Xəstəxana, arxiv şəkli

Zəhərlənməmək üçün fransızsayağı olmağı bacarmalıyıq

286
(Yenilənib 18:56 01.12.2019)
Parisdə məşhur fransız bulkalarından kiminsə zəhərləndiyini eşitməmişik. Yanaşma başqadır, kimisə zəhərləmək biznesi itirmək, böyük cərimə olunmaq, məhkəmə çəkişməsinə məruz qalmaq deməkdir.

BAKI, 1 dekabr — Sputnik. Bəzən xəbər epidemiya rolunu oynayır, bir dəfə rezonans doğurdusa, oxşar hadisələr dayanmadan baş verir. Son zamanlar tələbə yataqxanasında baş verən, bir tələbənin ölümü ilə nəticələnən qida zəhərlənməsindən sonra tez-tez mətbuatda kütləvi zəhərlənmə xəbərlərin izləyirik.

Zəhərlənən insanların sayı statistikada göstərilən miqdardan xeyli çoxdur

Tələbə yataqxanasında huşsuz vəziyyətdə aşkarlanan 3 tələbə qızdan ikisini xilas etmək mümkün olub, amma zəhərlənmənin nə səbəbdən baş verdiyi dəqiqliyi ilə bilinmədi. Mətbuat onlarla versiya irəli sürdü: tələbələrin dönər, suşi və ya mənşəyi bilinməyən digər qida səbəbindən zəhərləndikləri bildirildi.

Ardınca Şəkidə bir gənc xanımın da zəhərlənmə diaqnozu ilə xəstəxanaya çatdırılma xəbərini eşitdik. Qazdan isə bu günlərdə daha 6 tələbə qız zəhərləndi.

Qış gəldisə, qazdan zəhərlənmə çoxalır. Dərs mövsümü başladısa, tələbənin qidalanma problemi artır. Fasiləyə vaxt az, yemək seçimi isə məhduddur. Məhərrəmlik bitdisə, toy məclislərinə start verilir. Yenə də növbəti zəhərlənmə xəbərləri yayılır. Zəhərlənən insanların sayı statistikada göstərilən miqdardan xeyli çoxdur, çünki hər toydan sonra onlarla insan zəhərlənir. Bunu bilmək üçün statistikaya ehtiyac yoxdur, sadəcə toyxanadakı ayaqyoluna baş çəkmək kifayət edər. Köhnə salatdan yeyib, keyfiyyətsiz araqdan içənlər elə oradaca qidadan "azad" olur, "bu dəfədən ötdük" deyə rahat nəfəs alırlar.

Dərmandan da zəhərlənən az olmur. Həkimə getmək əvəzinə qohum-qonşuya məsləhət üçün üz tutanlar aptekdən aldıqları preparatlardan zəhərlənirlər. Buradan içib, oradan "azad" olurlar. Orqanizmi davam gətirməyənlər isə xəstəxanaya düşürlər.

Qaz zəhərlənməsi çox adi səbəbdən baş verir. Evi qızdırmağa standart sobası, binada qızdırma sistemi və ya fərdi kombisi olmayan bir çox insan elə mətbəxdə qaz sobasını yandırmaqla qızınmağa cəhd edir. Nəticədə ya kütləvi zəhərlənmə olur, ya da ki, partlayış. Bəzən uşaq da qazla oynayır, yandırıb söndürməyə çalışır. Yaşı az olsa da, bəlkə də biz böyüklərdən ağıllıdır. Uşağın nadincliyi səbəbindən kütləvi zəhərlənmə, ya da qaz partlaması hadisəsinə, demək olar, rast gəlinmir. Nadinclik etsələr də, vaxtında "tormoz" etməyi bacarırlar.

Hərə bir dönərlə gəzir

Böyüklər isə çox əməli elə bilərəkdən edirlər. Elə götürək qida zəhərlənmələrini. Niyə bir şüurlu varlıq digər şüurlu varlığı köhnə qida ilə zəhərləməlidir? Bir toydan o biri toya ötürülən qidanı neçə dəfə satmaq olar? Yaxşı, deyək bunu satanların vicdanı yoxdur. Bəs, bizim gözümüz görmür? Bəyəm toyda qarşımıza qoyulan salatın vəziyyətini, qidadan duyulan pis qoxunu hiss etmirik?

