Akademik Milli Dram Teatrı

İnsan həqiqətən mükəmməl varlıqdırmı? Optik bir eynəklə verilən cavab...

252
Kainatın yaranması, qara dəliklər, yerləşdiyimiz Samanyolu qalaktikası, Günəş sistemimiz və bizim planetimiz olan Yer Kürəsi haqqında bir-birindən maraqlı məlumatlar yağışına düşürük

İyun ayının 2-i, saat 12:00. Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrındayıq. Ölkənin ilk 550 nəfərlik auditoriyaya xitab edən elmi-kütləvi konfransı başlayır.

Səhnədə müxtəlif laboratoriya cihazları, arxada isə iri proyektor görünür. Proyektorda qalaktikaların, nebulaların, müxtəlif planetlərin, qara dəliklərin şəkilləri bir-birini əvəzləyir. Aparıcı tədbiri açıq elan edir, konferans kainat mövzusu ilə başlayır və astronom, elmi tədqiqatçı Orxan Əhməd səhnəyə çıxır.

Kainatın yaranması, qara dəliklər, yerləşdiyimiz Samanyolu (digər adı ilə Süd Yolu) qalaktikası, Günəş sistemimiz və bizim planetimiz olan Yer Kürəsi haqqında bir-birindən maraqlı məlumatlar yağışına düşürük. Orxan Əhməd içində olduğumuz kainat haqqında bir təsəvvürümüzün yaranması üçün sadədən mürəkkəbə doğru astrofizik məlumatları zehnimizə düzür.

Ardıyca auditoriyadan suallar ünvanlanır və Orxan Əhməd sualları cavablayır.

Tamaşaçılardan birinin ünvanladığı "biz haradayıq?" sualına Orxan Əhmədin cavabı çox maraqlı və əyləncəli olur. O, deyir ki: "Əgər bir yadplanetli sizə zəng edib harada olduğunuzu soruşsa, ona "Samanyolu qalaktikasında, Günəş adlı bir ulduzun ətrafına fırlanan üçüncü planetdəyəm" deyə cavab verə bilərsiniz".

Bu, əladır. Daha da maraqlısı odur ki, o zəng nə vaxtsa gələcəkmi?

Konfrans davam edir. Kvant fizikası mövzusu ilə fizik, elektrik mühəndisi Sadiq Şamilov qarşımızdadır. Elmi zəkasına azca da komik aktyorluq elementləri qatması ilə Riçard Feynmanı xatırladan Sadiq Şamilov olduqca mürəkkəb mövzunu, dünyaya gəlmiş-keçmiş ən nəhəng beyinlərin belə tam anlaya bilmədiyi kvant fizikasını çox sadə dillə, anlaşıqlı təcrübələrlə izah etməyə çalışır.

Mikroaləm – atomaltı dünya haqqında bir şeyləri az da olsa anlamaq üçün müəyyən qədər fiziki bilgilərin olması şərtdir. Lakin Sadiq Şamilov bu incə və mühüm məqamı nəzərə alaraq, kvant fizikasından danışdıqca onun yanında lazım olan bəsit fiziki məlumatları da tamaşaçılara ötürməyə çalışır. Bu, həm bütün insanlara xitab edə bilmək baxımından, həm də pedoqoji bacarıq baxımından çox vacib nüansdır.

Növbə tamaşaçıların sualına gəlincə Sadiq Şamilov özünün aktyorluq bacarığını, Riçard Feynmansayağı xarakterini bir daha sərgiləyir. "İnsan mükəmməl varlıqdır!" deyən tamaşaçının ünvanladığı suala sualla cavab verir və "insan həqiqətən mükəmməldirmi?" deyə soruşur. Tamaşaçı "bəli, mükəmməldir" deyir qətiyyətlə. Bu vaxt Sadiq Şamilov gözündəki optik eynəyi çıxararaq sadəcə susur. Və gurultulu alqışlar eşidilir.

Konfransın sonuncu mərhələsinə çatırıq. Bu dəfə insanı idarə edən, bütün bilik və bacarıqlarımızın taxt-tac sahibi olan beyin mövzusu ilə araşdırmaçı, neyromarketinq mütəxəssisi Orxan Şahbaz qarşımızdadır.

