Katerina Blumun tapdalanmış şərəfi filmindən kadr

Katerinanı düşünərkən...

1196
(Yenilənib 20:23 16.01.2020)
"Söyüşün, təhqirin biri bir qəpik! Bunu doğmalarımın görəcəyi düşüncəsi ilə ətim ürpəndi. Yenə zavallı Katerinanı düşündüm..."

BAKI, 16 yanvar — Sputnik. Ölkə mediasında önəmsiz, qarayaxma, böhtan tipli xəbərlər meydan sulayanda yadıma Haynrix Böllün "Katerina Blumun tapdalanmış şərəfi" (Die verlorene Ehre der Katharina Blum) adlı məşhur romanı düşür. Öncə onu qeyd edim ki, Böll mənim sevdiyim yazıçılardandır və ömür vəfa edərsə, adını çəkdiyim romanı nə zamansa dilimizə tərcümə edəcəyəm. Haynrix Böllün alman dilini sadələşdirmə cəhdləri, sadə və oxunaqlı dildə yazılan əsərləri alman ədəbiyyatında öz yerini və mövqeyini hələ də qoruyur.

Təsadüfi deyil ki, Böll 1972-ci ildə "alman ədəbiyyatının intibahına xidmət edən və reallığı geniş şəkildə əhatə etməklə bərabər, insan xarakterlərini yüksək ustalıqla açan əsərlər yaratdığına görə" Nobel mükafatına layiq görülüb.

İngilis tənqidçisi və ədəbiyyatşünası Vilyam E.Yuill onun haqqında yazırdı: "Böll həmişə geniş miqyaslı yazıçı olub. Onu bütöv bir nəslin taleyi ilə bərabər, qarışqa yuvasına bənzər müasir şəhərlərdə yaşamağa məcbur olan ayrı-ayrı şəxslərin taleyi də narahat edir".

Böllün məhz Yuillin diqqətini çəkən yönünü – meqapolis insanının taleyinə işıq tutma cəhdlərini – təqdir edirəm. "Katerina Blumun tapdalanmış şərəfi" bu baxımdan çox diqqətçəkən romandır.

Şəxsi toxunulmazlığı ayaqlar altına atılan, ictimaiyyət qarşısında müdafiəsiz qalan Katerina Blumun yeganə günahı hərbi hissədən qaçmış bir anarxistin sevgilisi olmaqdır.

Mətbuatın əvvəlcə şərlədiyi, sonradan qatilə çevirdiyi Katerina Blum cəmiyyət qarşısında müdafiəsiz və təkdir. “Zeitung” qəzeti az qala hər nömrəsində onun haqda qalmaqallı və inanılmaz xəbərlər yayır, Katerina ilə yanaşı, günahsız adamları ləkələyir və əsl günahkarları təmizə çıxarır. Bütün bunların qarşısında zavallı Katerina sadəcə heyrət içərisindədir. (Situasiya tanış gəlirmi, əziz oxucu?)

"Katerinaya görə, günahsız insanların şərəfini və adını ləkələmək, sağlamlığını təhlükəyə atmaq, bəlkə də bu cür jurnalistlərin vəzifəsidir".

...Mətbuat çox təsirli vasitədir. İstənilən adamı bir anda fenomenə çevirib, ictimailəşdirə, istənilən adamı ləkələyib nüfuzdan sala bilər. Hər gün saytlardan, televiziyalardan, qəzetlərdən üstümüzə axışan xəbərlər ovqatımızı korlamağı, üzümüzdə təbəssüm yaratmağı, depressiyaya salmağı, emosiyalarımızı qızışdırmağı bacarır. Artıq müasir mətbuat və sosial media həyatımızın ayrılmaz hissəsidir.

Bir haşiyə: Bu yaxınlarda qonaq olduğum televiziya proqramlarının birindəki çıxışımı kontekstdən çıxarıb, saytlardan biri öz səhifəsində paylaşmışdı. Söyüşün, təhqirin biri bir qəpik! Bunu doğmalarımın görəcəyi düşüncəsi ilə ətim ürpəndi. Yenə zavallı Katerinanı düşündüm...

...Bəzi saytlarımız, qəzetlərimiz mənə qocalmış, gəlib-keçənin arxasınca qeybət edən, qonşunun qapısını pusan yaşlı, deyingən qocaları xatırladır.

