Bakıda COVİD-19 yazısı olan tablo

Koronavirusdan sağalmağın yolu xəstələnməkdən keçir

1453
(Yenilənib 00:22 06.04.2020)
Karantinin mövcudluğu sadəcə bir problemi həll edir. Yəni, evində yüngül keçirən keçirir, ağır vəziyyətdə olanlar isə xəstəxanada yardım edilmək imkanı yaranır.

Bir çox dünya virusoloqlarının fikrincə, koronavirsdan qorunmağın yolu yoxdur. Yəni böyük mənada hamı bu xəstəliyə tutulub immunitet qazanmalıdır.

"Nə qədər çox insan xəstələnib sağalsa, bir o qədər yeni halların sayı azalacaq"

Rusiyalı mikrobioloq Aleksey Potexinin fikrincə, koronavirus öz-özünə yoxa çıxa bilməz, onu karantinlə məhv etmək olmaz, müalicə üçün dərmanı yoxdur və tezliklə vaksinin də yaranacağına ümid edə bilmərik. "Yəqin yaya yaxın dövrdə vaksin yaranacaq, tam əminliklə payızda onu tətbiq etmək olacaq. Sınaq müddəti bunu tələb edir. Bu dövrə qədər planetin böyük hissəsi artıq xəstəliyə tutulub kollektiv immunitet qazanacaq. Nə qədər çox insan xəstələnib sağalsa, bir o qədər yeni halların sayı azalacaq. Xəstəlik tədricən geri çəkiləcək. Yenidən xəstəliyə tutulma şayiələrinə inanmayın: koronavirusa qarşı immunitet mütləq yaranmalıdır", - deyə rusiyalı alim mətbuata müsahibəsində bildirib.

Koronavirus məsələsində iki yol var: ya xəstələnib immunitet qazanmalıyıq, ya da payıza kimi gizlənib vaksin yolu ilə xəstəliyi keçirməliyik. Başqa cür ola bilməz. Koronavirus qorxu xəstəliyidir. İnsan var onu ayaqüstü, xəbəri belə olmadan adi qrip formasında keçirir, adam da var bir neçə günə dünyasını dəyişir. Ciddi xroniki xəstəliyi olan insanlara heç vaksin də vurmaq çətin olacaq. Adi qaydada tutulsa, mütləq öləcək, vaksin də vurulsa, xəstəliyi ya yüngülcə keçirəcək, ya da yenə dünyasını dəyişə bilər.

Bəşəriyyət hər dəfə yeni xəstəliyə qarşı immunitet qazanır

İstər təbii, istət laboratoriya şəraitində hazırlanmış, istərsə də mutasiyaya uğramış virus formaları hər il milyonlarla insanın ölümünə səbəb olur. Amma bəşəriyyət hər dəfə yeni xəstəliyə qarşı immunitet qazanır. Pandemiya halında bir axınla gələn heç bir xəstəlik insan artımına ciddi təsir edə bilməyib. Götürək, elə məşhur "ispan qripi"ni və onun yayıldığı dövrü.

I Dünya Müharibəsinin bitdiyi dövrdə, yəni 1918-ci ildə yayılmağa başlayıb. Yaya qədər aktivliyi azalıb, demək olar yoxa çıxıb. Payızda yenə də aktivləşib, müharibə meydanından geri dönən əsgərlər "ispan qripi"ni dünyanın hər yerinə yayıblar. Kompüter texnologiyası olmadığına görə, statistik məlumatın dəqiqliyinə elə də inanmaq olmaz. Hər halda dünyada 500 milyon bu qripə yoluxub, onlardan rəsmi və qeyri-rəsmi məlumata görə, 25-100 milyon insan ölüb. Yəni ən pis ssenaridə hər xəstələnən 5 insandan biri dünyasını dəyişib. Qalan insanlar isə xəstələnməsələr belə, immunitet qazanıblar. Bu gün biz həmin o dəhşətli qripi asanlıqla keçiririk. Yəni 3-5 gün qızdırmamız olur, sonra işimizə davam edirik.