Üstəlik, 5-6 cür bir-birinə uyğun olmayan yeməyi yeyiriksə, deməli, zəhərlənmə üçün artıq zəmin yaradırıq. Üstəgəl alkoqollu, qazlı, rəngli içkiləri bura əlavə etsək, zəhərlənmə qaçılmaz olur. Mətbuat dəfələrlə dönərin ziyanından yazır, problemi açıqlayar, amma yenə də bu ziyanlı qidadan istifadə edirik. Ola bilər, tələbənin imkanı və vaxtı yoxdur normal qidalanmağa, amma tək tələbə yemir axı dönəri. Hərə bir dönərlə gəzir.

Hadisə buradan baş verir, oradan tezliklə unuduruq

Paytaxtın on minlərlə kafe-restoranının mətbəxində nə hazırlanır, biz bilmirik. Amma zəhərlənənlərin sayı azalmır ki, azalmır. Böyük mənada nəzarət də yoxdur, bu qədər obyektə nə yolla təsir etmək olar? Yəqin ümumi bir anlama gəlməliyik. Biri-birimizi zəhərlənməklə kim nə qazanır?

Qazdan, qidadan və ya dərmandan hər hansı bir zəhərlənmə olursa, bu bizə bir xəbərdarlıq olmalıdır. Dövlət qurumlarından tutmuş ictimai təşkilatlara kimi hər bir belə hala reaksiya göstərməlidir. Qanun sərtləşməli, ciddi tədbirlər görülməlidir. Hadisə buradan baş verir, oradan tezliklə unuduruq. Sonra yenə baş verir, bir az media səs-küy salır və yenə unudulur.

Nə məktəbdə uşağa başa salan olur, nə də universitetdə tələbəyə izah edən. Məktəb uşağı bu yandan zəhərlənir, tələbə də o yandan.

Fransız fransızı zəhərləmək istəməz

Parisdə məşhur fransız bulkalarından kiminsə zəhərləndiyini eşitməmişik. Yanaşma başqadır, kimisə zəhərləmək biznesi itirmək, böyük cərimə olunmaq, məhkəmə çəkişməsinə məruz qalmaq deməkdir. Üstəlik, fransız fransızı zəhərləmək istəməz, çünki Fransada "fransızsayağı yaşamaq tərzi" kimi bir fənn tədris olunur. Özünü necə aparmalısan, necə danışmalısan, başqasına ziyan vurmamalısan, mübahisə predmeti olan mövzulardan kənar qaçmalısan kimi anlayışları tədris edirlər.

Məsələn, bu yaxında dünya şöhrətli aşpaz Mark Veyratla restoran gidi "Mişlen" arasında məhkəmə çəkişməsi başlayıb. Aşpazın hazırladığı pendir suflesinin dadı bir müştəridə narazılıq doğurub. O, bu yeməyin fransız yox, ingilis qidasından hazırlandığını iddia edirmiş. Bu səbəbdən "Mişlen" Mark Veyrata məxsus restoranın bir ulduzunu əlindən alaraq üçdən ikiyə endirib. Aşpaz isə bu qərarı ədalətsiz sayaraq məhkəməyə müraciət edib. Veyratın dediyinə görə, suflenin dadının dəyişməsi bura əlavə edilən zəfəranla bağlı olub.

Bizim də qidaya yanaşmamız fransızsayağı olsa, zəhərlənmə hallarının baş verməsi sıfıra enər. Fransız fransızı zəhərləmədiyi kimi, azərbaycanlı da azərbaycanlını zəhərləməməlidir. Bir-birimizə yanaşmanı dəyişməli, təhsil-tədrisi, maarifçiliyi gücləndirməliyik. Qazdan boğulma da məhz fərdilik səbəbindən baş verir. Bütün binanı istilik sistemi ilə təchiz etmək əvəzinə, kombi, qızdırıcı qaz sobası, elektrik qızdırıcı və nəhayət, mətbəxdəki qaz sobasını yandırmaqla məşğuluq. Halbuki bütün dünyada bina ümumi sistem vasitəsilə qızdırılır. Həm təhlükəsizdir, həm də əlverişli. Bina sakinlərinin ümumi marağına xidmət edir. Heç kim prosesdən kənarda qalmır.