Mətbuat və sosial media linç üçün start halındadır. Tək-tük media orqanları var ki, qanlı cinayətləri fetişləşdirib, bu barədə yazılar tirajlamaqdan yayınır. Hər şeyi xəbər və media prinsiplərinə uyğun həyata keçirir. Şəxsi həyatımda bu linçi və qaralama kampaniyasının necə ağrılı bir faciə olduğunu hiss etmişəm. 

Bəlkə də bu, zamanın tələbi, elmi-texniki tərəqqinin nəticəsi, kapitalizmin iyrənc simasıdır. Sözün düzü, bunu şərh etməkdən, mətbuatın və sosial medianın ziyanlarını sadalamaqdan uzağam. Hər şey hamımızın gözləri qarşısında baş verir. Saytlara nəzər salıb, qəzetləri vərəqləyib, kanalları dəyişib son günlərin trendlərini xatırlamağa çalışın.

Bu xəbərləri yazan jurnalistləri, dərc edən redaktorları “qəhrəman”larının sonrakı taleyi maraqlandırmır. Onları tiraj, İP, reytinq maraqlandırır. Biz (xalq) sadəcə ONLARIN böyük maraqlarının kiçik qurbanlarıyıq. Amerikadan idxal olunan kapitalizm bu qədər ürəkbulandırıcıdır. Çünki müasir mətbuat və sosial media kapitalizmin məşuqəsidir.

Mətbuat bizim qürurumuzu tapdamaqdan, namusumuzu, şərəfimizi ləkələməkdən çəkinmir.

Hamımız mətbuatın potensial qurbanlarıyıq. Bir gün hamımız bu “şıltaq məşuqə”nin sarsaq münasibətlərindən diksinəcəyik.

...Haynrix Böll "Katerina Blumun tapdalanmış şərəfi"ndə tənqid etdiyi jurnalistlər bir neçə dəfə dindirilmə üçün polisə çağırılan zavallı Katerinanı "doğru xəbər yaymaq", "oxuculara doğru xəbər vermək" adıyla necə ləkələyirlərsə, müasir mətbuatımız da şəxsi həyatlara, ailə sirlərinə məhz bu cür, qeyri-peşəkar formada “burun soxur”.

Nədənsə bu aralar şərəfi tapdanmış, mətbuat tərəfindən amansızcasına linç edilmiş Haynrix Böllün qəhrəmanı Katerina Blumu düşünürəm...

1196
Teatr səhnəsi, arxiv şəkli

Azərbaycanda teatr kimə nəyə lazımdır?!

1346
(Yenilənib 14:49 25.09.2020)
Uzun illərdir ölkədə teatrların fəaliyyəti bütün bəşər tarixində məbəd adlandırılan, ən müqəddəs mədəniyyət ocağı olan teatrı, teatr anlayışını rəzil, biabırçı vəziyyətə salıb.

BAKI, 25 sentyabr — Sputnik. Azərbaycanda koronavirus pandemiyası ilə əlaqədar elan edilmiş xüsusi karantin rejimi çərçivəsində mart ayından etibarən ölkə üzrə bütün teatrların, kinoteatrların, konsert salonlarının fəaliyyəti dayandırılıb. Kinoteatrın fəaliyyəti dayandırılırsa, bu, tamaşaçı üçün çox da ciddi əngəl deyil, çünki insanların film izləyə biləcəyi müxtəlif alternativ platformalar var. Konsert salonlarının fəaliyyəti dayandırılırsa, bu da insanların musiqi dinləməsi üçün əngəl deyil, çünki insanların musiqi dinləyə biləcəyi saysız-hesabsız mənbələr var. Amma teatrların fəaliyyəti dayandırılırsa, bu, böyük bir yoxluğa gətirib çıxarır.

Üzr istəyirəm, “böyük bir yoxluğa gətirib çıxarır” ifadəsi inkişaf etmiş ölkələrə və cəmiyyətlərə aiddir. Bizim ölkədə və bizim toplumda teatrların yoxluğu heç bir fəsad törətmir. Çünki bu günə qədər onların varlığı heç bir işə yaramamışdı. Bunu bir ittiham kimi qəbul etməməyinizi xahiş edirəm. Bəsit həqiqətdir. Çox sadə dəlillərlə bu həqiqətdən agah ola bilərsiniz.