Azərbaycanda hər iki-üz evdən birində yas məclisi qurulubmuş

Əgər "Vikipediya"dakı digər statistik məlumata nəzər yetirsək, maraqlı qənaətə gəlmək olar. Yer kürəsində 1913-cü ildə əhalinin sayı 1 791 091 000 nəfər olub. Artıq müharibə bitdikdən, "ispan qripi" geri çəkildikdən sonra 1920-ci ildə əhalinin sayı 1 860 000 000 nəfər olub. Yəni bu qədər müharibə meydanında ölüm, qrip, vəba, yatalaq kimi xəstəliklərdən dünyasını dəyişənlərin olması belə artımı dayandırmayıb. Planetin əhalisi 67 milyon nəfər çoxalıb.

Başqa bir pandemiyanı da yada salmaq yerinə düşərdi. 1957 və 1959-ci illərdə hər yeri bürümüş Asiya qripinə SSRİ məkanında 21 milyon insan yoluxub. Yəni hazırda 1 milyona dünya üzrə çatmış koronavirusdan 21 dəfə çox. Yaşlı insanlar 1959-cu ilin qripini yaxşı xatırlayırlar. Deyirlər, qrip Azərbaycanın hər yerini bürümüşdü. Bir çoxu da xəstəliyi keçirib həyata davam edirmiş. Amma hər iki-üç evdən birində yas məclisi qurulubmuş. Yəni qrip kifayət qədər insanı həyatdan aparıb. Tibbin də səviyyəsi indiki qədər deyildi, informasiyanın ötürülməsi də indiki sürətlə baş vermirdi. Ölən ölürdü, qalan da qalırdı. Yaşamağa davam edənlər isə immunitet qazanırdılar.

İmmunitet qazanmasaq, elə siçan kimi yuvamızda gizlənməyə məhkum olacağıq

Koronavirus qorxusunun yaranmasının əsas səbəbi elə media mühitinin genişlənməsinə bağlıdır. Dəqiqəbaşı yayılan xəbərlər mənzərəni daha da dəhşətli göstərir. İstəsək də, istəməsək də sağalmağın yolu elə xəstələnməkdən keçəcək. İmmunitet qazanmasaq, elə siçan kimi yuvamızda gizlənməyə məhkum olacağıq. Burnu axa-axa immunitet qazanan kiçik uşaqlar kimi bəşəriyyət də bu sağlamlığı qazanmalıdır. Sağalmağı mümkün olmayan xəstələr ölməli, digərləri isə yaşamağa davam etməli olacaqlar.

Karantinin mövcudluğu sadəcə bir problemi həll edir. Yəni, evində yüngül keçirən keçirir, ağır vəziyyətdə olanlar isə xəstəxanada yardım almaq imkanı qazanır. Yəni, xəstəlik tədricən yayılıb yoxa çıxır. Vaksin də yaradılsa, xeyli insana xəstəliyi asanlıqla keçirmək imkanı yaranacaq.

Sənaye istehsalının azalması nəticəsində də təbiət bir qədər istirahət qazanacaq. Aprelin sonuna qədər xəstəliyin piki ötən kimi tədricən bütün ölkələrdə karantin rejiminin şərtləri yumşaldılacaq. Amma mütləq xəstələnməliyik, çünki bunsuz sağala bilmərik.

1453
Cütlük, arxiv şəkli

Modern həyatlar, süni xoşbəxtliklər, sinxron tənhalıqlar

163
(Yenilənib 20:33 19.01.2021)
Modern insan ona heç zaman lazım olmayacaq, həyatını dəyişə bilməyəcək, gündəlik yaşamını gözəlləşdirməyəcək şeylərin xiffətini çəkərək yaşayır.

Cəmiyyətin mexanizm kimi işlək olması üçün böyük sosial qruplara uyğunlaşan, "həyatın çəmi"ni tapan, daima istehlak edən, standart arzu və istəkləri olan, növbəti addımı proqnozlaşdırıla bilən insanlara ehtiyac var. Texnologiya və elm inkişaf etdikcə, müasir insanın istehlak həvəsi də artır, ehtiyaclar azalmaq əvəzinə çoxalır, modern insan ona lazım olmayan texnoloji yeniliklərə meyillənir. Bahalı və çoxfunksiyalı telefonlar, televizorlar, saatlar, planşetlər, ev kinoteatrları və s. əşyalara çox çılğın və mənasızca tələbat müşahidə edirik. Qiymətlər bahalaşdıqca, modern insan daha ehtirasla "ağıllı" əşyalara "ehtiyac duyur".

