5g yazısı

Qorxudan xilas yolu: britaniyalı 5G qülləsini, biz isə üzərliyi yandırırıq

743
(Yenilənib 22:04 16.04.2020)
Bu günlərdə 5G-nin ilk sınağı Bakının mərkəzində, Fəvvarələr meydanında keçirilib. Deməli, 5G ölkəmizə də ayaq açıb

BAKI, 16 aprel — Sputnik. Avropa Birliyi, ABŞ və Böyük Britaniyadan koronavirus pandemiyası ilə bağlı daxil olan qorxulu xəbərlərin fonunda bəzən mətbuatın nəzərindən qaçan, o qədər də əhəmiyyət verilməyən informasiyalara da rast gəlirik.

Mobil qüllələrin məhv edilməsinin 5G  şəbəkəsi ilə bağlı olduğu aşkarlanıb

Məsələn, aprelin əvvəlindən başlayaraq Böyük Britaniyada bir qrup şəxs 20-yə yaxın mobil əlaqə qülləsini yandırıb. İlk belə hal Birminhemdə qeydə alınıb, daha sonra ölkə üzrə vandalizm aktlarının sayı dayanmadan artıb. Mobil qüllələrin məhv edilməsinin 5G  şəbəkəsi ilə bağlı olduğu da aşkarlanıb, çünki sosial mediada 5G-nin koronavirusun yayılması ilə əlaqəsi olduğu barədə xeyli məlumat paylaşılıb. Guya virus bu şəbəkənin vasitəsi ilə yayılıbmış.

Virusun yayılmasından qəzəblənən britaniyalılar da mobil qüllələri yandırıblar. Özü də həm 3, həm də 4G şəbəkəsinə xeyli ziyan dəyib. Məhv edilmiş 5G qüllələrinin bir çoxu isə heç işlək deyilmiş, yəni hələ test dövründə imiş.

Britaniyanın ardınca bir həftə sonra eyni aktlar həm də Niderlandda təkrarlanıb. Yeni texnologiyanın əleyhdarları 4 qülləni yandırıblar. Hadisə yerində polis 5G texnologiyasından imtinaya dəvət edən yazılar da tapıb. Niderlandda yeni nəsil mobil əlaqənin əleyhinə bəzi qruplar çıxış edirlər. Kimisi şəbəkənin sağlamlığa ziyan olduğunu, kimisi də şəxsi həyatın toxunulmazlığını poza biləcəyini iddia edir.

5G texnologiyasının 2020-ci ildən başlayaraq dünyanın aparıcı ölkələrində tətbiqi nəzərdə tutulub. Əvvəlki 4G ilə müqayisədə bu texnologiya inqilabi sıçrayış sayıla bilər. Bu şəbəkənin köməyi ilə olduqca böyük həcmli informasiyanı çox qısa müddətdə ötürmək mümkündür.

Belə bir halda Böyük Britaniya və Niderland kimi inkişaf etmiş ölkələrdə belə halların baş verməsi qəribə görünə bilər. 21-ci əsrdə yaşayırıq, təhsil-tərbiyə sistemi yüksək səviyyədə qurulub, mümkün olan bütün texnoloji imkanların vasitəsi ilə bəşəriyyət hər biliyə yol tapıb. Bu tərəfdən də aparıcı ölkələrdə mobil qüllələri kimsə yandırmaqla məşğul olur.

Biri iş yerini, digəri isə sağlamlıq və şəxsi həyatını qorumaq üçün bu işi görür

Bunun baş verməsinin bir neçə səbəbi var. Tarixə nəzər yetirək. 17-ci əsrdə İngiltərədə baş verən burjua inqilabı olduqca böyük texnoloji sıçrayışa yol açdı. Dayanmadan yaradılan zavod, fabrik və manufakturalar bir tərəfdən ölkəni inkişafa apardı, digər tərəfdən isə yüz minlərlə insanı işsiz qoydu. Köhnə peşələr sıradan çıxdıqca, yeni iş yerlərinə tələbat yaranırdı. Texnologiya insan əməyini həm yüngülləşdirirdi, həm də iş yerlərinin ixtisarına zəmin yaradırdı. Əsrlərlə bir peşənin daşıyıcısı olan ailələr yeni ixtisasa sahib olmağa məcbur olurdular. Digər tərəfdən sənaye inqilabı da yerində dayanmırdı, yeni dəzgahlar buraxılırdı.