İndiyə qədər ölkədə teatrlar fəaliyyət göstərirdi. Hər şənbə və bazar günləri, bəzi hallarda həftə içi günlərdə də tamaşa nümayişləri olurdu. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən teatrların çox böyük bir qismi dövlət teatrlarıdır. Özəl teatrlar isə məkan və büdcə problemləri səbəbi ilə möhkəmlənə və çoxala bilmir. Özəl teatrlardan sadəcə “ADO” müstəqil teatrı müəyyən qədər ayaqda durmağı bacarıb, özünəməxsus repertuar yaradıb və özünün müəyyən tamaşaçı auditoriyası var.

Dövlət teatrlarının repertuarındakı məmur hegemoniyası, repertuar işğalçılığı, ənənəvilik, monotonluq, texniki çatışmazlıqlar və başqa bitməyən problemlər də teatrla azca tanışlığı olan hər kəsə aşkardır. Belə olan halda biz əhaliyə "niyə teatra getmirsiniz?" sualını ünvanlaya bilmərik. Axı bu sualı ünvanlayacağımız teatrsevər əhali də yoxdur. Paytaxt və iri şəhərlər istisna olmaqla regionların əksəriyyətində teatrın nə olduğunu ümumiyyətlə bilmirlər. Kimi, niyə və nə ilə qınayasan ki?

Yaxınlarda, Azərbaycanın tanınmış teatr aktyorlarından biri ilə söhbət edirdim. Dərdli-dərdli dilləndi ki, “qorxuram, teatrları ümumiyyətlə ləğv edələr, deyələr ki, aylardır bağlı olması nəyimizi əksiltdi ki, açıq olması nəyimizi artırsın”. Çox acılı, ağrılı, hətta olduqca faciəvi bir ifadə olsa da, məlum mühitimizdə mütləq həqiqətdir və mən özüm də - bunu yazmağa belə sancı çəkirəm, amma belədir – tərəfdarıyam ki, teatrlar ümumiyyətlə ləğv edilsin. Çünki uzun illərdir ölkədə teatrların fəaliyyəti bütün bəşər tarixində məbəd adlandırılan, ən müqəddəs mədəniyyət ocağı olan teatrı, teatr anlayışını rəzil, biabırçı vəziyyətə salıb.

Teatr elə bir sənət növüdür ki, insanlıq, toplumlar, xalqlar onun uğruna şəhidlər veriblər. Məsələn, fransızlar Antonin Artaudu, almanlar Georq Büxneri, biz Hüseyn Ərəblinskini və digərlərini. Amma fransızlar da, almanlar da, digər böyük xalqlar da öz sənət şəhidlərinin və onların teatr kimi müqəddəs mirasının dəyərini bilir, onu qoruyur, sevir, nəsildən-nəsilə ötürürlər. Azərbaycanda isə Hüseyn Ərəblinski də, Abbas Mirzə Şərifzadə də, onların qoyduğu teatr adlı miras da, bu ulu və uca mədəniyyət də heç kəsə lazım deyil. Elə isə mövcudiyyəti niyə büdcəyə yük və teatr adına ləkə olsun ki? Ləğv edilməsi daha yaxşı olmazmı?

Mart ayından bəri ölkədə teatrlar işləmir və teatrda çalışan, həyatını teatra adayan kiçik bir qrupdan başqa kimin həyatında məhz bu səbəblə boşluq yaranıb ki? Teatr Azərbaycanda hansı böyük və vacib qrupun həyatını doldururdu ki? Mən teatr adamlarından və ən əsası bu böyük məbədin özündən çox-çox üzr istəyirəm, amma Azərbaycanda teatrların ləğv edilməsi hamının xeyrinədir.