***

Sosial şəbəkələr məşhurluq ehtirasını alovlandırır, populyarlıq, təqdir olunmaq ehtiyaca çevrilir. Bu ehtiyacın yaratdığı mütiliklə və yaltaqlıqla istənilən sosial qrupa asanlıqla adaptasiya ola bilən xaraktersiz və insani keyfiyyətlərdən məhrum “modern insan” formalaşır. Bu ucuz şöhrət bir qədər sonra asan qazanca çevrilir, modern insan yaşamağın və "həyatın çəmi"ni tapır. Bəsit arzularla yaşayan istehlakçı insan asan proqnozlaşdırılır və rahat idarə olunur. Modern həyat yaşayan, çılğın və mənasız ehtirasları olan insanların növbəti addımını proqnozlaşdırmaq çətin deyil. Ən sadə şəkildə ifadə etsək, modern insanın ən böyük hədəfi istifadə etdiyi telefon markasının növbəti yeni modelidir. Modern kütlə (cəmiyyət), kitabdan, bilgidən, sənətdən uzaq düşməyinin, “fast-food” bilgilərlə qidalandığının, mənasız kitablar oxuyub, bayağı sənətə meyillləndiyinin fərqində deyil. Modern həyatlar gerçək həyat zövqlərindən uzaq, süni sevinclərə möhtacdır. Modern həyatlar yalan, parıltı, dəbdəbə üzərində qurulub. Bir ovuc istisna – ki, həqiqi modern insan məhz istisnalar hesab edilməlidir – kütlənin çılğın ehtirasları üçün gecə-gündüz fikir, texnologiya, bilgi, sənət yaradır. Modern cəmiyyəti, modern insanı daha dərindən tanıyan elm, sənət adamları özlərini çətinə salmadan yüngül, asan anlaşılan, parıltılı şeylər, nəsnələr yaradır.

***

Modern insan passivdir və kapitalist dəyərlərdən mümkün qədər istifadə etməklə həyatını asanlaşdırandır. Modern insan özünü güvəndə hiss etmək üçün aid olduğu sosial qrupdan bir addım belə kənarlaşmır, sürü psixologiyasına çox asan uyğunlaşır. Kapitalizm robotlaşmış, yadlaşmış fərdlər yaradır və bu fərdlər özləri üçün yaratdıqları süni xoşbəxtliyə inanaraq yaşayır. Süni xoşbəxtliklər, daha çox istehlak acgözlüyü ardıqca, insanın öz şəxsi keyfiyyətlərinə belə yadlaşması sürətlənir. Ehtiyaclarımızı, yeyib-içəcəyimizi, geyimimizi, oxuyacağımız kitabı, baxacağımız filmi, dinləyəcəyimiz musiqini reklamlar müəyyənləşdirir. Süni xoşbəxtlik hissi içimizdəki gücə olan inamı azaldır, modern insan öz gücünü araşdırmadan, öz keyfiyyətlərinə bələd olmadan yaşayır. Modern insanın xoşbəxtliyi sosial şəbəkələrdəki məşhurluğuna, bahalı əşyalarına və dəbdəbəli həyatına bağlıdır.

***

Bütün bunlarla yanaşı, sinxron şəkildə modern insanın tənhalığı başlayır. Modern insan həyat səviyyəsini reklamların parıltısının diktəsi ilə qurub, süni xoşbəxtlik uydurduqca, sinxron olaraq bədbinləşir, tənhalaşır. Dəbdəbə və modern həyat yaşamaq ehtirası insanı kədərə, tənhalığa, depressiyaya sürükləyir. Modern insan ona heç zaman lazım olmayacaq, həyatını dəyişə bilməyəcək, gündəlik yaşamını gözəlləşdirməyəcək şeylərin xiffətini çəkərək yaşayır. Modern həyatlara sinxron olaraq tənhalıqlar dərinləşir, insan həqiqi hisslərin yox, süni xoşbəxtliklərin həsrəti ilə yaşayır.

***

Əslində, pəncərə qarşısında oturub dəmli çaydan qurtumlayaraq klassik roman oxumaq xoşbəxtliyi hələ də mövcuddur. Yeni dil öyrənmək, hər hansı bir musiqi alətini kəşf etmək hələ də mümkündür. Ancaq modern insan getdikcə bu sadə zövqlərdən uzaqlaşır, komforta meyillənir. Komfort isə tənhalığımızı dərinləşdirir, beynimizin yaradıcılıq gücünü məhv edir. Modern insan böyük xəyallar qurmadan, bəsit istəklərlə yaşayır...