Orxan Şahbazın ilk sözlərindən və hərəkətlərindən görürük ki, o, təkcə neyromarketinq mütəxəssisi deyil, həm də istedadlı şoumendir. Çıxışının əvvəlindən sonuna qədər tamaşaçılarla ünsiyyət qurur. Müxtəlif məntiqi və psixoloji testlər keçirir və zarafatlar edir.

Beynimiz – biliklərimiz, bacarıqlarımız, hisslərimiz, düşüncələrimiz, hadisələrə münasibətimiz və gündəlik həyatımızın bütün digər elementləri haqqında geniş bilgilərə yiyələnirik. Peşəsi gərəyi bütün çıxışı boyunca tamaşaçılarla ünsiyyətdə olduğu üçün və çoxsaylı suallara cavab verdiyi üçün maraqlı dialoqların sayı da çox olur. Lakin bir müəllimənin "necə edək ki, şagirdlərimiz elmə daha çox meyilli olsun?" sualına Orxan Şahbazın verdiyi cavab daha çox düşündürür: "Onları elm öryənməyə məcbur etməyin, öyrənməyi sevdirin".

Daha sonra bu konfransın təşkilatçısı olan Orxan Oğuz səhnəyə çıxır. Tamaşaçılara və tədbirin ərsəyə gəlməsində zəhməti olanlara təşəkkür edir və tədbir yekunlaşır.

Bundan öncə şimal qütbünə səyahətindən, Avrora işıqlarını canlı görmək üçün Şimal Buzlu Okeanında boy göstərdiyi Azərbaycan bayraqlı şəkillərdən tanımışdım Orxan Oğuzu. İndi də belə bir təbdirin – "Kainat, Kvant, Beyin" adlı 550 nəfərlik ilk elmi-kütləvi konfransın təşkilatçısı kimi çıxır qarşımıza. Və öyrənirəm ki, bir müddət sonra da Qusarın Laza kəndində astronomiya düşərgəsi salaraq özü ilə apardığı iştirakçılara elmi oxuya-oxuya yox, görə-görə öyrənmələri üçün şərait yaradır.

Mən elmi-mədəni tərəqqimizin, dünyəvi bilik və bacarıqlara yiyələnməyimizin Orxan Oğuz, Sadiq Şamilov, Orxan Əhməd, Orxan Şahbaz və onlar kimi gənclərin çiynində durduğuna inanıram. Müşahidələr də göstərir ki, onlar bu işi layiqincə yerinə yetirirlər. Onlara dövlətin və xalqın dəstəyi, bir də öyrənmək istəyən insanlar lazımdır.

252
Məsciddə, arxiv şəkli

Ac-susuz qalmısan, yatmayıb dua etmisən: kim dözübsə, elə onun bayramıdır

185
(Yenilənib 16:14 24.05.2020)
Ramazan ayı bitir, bizi tərk edib gedir. Həm qüssələnirsən, həm də sevinirsən, çünki qismət oldu, bir daha bu halı duya bildin, oruc tutan bütün möminlərlə bir oldun.

BAKI, 23 may — Sputnik. Müqəddəs Ramazan ayını növbəti dəfə yola salırıq. Oruc tutanlar fitrə verməyə, bayramı təmtəraqla keçirməyə, bayram namazını yeni geyimdə qılmağa hazırlaşırlar. Hər il təkrarlanan bu sadə əməllərın nə qədər əhəmiyyətli olduğunu tək oruc tutanlar bilər. Bir ay cisminə əziyyət verməsən, bayramın gözəlliyini duya bilməzsən.