1346
Əlaqədar
Onlayn tamaşa və ortaya çıxan problemlər: Teatrlarımız niyə hazır deyil?
Elçin Cəfərov: "Teatrlarda "ortada yeyib, qıraqda gəzən" adamlar var"
Akademik Musiqili Teatr yeni mövsümünü açıq elan edib, amma bu dəfə...
Teatr həvəskarlarına şad xəbər verildi
Akademik Musiqili Teatr ilkə imza atdı
Dollarlar, arxiv şəkli

Bir milyona açılmayan bəxt: "Fala inanma, faldan da qalma"

98
(Yenilənib 19:17 22.09.2020)
Ərə getməyi həyat kredosuna çevirən bu "cəhalət mələkləri"nin asanlıqla tora düşməsinə, milyonu havaya sovurmasına ürəkdən gülsəm də, cəhalətin bu qədər yayılmağı məni vətəndaş, qələm adamı kimi çox narahat edir.

Ötən həftə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində kart vasitəsi ilə fala baxdığını iddia edib insanları aldadan ər-arvadın cinayət işinin icraatına başlanılıb. Ciddi müzakirəyə çevrilən bu hadisədə fırıldaqçı "baxıcılar" xanım vətəndaşımızı ərə vermək vədi ilə aldadıb, onun nə az, nə çox düz bir milyon manat pulunu mənimsəyiblər. Kitaba 5-10 manat verməyə xəsislik edənlərin başına bu cür hadisənin gəlməsi, məni təəccübləndirmədi, hətta düzünü desəm, bu xəbərə ürəkdən gülüb, əyləndim. Çünki elmdən, kitabdan uzaq, məhdud dünyagörüşlü insanların fırıldaqçıların tələsinə düşməsi labüddür. Bu məsələdə ən çox təəccüblü məqam, bir milyon manatı falçıya verən zehniyyətin yüksək təbəqədən olmasıdır. Onsuz da kasıbın falçıya veriləcək milyonu yoxdur.

Təsəvvür edin ki, bu məbləğlə insan həm özü, həm də cəmiyyət üçün çox ciddi işlər görə bilər...

Ərə getməyi həyat kredosuna çevirən bu "cəhalət mələkləri"nin asanlıqla tora düşməsinə, milyonu havaya sovurmasına ürəkdən gülsəm də, cəhalətin bu qədər yayılmağı məni vətəndaş, qələm adamı kimi çox narahat edir.

İllər öncə bu cadu, baxıcılıq, fala baxdırmaqla bağlı çox maraqlı bir hadisəyə şahidlik etmişdim.

...Dostlarımdan biri yenicə ailə qurmuşdu və ailəsində ciddi problemlər yaşanırdı. Gənc ailənin problemləri bütün qohum-qardaşa məlum olduğu üçün hər kəs əlindən gələn köməyi edib, gənc ailəni dağılmaq təhlükəsindən qorumağa çalışırdı. Dostumu "düz yola çəkmək" üçün onunla tez-tez görüşür, ona dəstək olmağa çalışırdım. Sözün düzü, belə şeylərdə səriştəsizəm. Beş-on dəqiqə söhbət edən kimi, dostuma haqq qazandırıb, söhbəti yekunlaşdırırdım. Hətta anasını qınayırdım ki, niyə sevgilisi olduğunu bilə-bilə oğlunu başqasıyla evləndirib. Bəli, problem bu qədər qəribə idi. Tanışım yaşca özündən böyük, boşanmış qadınla sevgili olsa da, valideyinləri onu yaxın qohumları ilə evləndirmişdi.

Dostum o qadını sevirdi və halalca həyat yoldaşıyla ayrı-ayrı otaqlarda yaşayır, ər-arvad münasibətləri bir kənara, kəlimə kəsib söhbət də etmirdi. Anası qadının oğluna cadu etdirməsindən şübhələnir, vaxtaşırı falçıları, baxıcıları ziyarət edib oğlunun "dərdinə" çarə axtarırdı.

Hə, onu da deyim ki, dostumun ailəsi yüksək səviyyədə təminatlıdır. Yaşadıqları evi sarayla müqayisə etmək nə qədər yerinə düşər bilmirəm, ancaq üç mərtəbəli, dəbdəbəli, 3 qulluqçusu, bir bağbanı olan villa düşünün. Ailənin bütün üzvlərinin şəxsi, lüks avtomobili, yüksək səviyyədə təminatları vardı. Gəlirləri ildə bir dəfə xaricdə dincəlmək üçün kifayət edir, eyni zamanda kirayə verdikləri bir neçə mənzilin və ticarət obyektinin qazancı ilə ailənin kiçik qızını Avropa şəhərlərinin birində oxudurdular. Gəlin də kifayət qədər imkanlı, nüfuzlu ailədən olduğu üçün oğlanın anası biabırçılığın qızın ailəsinin qulağına çatmağından çəkinir, bacardıqca baş verənləri ört-basdır etməyə çalışırdı.