163

Soyuq Moskva, isti Şuşa “Puşkin” restoranı

30
Belə hadisələri eşitdikcə əmin olursan ki, dünya koronvirusdan daha artıq faciəyə də layiq görülə bilər.

Onlar üçün soyuq Moskva

Ermənistanın kapitulyasiyasından sonra ilk dəfə Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin görüşü baş tutdu. Moskvada keçirilən görüş bölgənin kommunikasiya xətlərinin bərpasını özündə ehtiva edən sənədin imzalanması ilə yadda qaldı. Ancaq yadda qalan daha bir neçə detal var idi – Rusiya prezidentinin qalib liderlə daha səmimi qucaqlaşması, Paşinyanın içindən heç nə çıxarmadığı, ancaq yanında saxladığı və bir dəfə qurdaladığı çantası, bədən dilindəki gərginliyi, “status” məsələsini yenidən qabartması, amma ona heç kimin əhəmiyyət verməməsi...

İsti Şuşa

İlham Əliyev Şuşada
© Official website of President of Azerbaijan Republic

Ötən həftənin ən yaddaqalan hadisələrindən biri Ali Baş Komandan İlham Əliyevin Şuşaya səfəri idi.

Ermənilər Şuşanın işğalına “Dağlarda toy” adı vermişdilər. 28 il sonra Azərbaycan əsgəri qəsbkara elə toy tutdu ki, yəqin ki, əsrlər boyu unudulmayacaq.

Qalib sərkərdə “dəmir yumruğu” Ermənistanda revanş arzusuna düşənlərə bir daha xatırlatdı.

Şuşa səfəri hər kəsə Anna Hakopyanın Mehriban xanımı Şuşaya muğama dəvət etməsini də xatırlatdı. “Əgər muğam adı altında onlar müharibə istəyirlərsə, onda bu arzu elə arzu olaraq da qalacaq. Əgər müharibə başlasa, onda muğama qulaq asmaq istədikləri yerlərin sayı da artacaq…” deyən Anna və qızları “Köhnə Yeni il”i Moskvadakı “Puşkin” restoranında qeyd etdilər. Həmin vaxt Mehriban Əliyeva qalib sərkərdə ilə Şuşada Cıdır düzündə çay süfrəsində əyləşmişdi.

Peyvəndləmə və açılma

Dünya vaksinləmə dövrünü yaşayır. Azərbaycan da iki milyon əhali üçün dörd milyon dozada vaksin sifariş edib.

Karantinimizi də bir qədər yumşaltdıq. İctimai iaşə obyektləri, eləcə də restoran, kafe və çay evləri və bu kimi digər məkanlarda yerində xidmətlər bərpa olunmasını xüsusi emosiya ilə qarşılayırıq.

Dünyanın normal həyata qayıdacağına ümidləndiyimiz bu həftə də bəzi maraqlı, amma həm də narahatlıq yaradan açıqlamalar var. Məsələn, ABŞ-ın dövlət katibi Mayk Pompeo koronavirusun Çinin dövlət laboratoriyalarından çıxmasını iddia edib. Peru məhkəməsi isə “Microsoft” şirkətinin qurucusu Bill Qeytsi, amerikalı iş adamı Corc Sorosu və Rokfeller ailəsini koronavirus istehsalında günahlandırıb.

ABŞ alimləri isə növbəti on il üçün koronovirusla bağlı proqnoz tərtib ediblər. Onların fikrincə, SARS-CoV-2 pandemiyası tezliklə endemik dərəcəyədək azalacaq, ancaq virus insanlar arasında baza səviyyəsində daimi olaraq yaşayacaq.

Beləliklə, ola bilsin ki, bu vaxtadək adi tərzdə dediyimiz, eşitdiyimiz “bir az qripləmişəm” ifadəsi kimi “bir az koronaviruslamışam” da qulağa tezliklə sıradan gələ bilər.