İşsiz qalan fəhlələr bu dəzgahları məhv etməklə prosesin qarşısını almağın mümkün olduğunu düşünürdülər. Bu gün şəbəkə qülləsini yandıran qruplarla 19 əsrdə dəzgahı dağıdan fəhlə arasında mahiyyətcə elə bir fərq yoxdur. Biri iş yerini, digəri isə sağlamlıq və şəxsi həyatını qorumaq üçün bu işi görür. İstər 19, istər 21-ci əsrin adamı məhz yeni texnologiyanı məhv etməklə problemi həll etməyin mümkün olduğunu düşünür.

Bizim qorxumuz bədnəzərdir, onu da üzərliklə qovuruq

5G qüllələrini koronavirusun yayılması səbəbindən yandıran insan isə orta əsrlərdə cadugər ovuna çıxandan heç nə ilə fərqlənmir. O dövrdə vəba, yatalaq, taun kimi qorxulu xəstəliklərin qarşısını ala bilməyin avropalılar adətən günahkar axtarmaq, kimisə tonqalda yandırmaqla xəstəlikdən qurtulmağın mümkün olduğunu düşünürdülər. Bəzən ağlını itirən kütlə hansısa varlı insanın imarətinə, ya bir alimin evinə od da vura bilərdi. Allahın cəzasına gəldiyini düşünənlər, günahları yumaq üçün hər uydurmanı qəbul etməyə hazır idilər.

Müasir dünyada sosial şəbəkədə koronavirusun 5G vasitəsilə yayıldığı iddia edilən feyk xəbəri oxuyan, daha sonra isə qülləni yandırmaqla məşğul olan britaniyalı ilə orta əsrdə cadugəri tonqalda yandıran inkvizisiya arasında bir oxşarlıq duyulur. İnsanın xəstəlik qarşısında instinktiv, primitiv qorxusu onu hər cür mənasız hərəkətə sövq edir. O qədər də dəhşətli olmayan pandemiya həmin bu qorxuları aşkarladı.

İnkişaf edən ölkələrdə 5G qüllələrini yandırmaqla məşğul olanların fonunda Azərbaycanda belə hallara, demək olar, rast gəlinmir. Bu günlərdə 5G-nin ilk sınağı Bakının mərkəzində, Fəvvarələr meydanında keçirilib. Deməli, 5G ölkəmizə də ayaq açıb. Özü də hələ 4G-dən hələ əməlli-başlı yararlana bilmədiyimiz halda. Amma uzaq rayonlarda interneti olmayan nə qədər kənd var. 3G ilə güclə internetə daxil olmağa cəhd edən həmvətənlimizin hələ Britaniyada yandırılan 5G qüllələrindən xəbəri yoxdur, onun dərdi heç olmasa bildiyi-tanıdığı xəbər saytına daxil olmaqdır.

Hər millətin öz qorxusu var, ingilis yenilikdən qorxur deyə 5G-ni yandırmaqla özünə təskinlik verir. Bizim qorxumuz qüllə və ya yeni texnologiya qorxusu deyil. Bizim qorxumuz bədnəzərdir, onu da üzərliklə qovuruq.

743
Mövzu:
Dünyanı cənginə almış bəla (528)
Əlaqədar
Koronavirusa yoluxanların 20 faizi bu ölkədən Azərbaycana gələnlərdir
Koronavirusa yoluxanların sayı 2,1 milyona çatır
Azərbaycanda koronaviruslu xəstələrə hansı dərmanlar verilir?
Koronavirusun varlandırdığı: Bir gündə 6 milyard qazandı - FOTO
Koronavirusdan sağalan şəxslər yenidən bu xəstəliyə yoluxa bilər
Bankada manat, arxiv şəkli

Uğurlu sahibkarın arsenalı: xırda pul, POS terminal, şirin söz, gülərüz ifadə

44
(Yenilənib 22:32 02.12.2020)
Bəzi ziyanlı adətlər də pul qıtlığına səbəb olur. Məsələn, insanlarda daxıla xırda pul toplamaq ənənəsi var.

