zamanda aksiyalar zamanı zorakılıq əməllərini də pisləyib.

Qeyd olunur ki, Avropa İttifaqı polislər tərəfindən saxlanılarkən zorakılıq tətbiq olunan qaradərili Corc Floydun ölümünə görə şok keçirib. Borrelin fikincə, bu hadisə hüquq mühafizə orqanları tərəfindən vəzifədən sui-istifadə hallarını göstərir.

“Biz dinc etirazları dəstəkləyirik. Biz istənilən növ irqçiliyi və zorakılığı pisləyirik”, - deyə Borrel ABŞ şəhərlərində baş verən iğtişaşları şərh edərkən vurğulayıb.

Eyni zamanda Avropa İttifaqı ABŞ xalqının birləşəcəyinə və cəmiyyətin yaralarını sağaltmaq qabiliyyətinə inanır.

Borrel eyni zamanda xatırladıb ki, hər bir insanın həyatı qiymətlidir: “Bütün həyatlar vacibdir, qaradərililərin həyatı da, həmçinin önəmlidir”.

Qeyd edək ki, ABŞ-ı sarsıdan iğtişaşlar dalğası Minneapolisdə afroamerikalı Corc Floydun polisin əli ilə öldürülməsindən sonra başlayıb.

Ümumilikdə, Los-Anceles, San-Fransisko, Beverli-Hills, Çikaqo, Orlando, Atlanta, Denver, Qərbi Hollivud və başqaları da daxil olmaqla Amerikanın 40-dan çox şəhəri öz ərazisində komendant saatı tətbiq edib.

Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti Donald Tramp Demokrat Partiyasından olan qubernatorları və merləri vəziyyətin nizamlanması üçün Milli Qvardiyanı cəlb etməyə çağırıb.

0
Əlaqədar
Etiraz aksiyaları koronavirusu yaya bilər – Minnesota qubernatoru narahatlığını bildirdi
"Yəqin ki, bu, ruslardır": Amerikanın "reallıq pultu" sındırılıb
Maykl Ceksonun bacısından azərbaycanlı ulduza dəstək
ABŞ Rusiyanı Minneapolis etirazlarında əli olmaqda günahlandırır
Nyu-Yorkda talan başlayıb, polis əhalini sakitləşdirə bilmir