İnformasiya savaşı

Müharibə bitdi, amma həm də davam edir. İnformasiya savaşı heç vaxt bitməyəcək. İrəvandakı revanşist əhval-ruhiyyə də, Qarabağa edilən qanunsuz səfərlər də belə deməyə əsas yaradır. Odur ki, informasiya mənbələrimiz də yeni savaşa hazır olmalıdır. Bu həftə imzalanan “Azərbaycan Respublikasında media sahəsində islahatların dərinləşdirilməsi haqqında” Fərman da, Medianın İnkişafı Agentliyinin yaradılması da, görünür, yeni dövrə hazırlığın tərkib hissəsidir.

Türkiyənin Xarici İşlər naziri Mövlud Çavuşoğlu
© Fatih Aktas / Turkish Foreign Ministry via AP, Pool

Bu həftə KİVDF də tarixin arxivinə qovuşdu, rəhbəri Vüqar Səfərlinin taleyi isə qaranlıq görünür - yol verdiyi yeyintilərə görə onu dəmir barmaqlıqlar arasına aparıblar.

ABŞ deqradasiyası?

Prezident Trampı dəstəkləyən bəzi qruplar demokrat Co Baydenin andiçmə mərasiminin keçiriləcəyi yanvarın 20-də 50 ştatda silahlı nümayiş keçirəcəyini elan ediblər. ABŞ Ordusu isə Vaşinqtona göndərdiyi 8500 nəfərlik Milli Qvardiya personalının sayını əvvəlcə 21000-ə, daha sonra 25000-ə çatdıracağını açıqlayıb.

Nəhəng, xarizmatik Amerika 90-cı illərin bəzi sovet ölkələrini xatırladır. Amma əslində ABŞ-da baş verənlər bütün dünyanı qayğılandırmalıdır: bu ölkədə baş verən istənilən hadisə qlobal təsirə malikdir. Ümid edək ki, bu olanlardan sonra, məsələn, neftin qiymətində kəskin ucuzlaşma baş verməyəcək.

Alman və bizim bərbərlər

O qədər əhəmiyyətli olmasa da, ölkəmizdə bərbərxanaların yanvarın 25-dən açılması da nəzərdə tutulub (müəllifin saç düzümü onun bu qərara münasibətini müəyyən edir).

Bu arada futbolçuların saç düzümünə görə alman bərbərlər ayağa qalxıblar. Mərkəzi Bərbərlik Dərnəyindən Futbol Assosiasiyasının prezidentinə ünvanlanan məktubda pandemiya səbəbiylə təxminən 80 000 salonun bağlı olmasına baxmayaraq, idmançıların meydana yalnız xüsusi avadanlıqların köməyi ilə peşəkar bərbərlər tərəfindən düzəldilməsi mümkün olan saç düzümləri ilə çıxdığı bildirilir.

Deməli, nizam-intizamı ilə nümunə göstərilən almanlar da arxa qapıdan tanış bərbərin yanına gəlib, tellərinə əl gəzdirirlərmiş?!

Dünyanı yandırmaq

Bu həftə dünyada ilk dəfə qorillalarda koronavirusa yoluxma qeydə alındı. ABŞ-ın San-Dieqo şəhərində zooparkda səkkiz heyvanda virus aşkarlandı. Bundan əvvəl isə Danimarkada su samurlarında koronavirus müəyyən edilmişdi və hökumət 17 milyon su samurunun məhv edilməsi barədə qərar vermişdi. Ancaq qətl qeyri-humanist üsulla həyata keçirilmişdi. Belə ki, heyvanların çoxu qaz kamerasında sağ qaldığından diri-diri yandırılmışdı.

Belə hadisələri eşitdikcə əmin olursan ki, dünya koronvirusdan daha artıq faciəyə də layiq görülə bilər.

Hə, bu arada Çində koronavirusa yoluxanların sayı artıb, xəstəxanalar bərpa olunub.

30

İlham Əliyev: "Milli iradəmizin zəfər çaldığı gün - 20 Yanvar"

17
1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi Mixail Qorbaçovun əmri ilə qoşun hissələri Bakıya və Azərbaycanın bir neçə rayonuna yeridilib.

BAKI, 20 yanvar - Sputnik. Prezident İlham Əliyevin "Facebook" səhifəsində 20 Yanvar faciəsinin 31-ci ildönümü ilə əlaqədar paylaşım edilib.

Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, paylaşımda deyilir: "Milli iradəmizin zəfər çaldığı gün - 20 Yanvar".

17