Sizdə 50 manata xırda olmaz? Bəlkə iyirmiliyə xırda tapılar? Bu kimi ifadələri tez-tez mağaza və müxtəlif ticarət mərkəzlərində eşidirik. Bəzən elə ofis daxilində də kimsə bir əsginasla gəzib xırda axtarır. Xırda pul tapılmır ki, tapılmır.

Kiçik məhəllə dükanlarında xırda pul daima tapılmır

Pulu xırdalamaq problemi həm taksidə, həm aptekdə, həm də bazarda hiss olunur. Bazarda bəzən elə də böyük olmayan pulu bu ona ötürür, o da buna. Güc-bəla ilə xırdalayırlar. 5, 10, 20 manatı rahat xırdalamağın yolu hələ də kart sisteminə keçməyən marşrutda olur. Burada xırda nə qədər desən var, hətta bəzən xırda puldan bezib bir ovuc qəpiyi benzindoldurma məntəqəsinə təhvil verirlər.

Kiçik məhəllə dükanlarında isə xırda pul daima tapılmır. Gündəlik alver böyük deyil deyə 50 və ya 100 manatı burada xırdalamaq mümkünsüzdür. Hətta dükandan nəsə alanda belə gərək yanında xırda pulun ola, yoxsa alver baş tutmayacaq. Bir sıra iri satış şəbəkəsində pul xırdalamağa icazə yoxdur, nəsə mütləq almalısan. Kiçik də olsa, bir mal alsan, bir söz demədən qalığı verəcəklər, amma almalısan. Bunu, əslində, uğurlu marketinq gedişi saymaq olar. Dükan və ya şəbəkə pul xırdalamaq yeri deyil, bura alış-veriş məntəqəsidir. Alver elə, pulunu xırdalayaq.

Xırda pul məsələsi çox zaman sahibkarın səriştəsizliyinə bağlıdır

Pulu problemsiz yalnız banklarda fəaliyyət göstərən valyuta məntəqəsi və ya kassada xırdalamaq olar. Müraciət etdikdə, xırdalayırlar da. Amma pul xırdalamaq bankın işi deyil əsla. Yəni, göstərilən xidmət siyahısında pul xırdalamaq öhdəliyi də yoxdur. Sadəcə pulla işləyən təşkilat olduğuna görə hər bir bank pulu xırdalamalıdır bir növ. Bəzən xırdası da olmaya bilər. Bank özü pul çap eləmir, gərək kassaya pul gələ ki, müştəriyə bu xidməti göstərmək mümkün olsun. İri supermarket və ya ticarət şəbəkəsi xırda pulu əldə etmək üçün hesabı olduğu bankdan onu əvvəlcədən sifariş verməlidir. Marketlər hətta əlində xeyli xırda pulu, qəpiyi olan vətəndaşdan da qəbul edib onu iri əsginasla əvəzləyirlər. Mümkün olan kanallarla alış-verişin bir an belə dayanmasına yol verməmək üçün xırda pulu toplayırlar.

100 və 200 manat dəyərində olan iri əsginaslar adətən marketdə ayrıca yığılır. Hərdən digər əməkdaşlar isə ara-sıra xırda pulu kassaya təhvil verirlər. Xırda pul olmasa, kassada toplaşan müştərilərin çox uzun növbəsi yaranar. Kiçik dükanda, elə də böyük dövriyyəsi olmayan marketlərdə də xırda pul məsələsi çox zaman sahibkarın səriştəsizliyinə bağlıdır. Bir çox satıcı deyir, mən nə edə bilərəm, dükanın yiyəsi axşam gəlib pulu kassadan götürərək onu sıfırlayab. Səhər alverinə xırda pul yoxdur. Hər gün əlində pulla ora-bura qaçaraq onu xırdalamağa çalışan satıcının üzləşdiyi çətinliyi müşahidə edirik.