...İsti yay günlərinin birində zavallı dostumun anası zəng edib, məni evlərinə dəvət elədi. Xoruzquyruğu çaydan içə-içə onun bitib-tükənməyən gileylərinə qulaq asıb, təsəlli verirdim. Dostumun kiçik qardaşı da bir kənarda oturub, bizə qulaq asırdı. Söhbət əsnasında məlum oldu ki, dostumun anasına Bakı kəndlərindən birində çox məhşur bir falçının ünvanını veriblər. Bu ziyalı xanım da kiçik oğlunu da vurub qoltuğuna, yollanıb həmin ünvana. Falçı problemdən xəbərdar olandan sonra kartları düzüb masaya, başlayıb fikirləşməyə. Sonra dodağının altında nə isə pıçıldaya-pıçıldaya qalxıb arxa otağa keçib, kitab açıb... və söz verib ki, bu problemi bir aya həll edəcək. Problemin həlli üçün ailədən cəmi cümlətanı 3000 dollar tələb edib. Bəli, bizim ziyalı qayınana isə 1500 dollar beh verəndən sonra fikirlərimi öyrənmək, prosesdə iştirak etmək üçün məni çağırmışdı...

O gecə falçılıqdan, cadugərlikdən, baxıcılıqdan uzun-uzun danışıb onları fikirlərindən daşındırmağa çalışsam da, faydası olmadı. Dostumun anası israrlıydı. Üstəlik, falçının təklif etdiyi cadugərlik prosedurunda yaxın dost olaraq mən də iştirak etməliydim. Masaya düzülən sür-sümüyə, paslı qıfıla, it nəcisinə, qəbir torpağına, qadının evinin qarşısından götürülmüş bir büküm toza, dostumun köynəyindən kəsilmiş parçaya baxa-baxa özümü gülməkdən zorla saxlayırdım. Xüsusi cadu yol kənarında basdırılmalı, falçının verdiyi tozu isə dostumun içdiyi içkinin içinə mən qatmalı idim. Zalım balası tanımadığı bütün yaxınları, dostları öz iyrənc oyununa alət etmişdi. Başqa yolum yox idi. Cadu paketini götürüb o vaxt hələ tikinti-təmir işləri gedən avtovağzal yoluna yollandıq. Dostumun qardaşı avtomobili bir kənara çəkib, cadunu yol kənarına işıq dirəklərindən birinin dibinə basdırdı. Geri qayıdanda həyətdə dostumla rastlaşdım. Utandığımdan özümə yer tapa bilmirdim. Anası göz-qaşla işarə elədi ki, "indi də sənin növbəndir". Cibimdəki bükülünü əlimlə yoxlayıb, dostumu pivə içməyə dəvət elədim. Razılaşdı. Və təbii ki, mən bütün olanları ona danışıb, içkisinə qatmalı olduğum tozu özünə verdim.

...İş elə gətirdi ki, üç-dörd ay dostumla görüşməyim, evlərinə getməyim alınmadı. Təsadüfən şəhərdə qardaşını gördüm, evdəki vəziyyəti xəbər aldım. Məlum oldu ki, dostum işi ilə bağlı xaricdədir və həyat yoldaşını da özü ilə aparıb.

Heyrətləndim. Çünki sevmədiyi qadınla yaşamaq istəmədiyi üçün onun boşanacağını gözləyirdim.

Sən demə, "cadu əməliyyatından" bir ay sonra dostum sevgilisi ilə dalaşıb ayrılıb, beş-on gün içib evə dava salandan sonra həyat yoldaşını da götürüb xaricə işləməyə yollanıb. Anası bütün baş verənləri falçının qüdrətli cadusu sayəsində gerçəkləşdiyinə o qədər səmimi qəlbdən inanıb ki, tələb olunan məbləğdən əlavə sevimli və çox bahalı boyunbağısını da falçıya nəzir verib. Və falçı dostumun anasına pıçıldayıb ki, "çalış oğlun yaxın dostları ilə az-az görüşsün, mümkünsə heç görüşməsin".