Biganəlikdən uzaq duraq gərək.

286
Bankada manat, arxiv şəkli

Uğurlu sahibkarın arsenalı: xırda pul, POS terminal, şirin söz, gülərüz ifadə

40
(Yenilənib 22:32 02.12.2020)
Bəzi ziyanlı adətlər də pul qıtlığına səbəb olur. Məsələn, insanlarda daxıla xırda pul toplamaq ənənəsi var.

Sizdə 50 manata xırda olmaz? Bəlkə iyirmiliyə xırda tapılar? Bu kimi ifadələri tez-tez mağaza və müxtəlif ticarət mərkəzlərində eşidirik. Bəzən elə ofis daxilində də kimsə bir əsginasla gəzib xırda axtarır. Xırda pul tapılmır ki, tapılmır.

Kiçik məhəllə dükanlarında xırda pul daima tapılmır

Pulu xırdalamaq problemi həm taksidə, həm aptekdə, həm də bazarda hiss olunur. Bazarda bəzən elə də böyük olmayan pulu bu ona ötürür, o da buna. Güc-bəla ilə xırdalayırlar. 5, 10, 20 manatı rahat xırdalamağın yolu hələ də kart sisteminə keçməyən marşrutda olur. Burada xırda nə qədər desən var, hətta bəzən xırda puldan bezib bir ovuc qəpiyi benzindoldurma məntəqəsinə təhvil verirlər.

Kiçik məhəllə dükanlarında isə xırda pul daima tapılmır. Gündəlik alver böyük deyil deyə 50 və ya 100 manatı burada xırdalamaq mümkünsüzdür. Hətta dükandan nəsə alanda belə gərək yanında xırda pulun ola, yoxsa alver baş tutmayacaq. Bir sıra iri satış şəbəkəsində pul xırdalamağa icazə yoxdur, nəsə mütləq almalısan. Kiçik də olsa, bir mal alsan, bir söz demədən qalığı verəcəklər, amma almalısan. Bunu, əslində, uğurlu marketinq gedişi saymaq olar. Dükan və ya şəbəkə pul xırdalamaq yeri deyil, bura alış-veriş məntəqəsidir. Alver elə, pulunu xırdalayaq.

Xırda pul məsələsi çox zaman sahibkarın səriştəsizliyinə bağlıdır

Pulu problemsiz yalnız banklarda fəaliyyət göstərən valyuta məntəqəsi və ya kassada xırdalamaq olar. Müraciət etdikdə, xırdalayırlar da. Amma pul xırdalamaq bankın işi deyil əsla. Yəni, göstərilən xidmət siyahısında pul xırdalamaq öhdəliyi də yoxdur. Sadəcə pulla işləyən təşkilat olduğuna görə hər bir bank pulu xırdalamalıdır bir növ. Bəzən xırdası da olmaya bilər. Bank özü pul çap eləmir, gərək kassaya pul gələ ki, müştəriyə bu xidməti göstərmək mümkün olsun. İri supermarket və ya ticarət şəbəkəsi xırda pulu əldə etmək üçün hesabı olduğu bankdan onu əvvəlcədən sifariş verməlidir. Marketlər hətta əlində xeyli xırda pulu, qəpiyi olan vətəndaşdan da qəbul edib onu iri əsginasla əvəzləyirlər. Mümkün olan kanallarla alış-verişin bir an belə dayanmasına yol verməmək üçün xırda pulu toplayırlar.

100 və 200 manat dəyərində olan iri əsginaslar adətən marketdə ayrıca yığılır. Hərdən digər əməkdaşlar isə ara-sıra xırda pulu kassaya təhvil verirlər. Xırda pul olmasa, kassada toplaşan müştərilərin çox uzun növbəsi yaranar. Kiçik dükanda, elə də böyük dövriyyəsi olmayan marketlərdə də xırda pul məsələsi çox zaman sahibkarın səriştəsizliyinə bağlıdır. Bir çox satıcı deyir, mən nə edə bilərəm, dükanın yiyəsi axşam gəlib pulu kassadan götürərək onu sıfırlayab. Səhər alverinə xırda pul yoxdur. Hər gün əlində pulla ora-bura qaçaraq onu xırdalamağa çalışan satıcının üzləşdiyi çətinliyi müşahidə edirik.