"Bura pul xırdalamaq yeri deyil"

Kiçik biznesi olan sahibkar obyektdə xırda pul saxlamaq istəmir, yəqin satıcıya etibar eləmir bəlkə də. Amma biznes daim gərginliklə işləyir. Satıcı da bir gün ora-bura qaçır, iki gün, sonra biganələşir. İri əsginası görən kimi deyir, xırda yoxdur, vəssalam. Satıcının çoxu olduqca kiçik maaşa işləyir, bu heç kim üçün sirr deyil. Belə olan halda sahibkar öz biznesini düşünmürsə, satıcı niyə onun yerinə düşünməlidir? 300 manat maaşa satıcı həm mal satmalı, həm pul xırdalamalı, həm kamera yerinə nəzarətçi olmalıdır, çünki hər oğurlanan mala görə də cavabdehdir. Dükanı qoyub getdisə, həmin məqamda guya alverə gələn müştəri bəzən əlinə keçəni atır çantasına. Həm pulunu xırdalayır, həm də oğurluq edir.

Kiçik obyekt yiyəsinin bir çoxu elə köhnə qayda ilə alver edir. Amma dünya dəyişib, indi insanları bəyənmədiyi nəyisə almağa məcbur etmək çox çətin olub. Bu dükan olmasın, o birisi olsun. Gedib istədiyini başqa yerdən alacaq, daha 20 və ya 50 manatı xırdalamaq kimi problemi düşünməyəcək. Digər dükanda xidmət yaxşı olsa, deməli alveri də gedəcək. Dükan var, kiçik alver edirsən, bəzən "bura pul xırdalamaq yeri deyil" kimi acıqlı ifadələrlə qarşılaşırsan. "2 manatlıq alver edib 100 manat verirsənsə, deməli amalın saf deyil" kimi düşünən sahibkarın sayı bir deyil, iki deyil. Onların dükanı bağlanacaq bir gün.

Nəinki qəpik, hətta 1 və 5 manatı da toplayan az deyil

Xırda pul probleminin yaranmasının başqa səbəbləri də var. Ölkədəki pul dövriyyəsində xırda pul çatışmır, bu həqiqətdir. Hələ uzun illər öncə, metal pul formasında 1 və 5 manatlıq pulların buraxılması təklif edilmişdi. Bu siyahıya hətta yeni 2 manatlıq metal pulların da buraxılmasını əlavə etmək olar. Metal pullar kağıza nisbətən daha çox xidmət edir, orta hesabla 25-30 il işə yarayırlar. Dövriyyəyə daha çox xırda pul buraxmaq lazımdır. Bəzi ziyanlı adətlər də pul qıtlığına səbəb olur. Məsələn, insanlarda daxıla xırda pul toplamaq ənənəsi var. Nəinki qəpik, hətta 1 və 5 manatı da toplayan az deyil. Nəticədə məhz ehtiyac duyulan pullar tapılmır.

Son on ildə onlayn vasitələrin artması, elektron və nağdsız hesablaşma imkanlarının mövcudluğu bir sıra hallarda kağız və metal pula olan tələbatı xeyli azaldıb. Nəqliyyatın çox hissəsi kartla ödənişə keçib, bank kartı ilə kommunal xərclərin bir çoxunu internetdən ödəmək olar. Mobil əlaqə üçün pul yükləmək, bank kreditini və üstünə yazılan cəriməni məsafədən ödəmək olar. Elektron ticarət isə yalnız internetdən ödənilir, nağd yolla ödəmək mümkün deyil.

Onlayn ödəmə imkanları asanlaşdıqca, xırda pul problemi aradan qalxa bilər

Nağdsız ödəmə imkanlarını artırmaq üçün hazırda bir neçə layihə də reallaşır. Məsələn, Şamaxının bəzi avtobus xətlərində artıq ödəməni bank kartı və ya mobil qurğunun köməyi ilə reallaşdırmaq olar. Bu, yaxşı təşəbbüsdür. Nəqliyyat kart sisteminə keçsə də, bunu tam mənada onlayn sistem saymaq olmur. Çünki mövcud olan kartlara da pulu gərək nağd yolla aparatdan yükləyəsən. Bakı Nəqliyyat Agentliyi artıq neçə ildir bu kartlara məbləğin internetdən yüklənə bilməsi üçün xüsusi imkanların yaradılacağı barədə açıqlamalar versə də, sistem hələ də yaradılmayıb. Pul yükləmək üçün nəqliyyat bankomatların önündə yaranan növbələr insanları narahat etməkdədir.