Hə, bir də dostumun qardaşı deyirdi ki, o son vaxtlar çayına, içkisinə həmin tozu qatıb içirmiş...

Dostumun beləcə səssiz-səmirsiz yoxa çıxması, vidalaşmadan xaricə getməyi mənə pis təsir eləsə də, baş verənlərə ürəkdən gülmüşdüm...

Bir milyon manatını ərə getmək üçün falçıya xərcləyən o zəngin qadının cəhaləti məni çox kədərləndirsə də, qeyri-ixtiyari yuxarıdakı hadisəni xatırlayıb gülümsədim...

Rəhmətlik nənəm falçıdan, cadugərdən, baxıcıdan söz düşəndə – "fala inanma, faldan da qalma" – deyərdi.

Görünür, bu xalqın zehniyyətini kökündən dəyişmək üçün, bizə hələ uzun illər vaxt lazım olacaq...

98
Əlaqədar
Gələcəyimizi təhdid edən "yenilik"lər - təhlükə hələ keçməyib
İtirdiyimiz zaman: qayğılar, qovğalar və peşmanlıq
Yeni konsepsiya bizi mənzil başına çatdırmayacaq...
Çətin dövrün insanları: laqeyd, biganə və soyuqqanlı
Modern fırıldaqçılar: Motivatorlar, kouçlar, psixoloqlar və başqa mətləblər…

Çavuşoğlu Lavrov Qarabağdakı son durumu müzakirə etdilər

0
Azərbaycan Ordusunun ön xətt bölmələri düşmənin bu təxribatının qarşısını almaq və qoşunların qarşıdurma xəttinə yaxın zonalarda yaşayan mülki əhalinin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə cavab tədbirləri görür

BAKI, 27 sentyabr — Sputnik. Türkiyənin Xarici İşlər naziri Mövlud Çavuşoğlu rusiyalı həmkarı Sergey Lavrovla Qarabağdakı vəziyyəti müzakirə edib. Bu barədə Sputnik Azərbaycan "Milliyet" nəşrinə istinadən xəbər verir.

Qeyd olunur ki, danışıqlar zamanı Ermənistanın təcavüzü müzakirə olunub.

Qeyd edək ki, sentyabrın 27-də saat 06:00 radələrində Ermənistan silahlı qüvvələri genişmiqyaslı təxribat törədərək cəbhəboyu zonada yerləşən Azərbaycan Ordusunun mövqelərini və yaşayış məntəqələrimizi iriçaplı silahlar, minaatanlar və müxtəlif çaplı artilleriya qurğularından intensiv atəşə tutub.

Düşmən tərəfindən Tərtər rayonunun Qapanlı, Ağdam rayonunun Çıraqlı və Orta Qərvənd, Füzuli rayonunun Alxanlı və Şükürbəyli və Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlı kəndlərinin intensiv atəşə tutulması nəticəsində mülki əhali arasında həlak olan və yaralananlar var. Mülki infrastruktur obyektlərinə ciddi ziyan dəyib.

Mülki əhali və hərbi qulluqçular arasında itkilər və yaralılar barədə məlumat dəqiqləşdirilir.

Azərbaycan Ordusunun ön xətt bölmələri düşmənin bu təxribatının qarşısını almaq və qoşunların qarşıdurma xəttinə yaxın zonalarda yaşayan mülki əhalinin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə cavab tədbirləri görür.

 

0
Teqlər:
Sergey Lavrov, Mövlud Çavuşoğlu, Türkiyə, münaqişə, Ermənistan, Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ
Mövzu:
Azərbaycan və Ermənistan arasında müharibə
Əlaqədar
Müdafiə Nazirliyi məlumat yaydı: Vacib yüksəkliklər uğrunda döyüşlər aparırıq
İlham Əliyev: Azərbaycan torpaqlarının işğalı Ermənistanın planındadır və bunu gizlətmir
TBMM sədri: "Ermənistan regionda sülh baxımından islaholunmaz terror dövlətidir"
Türkiyənin müdafiə naziri: "Azərbaycanlı qardaşlarımızın yanında olacağıq"
Səfərbərlik Xidməti məlumat yaydı