Ramazan bayramından öncə fitrə necə çıxarılmalıdır – Video
© Sputnik. Leyla Orucova / Kamilla Əliyeva / Taleh Mahmudov

30 gün ac, susuz qalmaqla nəhayət öz ruhumuza bir istirahət verə bilirik. İnsan bir varlıq olaraq elə hey yeyib-içməyə, yaxşı yaşamağa, gözəl ev-eşiyə, tərbiyəli övlada, mehriban ailəyə, var-dövlətə və digər maddi xeyrə can atır. Bütün bu işlər onun əsas ehtiyacının ödənilməsinə bir maneə yaradır. İnsanın əsas ehtiyacı nədir? Harada formalaşır? Nəyin əhəmiyyəti var, nəyin yoxdur? Bu suallara cavab axtarmağa belə vaxtımız olmur. Ruhun tələbatı bir növ kölgədə qalır.

Hər gün ora-bura qaçırıq, soruşanda “çörək pulu” qazanırıq deyə işimizin ağırlığından gileylənirik. Alırıq, satırıq, bir vaxtlar arzusu ilə yaşadığımız əşyaları bir gün təəssüf hissi keçirmədən belə zibilə atırıq. Arzularımız da bir gün bizə ağırlıq edir, mənasızlaşdıqca, yaxa qurtarmağa çalışırıq. Yaşa dolduqca, uşaqlıqda bəh-bəhlə yediyimiz təamlar bizə ağırlıq edir. Bəzi sevimli yeməklərimizi də yeməyi həkim bizə qadağan edir. Şəkərli diabetdən, ürək-damar xəstəliklərindən, artıq çəkidən əziyyət çəkirik. Nə xaş, nə düşbərə-qutab, nə yağlı, nə duzlu yeməyə yaxın dura bilmirik.

Nə qədər həyatımız varsa, elə axtarırıq. Vətəni qoyub qürbətdə yaxşı həyat tapmağa cəhd edirik. Çalışırıq, vuruşuruq, bir an belə dayanmırıq. Ramazan bizə dayanıb bir nəfəs almaq üçün imkan yaranan yeganə aydır.

Bədənimiz bir ildə toplanan toksinlərdən, beynimiz isə rahatlığımızı pozan, normal yaşamağa mane olan lazımsız fikir və arzulardan yaxa qurtarmağa unikal imkan yaranır. Adi günlərdə istədin istəmədin gündə 3-4 dəfə yeməli, yanğın oldu olmadı 2-3 litr su-çay içməli, bəzən istəmədiyin məclisə qonaq getməli, bəyənmədiyin insanlarla təmas qurmalı olursan. Mənasız insanların dedi-qodusu, qeybətinə qulaq asmağa bəzən məhkumsan. 

Ramazanda bütün bunlar harasa yoxa çıxır, qidalanmırsansa, deməli boş zamanın yaranır, beyninin dərinliyində gizlənib qalmış vacib fikirlərə, çoxdan görə bilmədiyin işlərə zaman ayıra, hətta, ürəyin istəsə, tək-tənha gəzə bilərsən.

Ay bitir, amma oruc tutan insan hələ uzun müddət gözü gördüyü qidaya əl uzada bilmir. Elə bilir, hələ də orucdur, birdən günaha batar, orucu pozular. Ramazandan sonrakı ruhun vəziyyətini sözlə ifadə etmək çətindir, elə bil həyata yenidən gəlmisən, təmizlənmisən, uşaq kimisən. 

Səni narahat edən xəstəliklərin, ağrıların da yoxdur. Bir müddət narahatçılığın olmayacaq. Düşünürsən, bu halı necə qoruyasan, necə yenidən yaşayasan. Ruhun dincəlir, onun imkanları da çoxalır.

Hər hansı depressiya, qorxu, mənasız fikirlər yoxa çıxır. Elə bil dünyanı sənə bağışlayıblar. Həyatını dəyişmək istəsən, asanlıqla edə bilərsən. Hansı qapını döysən, açıqdır. Yola çıxsan, istədiyini mütləq tapacaqsan.

Ramazan ayı bitir, bizi tərk edib gedir. Həm qüssələnirsən, həm də sevinirsən, çünki qismət oldu, bir daha bu halı duya bildin, oruc tutan bütün möminlərlə bir oldun.

Oruc tutan üçün dünyanın ən gözəl bayramıdır bəlkə də. Əzab-əziyyətini çəkmisən, ac-susuz qalmısan, gecələr yatmayıb dua etmisən, deməli, Ramazan bayramını keçirməyə layiq bir möminsən. Kim dözübsə, elə onun bayramıdır.