"Bura pul xırdalamaq yeri deyil"

Kiçik biznesi olan sahibkar obyektdə xırda pul saxlamaq istəmir, yəqin satıcıya etibar eləmir bəlkə də. Amma biznes daim gərginliklə işləyir. Satıcı da bir gün ora-bura qaçır, iki gün, sonra biganələşir. İri əsginası görən kimi deyir, xırda yoxdur, vəssalam. Satıcının çoxu olduqca kiçik maaşa işləyir, bu heç kim üçün sirr deyil. Belə olan halda sahibkar öz biznesini düşünmürsə, satıcı niyə onun yerinə düşünməlidir? 300 manat maaşa satıcı həm mal satmalı, həm pul xırdalamalı, həm kamera yerinə nəzarətçi olmalıdır, çünki hər oğurlanan mala görə də cavabdehdir. Dükanı qoyub getdisə, həmin məqamda guya alverə gələn müştəri bəzən əlinə keçəni atır çantasına. Həm pulunu xırdalayır, həm də oğurluq edir.

Kiçik obyekt yiyəsinin bir çoxu elə köhnə qayda ilə alver edir. Amma dünya dəyişib, indi insanları bəyənmədiyi nəyisə almağa məcbur etmək çox çətin olub. Bu dükan olmasın, o birisi olsun. Gedib istədiyini başqa yerdən alacaq, daha 20 və ya 50 manatı xırdalamaq kimi problemi düşünməyəcək. Digər dükanda xidmət yaxşı olsa, deməli alveri də gedəcək. Dükan var, kiçik alver edirsən, bəzən "bura pul xırdalamaq yeri deyil" kimi acıqlı ifadələrlə qarşılaşırsan. "2 manatlıq alver edib 100 manat verirsənsə, deməli amalın saf deyil" kimi düşünən sahibkarın sayı bir deyil, iki deyil. Onların dükanı bağlanacaq bir gün.

Nəinki qəpik, hətta 1 və 5 manatı da toplayan az deyil

Xırda pul probleminin yaranmasının başqa səbəbləri də var. Ölkədəki pul dövriyyəsində xırda pul çatışmır, bu həqiqətdir. Hələ uzun illər öncə, metal pul formasında 1 və 5 manatlıq pulların buraxılması təklif edilmişdi. Bu siyahıya hətta yeni 2 manatlıq metal pulların da buraxılmasını əlavə etmək olar. Metal pullar kağıza nisbətən daha çox xidmət edir, orta hesabla 25-30 il işə yarayırlar. Dövriyyəyə daha çox xırda pul buraxmaq lazımdır. Bəzi ziyanlı adətlər də pul qıtlığına səbəb olur. Məsələn, insanlarda daxıla xırda pul toplamaq ənənəsi var. Nəinki qəpik, hətta 1 və 5 manatı da toplayan az deyil. Nəticədə məhz ehtiyac duyulan pullar tapılmır.

Son on ildə onlayn vasitələrin artması, elektron və nağdsız hesablaşma imkanlarının mövcudluğu bir sıra hallarda kağız və metal pula olan tələbatı xeyli azaldıb. Nəqliyyatın çox hissəsi kartla ödənişə keçib, bank kartı ilə kommunal xərclərin bir çoxunu internetdən ödəmək olar. Mobil əlaqə üçün pul yükləmək, bank kreditini və üstünə yazılan cəriməni məsafədən ödəmək olar. Elektron ticarət isə yalnız internetdən ödənilir, nağd yolla ödəmək mümkün deyil.