Ölkədə işıq və qaz sayğaclarının yenilənməsi prosesi davam edir. Yeni tip sayğac tam olaraq internetə inteqrasiya edilib deyə daha harasa getməyə ehtiyac yoxdur, hər bir ödəmə elə internetdən olacaq. Azərbaycan Dəmir Yollarında da bəzi yeniliklərin olacağı gözlənilir. Bank kartları ilə birbaşa ödəniş etməklə hazırda Bakı və Abşeronda hərəkət edəcək elektrik qatarlarında hərəkət etmək mümkün olacaq.

Onlayn ödəmə imkanları asanlaşdıqca, ticarət şəbəkəsində hər gün rastlaşdığımız xırda pul problemi də tədricən aradan qalxa bilər. Xırdalama prosesində təkcə pulun özü yox, həm də əsginasın keyfiyyəti də münaqişə probleminə çevrilə bilər. Cırıq, əzik, üzülmüş pulları nə bu tərəf, nə də o tərəf götürmək istəmir.

Müasir texnologiyalar həyatımızda yaranan bir çox kiçik, psixoloji problemləri aradan qaldırmağa ciddi kömək edə bilər. Amma hər bir çətinliyin aradan qalxması birbaşa insan amilinə bağlıdır. Bazarda qalıb işləmək istəyən sahibkarın həm xırda pulu, həm də normal işləyən POS terminalı olmalıdır. Ehtiyatda şirin sözü, üzündə isə gülərüz ifadəsi də işə yarayar. Hər bir müştəri qızıl kimi qiymətlidir.

44
Teqlər:
gündəlik, alver, alıcı, market, 10 manat, xırda pul
Pəncərə yaxınlığında kişi, arxiv şəkli

İcazə verin, evinizin pəncərəsindən keçmişimə boylanım...

143
(Yenilənib 22:16 30.11.2020)
Bəlkə də, evimiz, ünvanımız, daimi yaşayış yerimiz olmadığı üçün xoşbəxtlik axtarıb tapa bilmir bizi... Evimiz olsa, qapımızı döyərdi, mütləq.

Kirayədə qaldığım evlər tez-tez yuxuma girir. Divarları, mebelləri, qapı-pəncərələri, xatirələri ilə birgə...

Ən çox oğlumun ayaq açıb gəzdiyi, dil açıb ilk dəfə "ata" dediyi, Gəncədəki kirayə evi xatırlayıram.

Dörd otaq, bir mətbəx, oğlumun kövrək addımlarını atdığı iki addım eni, üç addım uzunu olan darısqal həyət girir yuxularıma.

Gəncədə xəsarət alan uşaq, arxiv şəkli
© Sputnik / Mihail Voskresenskiy

Universitetdən tələsə-tələsə gəlib, həyətdə qollarını açıb məni gözləyən oğlumla qarşılaşdığım o evi, üstündən on ildən çox keçsə də, unuda bilmirəm.

Hərdən, Bakıya köçəndən sonra kirayə qaldığım evləri də xatırlayıram. Darısqal mənzillər, hər dəfə xırda bir probleminə görə narahatlıq keçirdiyim başqasına məxsus evlər.

Hər kitabımı kirayə qaldığım evlərin birində yazmışam.

Acılı-şirinli xatirələrim səpələnib müxtəlif ünvanlara. Yaşadığım gözəl anları xatırlamaq istəsəm, hökmən kiminsə qapısını döyməliyəm.

"İcazə verin, evinizin pəncərəsindən keçmişimə boylanım..."

Adamı qapıdan qovarlar bu xahişə görə...

***

Evlər var ki, sadəcə evdir – xatirəsiz, keçmişsiz.

Evlər var ki, biz xatirələrə boylanmaq istədiyimiz pəncərələrinə indi qara pərdələr asılıb.