 

185
Poz verən qadınlar, arxiv şəkli

Dəbdəbə ehtirası: paxıllıq qısqanclıq məngənəsində yaşamaq

392
(Yenilənib 20:41 21.05.2020)
Karantin dönəmi əla fürsətdir. Dəbdəbə və paxıllıq, “qonşudan qalma dala” prinsipi ilə yaşamaq xəstəlik qapımızı döyəndə heç bir işə yaramadısa, heç zaman yaramayacaq.

BAKI, 21 may — Sputnik. Bəşər tarixində ilk qətlin, cinayətin səbəbi paxıllıqdır – müqəddəs kitablar belə yazır. Mən isə düşünürəm ki, bütün “ilk”lərin təməlində, yaranmasında əsas səbəb paxıllıqdır.

Qısqanclıq və paxıllıq insan oğluyla yaşıddır.

İnsan oğlunun zəruri və həyati əhəmiyyətli ehtiyaclarından artıq əldə etdiyi hər şey, başqalarını qıcıqlandırmaq, başqalarında paxıllıq hissləri yaratmaq üçündür.

Paxıllıq fenomeni maraqlı və bir o qədər də qəliz psixoloji prosesdir. İnsanlar başqalarının sahib olduğu hər şeyi qısqanır – zənginlərin var-dövlətinə və komfortuna, kasıbların qüruruna və səbrinə paxıllıq edirik.

Gecə yatıb, səhər ayılmayan, rahat ölümlə dünyasını dəyişən qonşusunun paxıllığını çəkən ağsaqqalla söhbətimi xatırlayıram. Bütün gün zarıya-zarıya küçədə veyillənən qoca qonşusunun rahat ölümünü qısqanırdı: “Bəxtəvər başına, gecə yatdı, səhər ayılmadı. Yoxsa mən, illərdi revmatizma ağrılarından zülm çəkirəm. Allah hamıya rahat ölüm qismət etsin”.

Dəhşətli məqamdır hə?

Rahat ölümü belə qısqanır, əzabsız, ağrısız ölənlərə paxıllıq edir insan…

Uzun müddət yurdumun insanın dəbdəbəli toy və yas mərasimlərinə maraq göstərməsi məni düşündürüb. Xüsusilə toy sənayesi məni hər zaman təəccübləndirib, daha doğrusu çılğınlaşan gedişat məni qorxudub.

Dəbdəbəli şadlıq sarayları, bahalı gəlinlik və gəlin aksesuarları, səs-küylə şütüyən toy karvanları, qulaqbatıran və bayağı musiqilər, kraliça kimi bəzənmiş gəlin, Uels vəliəhdi kimi geyinmiş bəy, kirayə paltarlarına və daş-qaşa bürünmüş qonaqlar, “love story”lər, kranla videoçəkilişlər, nəhəng tortlar, rəqqasələr, löyün-löyün yeməklər, zövqsüz və bayağı musiqilər…

Bütün bu ikrah doğuran təntənənin, dəbdəbənin sadəcə bir səbəbi var – paxıllıq. Biz başqalarının paxıllığını çəkdiyimiz üçün ondan daha zəngin görünməyə çalışırıq.

İllər əvvəl evlənməyə hazırlaşan ziyalı tanışlarımın birinin valideyni ilə söhbət edəndə, bahalı şeylərə qaçmamasını, xudmani məclis qurmasını tövsiyə elədim. Yaşadığım təcrübəni bölüşdüm. Bankdan kredit götürüb toy etməyin acı nəticələrindən danışdım. İnsafən ağsaqqal məni sona qədər dinlədi. Ancaq yarım saatlıq nitqimə verdiyi reaksiyaya yerimdə donub qaldım: “Qoy istəməyənlərin ürəyi partlasın!”