Onlayn ödəmə imkanları asanlaşdıqca, xırda pul problemi aradan qalxa bilər

Nağdsız ödəmə imkanlarını artırmaq üçün hazırda bir neçə layihə də reallaşır. Məsələn, Şamaxının bəzi avtobus xətlərində artıq ödəməni bank kartı və ya mobil qurğunun köməyi ilə reallaşdırmaq olar. Bu, yaxşı təşəbbüsdür. Nəqliyyat kart sisteminə keçsə də, bunu tam mənada onlayn sistem saymaq olmur. Çünki mövcud olan kartlara da pulu gərək nağd yolla aparatdan yükləyəsən. Bakı Nəqliyyat Agentliyi artıq neçə ildir bu kartlara məbləğin internetdən yüklənə bilməsi üçün xüsusi imkanların yaradılacağı barədə açıqlamalar versə də, sistem hələ də yaradılmayıb. Pul yükləmək üçün nəqliyyat bankomatların önündə yaranan növbələr insanları narahat etməkdədir.

Ölkədə işıq və qaz sayğaclarının yenilənməsi prosesi davam edir. Yeni tip sayğac tam olaraq internetə inteqrasiya edilib deyə daha harasa getməyə ehtiyac yoxdur, hər bir ödəmə elə internetdən olacaq. Azərbaycan Dəmir Yollarında da bəzi yeniliklərin olacağı gözlənilir. Bank kartları ilə birbaşa ödəniş etməklə hazırda Bakı və Abşeronda hərəkət edəcək elektrik qatarlarında hərəkət etmək mümkün olacaq.

Onlayn ödəmə imkanları asanlaşdıqca, ticarət şəbəkəsində hər gün rastlaşdığımız xırda pul problemi də tədricən aradan qalxa bilər. Xırdalama prosesində təkcə pulun özü yox, həm də əsginasın keyfiyyəti də münaqişə probleminə çevrilə bilər. Cırıq, əzik, üzülmüş pulları nə bu tərəf, nə də o tərəf götürmək istəmir.

Müasir texnologiyalar həyatımızda yaranan bir çox kiçik, psixoloji problemləri aradan qaldırmağa ciddi kömək edə bilər. Amma hər bir çətinliyin aradan qalxması birbaşa insan amilinə bağlıdır. Bazarda qalıb işləmək istəyən sahibkarın həm xırda pulu, həm də normal işləyən POS terminalı olmalıdır. Ehtiyatda şirin sözü, üzündə isə gülərüz ifadəsi də işə yarayar. Hər bir müştəri qızıl kimi qiymətlidir.

40
Teqlər:
gündəlik, alver, alıcı, market, 10 manat, xırda pul
Pəncərə yaxınlığında kişi, arxiv şəkli

İcazə verin, evinizin pəncərəsindən keçmişimə boylanım...

140
(Yenilənib 22:16 30.11.2020)
Bəlkə də, evimiz, ünvanımız, daimi yaşayış yerimiz olmadığı üçün xoşbəxtlik axtarıb tapa bilmir bizi... Evimiz olsa, qapımızı döyərdi, mütləq.

Kirayədə qaldığım evlər tez-tez yuxuma girir. Divarları, mebelləri, qapı-pəncərələri, xatirələri ilə birgə...

Ən çox oğlumun ayaq açıb gəzdiyi, dil açıb ilk dəfə "ata" dediyi, Gəncədəki kirayə evi xatırlayıram.

Dörd otaq, bir mətbəx, oğlumun kövrək addımlarını atdığı iki addım eni, üç addım uzunu olan darısqal həyət girir yuxularıma.

Gəncədə xəsarət alan uşaq, arxiv şəkli
© Sputnik / Mihail Voskresenskiy

Universitetdən tələsə-tələsə gəlib, həyətdə qollarını açıb məni gözləyən oğlumla qarşılaşdığım o evi, üstündən on ildən çox keçsə də, unuda bilmirəm.

Hərdən, Bakıya köçəndən sonra kirayə qaldığım evləri də xatırlayıram. Darısqal mənzillər, hər dəfə xırda bir probleminə görə narahatlıq keçirdiyim başqasına məxsus evlər.

Hər kitabımı kirayə qaldığım evlərin birində yazmışam.

Acılı-şirinli xatirələrim səpələnib müxtəlif ünvanlara. Yaşadığım gözəl anları xatırlamaq istəsəm, hökmən kiminsə qapısını döyməliyəm.

"İcazə verin, evinizin pəncərəsindən keçmişimə boylanım..."

Adamı qapıdan qovarlar bu xahişə görə...

***

Evlər var ki, sadəcə evdir – xatirəsiz, keçmişsiz.