Evlər var ki, qapısını aylarla, illərlə açan olmur. Hətta sahibinin də yadından çıxıb.

Evlər var ki, kimsə məşuqəsi ilə görüşmək üçün, ildə, ayda bir dəfə açır qapısını. Toz basmış mebellərdə, yumşaq qadın barmaqlarının ürkək izi qalır, sonra o izləri də toz basır.

Evlər var ki, sobasının üstündə hisli çaydan, yanında saralmış dəm çayniki, pərdələrini də his basıb – Kiminsə yolunu gözləyir...

Evlər var ki, qapı zəngi səbirsizliklə gözləyir çalınmasını, içərisində bir ana səksəkəylə o zəngin səsinə həsrətdir.

Evlər var ki, balkonunda bir bayraq dalğalanır qürurla.

Evlər var ki, balkondakı zivələrdə uşaq paltarları yellənir sevinclə...

Evlər var ki, illərdir heç kəs pərdəsini aralayıb, günəşi salamlamır.

***

Sahibinin unutduğu, sahibini unudan evlər var.

Hansı binanın, hansı mərtəbəsində yerləşdiyini unutduğunuz evlər, küçədəki evsizlərin haqqıdır bəlkə də.

Ən dəbdəbəli evdə, villada, sarayda belə əbədi həyat yaşamaq mümkün deyil.

Daxmalarda xoşbəxt yaşayanlar, saraylarda qəhr olanlar var.

Daxmalar da evdir, saraylar da...

Xoşbəxtlik hansının qapısını döyəcəyini özü seçir.

Amma sənin ünvanın yoxdursa, xoşbəxtlik hansı qapını döyəcək?

Bəlkə də, evimiz, ünvanımız, daimi yaşayış yerimiz olmadığı üçün xoşbəxtlik axtarıb tapa bilmir bizi...

Evimiz olsa, qapımızı döyərdi, mütləq.

Evimiz olsa, qonaq gələrdi xoşbəxtlik...

***

Ölkəmdəki evsizlərin sayı məlum deyin. On minlərlə, yüzminlərlədir, bəlkə də.

Kirayələrdə yaşayanların da sayı bəlli deyil.

Əminəm ki, mənimlə eyni taleyi yaşayan, minlərlə, on minlərlə insan var – xatirələri pərən-pərən, keçmişi perik düşmüş...

***

Ömrümün ən kədərli ayında səs-küylü prosepektdə, kirayə qaldığım evdə xatirələrə boylanıram.

Bilirəm ki, mənim kimi neçə-neçə insan öz xatirələrini yad qapısında buraxıb, köçüb bu dünyadan.

Salam da deyir ki;

Bir böyük ölüm ver, qoy bəsim olsun…

Çörək - daşdan çıxan nəfəsim olsun…

Hər evin xatirə lövhəsi olsun -

hər kəs mismarlansın öz divarına.

Eh şair... Bizim xatirə lövhəsi kimi mismarlanacaq divarımız da yoxdur...

143
Stasionar telefon, arxiv şəkli

Müdafiə Nazirliyində valideynlər üçün fasiləsiz qaynar telefon xətləri açıblar

0
(Yenilənib 16:14 05.12.2020)
Vətəndaşlar qeyd olunan nömrələrə zəng edərək onları maraqlandıran suallarla bağlı müraciət edə bilərlər

BAKI, 5 dekabr - Sputnik. Hərbi qulluqçuların valideynlərini və yaxınlarını narahat edən məsələlərlə bağlı müraciətləri qəbul etmək məqsədilə Müdafiə Nazirliyində sutka ərzində fasiləsiz qaynar telefon xətləri fəaliyyət göstərir.

Sputnik Azərbaycan bildirir ki, bu barədə Müdafiə Nazirliyinin məlumatında deyilir.
"Bir daha bildiririk ki, vətəndaşlar (012) 912, (012) 538-61-31, (012) 404-76-34 nömrəli telefonlara zəng edərək onları maraqlandıran suallarla bağlı müraciət edə bilərlər", - məlumatda qeyd olunur.

0
Teqlər:
qaynar xətt, valideynlər, hərbçilər, telefon, Müdafiə Nazirliyi