Evlər var ki, biz xatirələrə boylanmaq istədiyimiz pəncərələrinə indi qara pərdələr asılıb.

Evlər var ki, qapısını aylarla, illərlə açan olmur. Hətta sahibinin də yadından çıxıb.

Evlər var ki, kimsə məşuqəsi ilə görüşmək üçün, ildə, ayda bir dəfə açır qapısını. Toz basmış mebellərdə, yumşaq qadın barmaqlarının ürkək izi qalır, sonra o izləri də toz basır.

Evlər var ki, sobasının üstündə hisli çaydan, yanında saralmış dəm çayniki, pərdələrini də his basıb – Kiminsə yolunu gözləyir...

Evlər var ki, qapı zəngi səbirsizliklə gözləyir çalınmasını, içərisində bir ana səksəkəylə o zəngin səsinə həsrətdir.

Evlər var ki, balkonunda bir bayraq dalğalanır qürurla.

Evlər var ki, balkondakı zivələrdə uşaq paltarları yellənir sevinclə...

Evlər var ki, illərdir heç kəs pərdəsini aralayıb, günəşi salamlamır.

***

Sahibinin unutduğu, sahibini unudan evlər var.

Hansı binanın, hansı mərtəbəsində yerləşdiyini unutduğunuz evlər, küçədəki evsizlərin haqqıdır bəlkə də.

Ən dəbdəbəli evdə, villada, sarayda belə əbədi həyat yaşamaq mümkün deyil.

Daxmalarda xoşbəxt yaşayanlar, saraylarda qəhr olanlar var.

Daxmalar da evdir, saraylar da...

Xoşbəxtlik hansının qapısını döyəcəyini özü seçir.

Amma sənin ünvanın yoxdursa, xoşbəxtlik hansı qapını döyəcək?

Bəlkə də, evimiz, ünvanımız, daimi yaşayış yerimiz olmadığı üçün xoşbəxtlik axtarıb tapa bilmir bizi...

Evimiz olsa, qapımızı döyərdi, mütləq.

Evimiz olsa, qonaq gələrdi xoşbəxtlik...

***

Ölkəmdəki evsizlərin sayı məlum deyin. On minlərlə, yüzminlərlədir, bəlkə də.

Kirayələrdə yaşayanların da sayı bəlli deyil.

Əminəm ki, mənimlə eyni taleyi yaşayan, minlərlə, on minlərlə insan var – xatirələri pərən-pərən, keçmişi perik düşmüş...

***

Ömrümün ən kədərli ayında səs-küylü prosepektdə, kirayə qaldığım evdə xatirələrə boylanıram.

Bilirəm ki, mənim kimi neçə-neçə insan öz xatirələrini yad qapısında buraxıb, köçüb bu dünyadan.

Salam da deyir ki;

Bir böyük ölüm ver, qoy bəsim olsun…

Çörək - daşdan çıxan nəfəsim olsun…

Hər evin xatirə lövhəsi olsun -

hər kəs mismarlansın öz divarına.

Eh şair... Bizim xatirə lövhəsi kimi mismarlanacaq divarımız da yoxdur...

140
Biznes  ledi

İllərin sənətçisi yeni biznesə başlayıb

0
(Yenilənib 23:45 04.12.2020)
Sayan istehsalına yenicə başladıqları məhsul haqqında məlumat da verib. Müğənninin bildirdiyinə görə, sözügedən odekolon öd ağacından hazırlanıb

BAKI, 4 dekabr — Sputnik. Türkiyəli müğənni Seda Sayan yeni biznesə başlayıb.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, sənətçi öz adı ilə istehsal olunan ətirli kolonyanı satışa çıxarmağa hazırlaşır.

View this post on Instagram

A post shared by Seda Sayan (@sedasayan)

Artıq Seda məhsullarla çəkdirdiyi fotosunu özünün "Instagram" səhifəsində paylaşıb. O, istehsalına yenicə başladıqları məhsul haqqında məlumat da verib. Müğənninin bildirdiyinə görə, sözügedən odekolon öd ağacından hazırlanıb. Qeyd edək ki, kolonya qutusunun üzərində Seda Sayanın şəkli yer alıb.

0