Paxıllıq arzusunda olduğumuz xoşbəxtlikdən daha uzun çəkir. Qonşusunu qısqandırmaq üçün dəbdəbəli toy edən adamın bütün məclislərində eyni göstəriş, eyni məzmunsuzluq və mənasızlıq olacaq. Çünki bu istək saf, təmiz deyil. Kimlərinsə “ürəyini partlatmaq” arzusu paxıl insanı tərk etmir.

Paxıllıq bizi səhv qərarlara, yanlış seçimlərə sürükləyir.

Alışdığımız toyların və dəbdəbəli yasların qadağan edildiyi karantin dönəmində, bütün bunlar barədə yenidən düşünmək şansımız var.

Bəlkə paxıllıq etmədən, heç kəsə acıq və qıcıq vermədən sadə həyat tərzinə qayıdaq? Sadə və dəbdəbədən uzaq məclislər haqqında düşünək, başqalarının paxıllığını çəkmədən rahat həyatımıza zəmin hazırlayaq və başqalarının da bizim paxıllığımızı çəkməsini arzulamayaq?

Düşünürəm ki, karantin dönəmi əla fürsətdir. Dəbdəbə və paxıllıq, “qonşudan qalma dala” prinsipi ilə yaşamaq xəstəlik qapımızı döyəndə heç bir işə yaramadısa, heç zaman yaramayacaq.

Və nə qəribədir ki, varlı da, kasıb da eyni qaydalarla təcrid edildi, eyni qadağalarla qarşılaşdı.

Yarışırıqsa, yaxşılıq etmək üçün yarışaq.

Gözəl işlərə, sadəliyə, paxıllıq edək.

İnsanların dəbdəbədən uzaqlaşacağını, paxıllıqdan vaz keçəcəyini düşünmək asandır. Bu sətrləri yazarkən belə bir şeyin təcrübədə mümkünsüzlüyünü dərk edirəm.

Çünki bu günə qədər paxıllıq hissi olmayan insanla rastlaşmamışam.

Hamımız paxıllıq hissinin qullarıyıq.

Çox təəssüf ki, bu hiss bizim məişətimizdə, həyatımızda çətinliklər yaradır. Başqalarının paxıllığını çəkmək bizim normal həyat yaşamağımıza mane olur.

Və bir gün dəlicəsinə çapan yarış atının ayağının çuxura düşüb yıxılması kimi, kəllə-mayallaq gedirik…

Bütün müqayisələr sevincimizi, hüzurumu oğurlayır…

392
Monteneqro, arxiv şəkli

Azərbaycanın dostu olduğu ölkə koronavirusa qalib gəldiyini elan etdi

0
(Yenilənib 12:27 25.05.2020)
Məlumatda vurğulanır ki, martın 17-də Monteneqroda ilk virusa yoluxma halı qeydə alındığı vaxt ölkə koronavirusun olmadığı yeganə ölkə idi.

BAKI, 25 may — Sputnik. Monteneqro hökuməti bəyan edib ki, ölkədə koronavirus diaqnozu qoyulan bütün xəstələr sağalıb. Sputnik Azərbaycan Rusiya KİV-nə istinadən xəbər verir ki, bu barədə məlumatı Monteneqro Nazirlər Kabineti məlumat yayıb.

"Ölkəmizdə artıq COVID-19 virusuna yoluxan xəstə qalmayıb", - deyə məlumatda bildirilir.

Məlumatda vurğulanır ki, martın 17-də Monteneqroda ilk virusa yoluxma halı qeydə alındığı vaxt ölkə koronavirusun olmadığı yeganə ölkə idi.

Qeyd edək ki, mayın 15-də Sloveniya koronavirus epidemiyası üzərində qələbə qazandığını və bəzi karantin tədbirlərinin aradan qaldırıldığını elan edib.

Xatırladaq ki, koronavirus infeksiyası ötən ilin dekabrında Çinin Uhan şəhərində yayılmağa başlayıb. Hazırda virus dünyanın əksər regionları və ölkələrində yayılıb. Dünyada koronavirus infeksiyasına indiyədək yoluxanların sayı 5,4 milyonu keçib, 345 mindən çox adam isə virus səbəbilə ölüb.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) fevralın 11-də infeksiyanın törətdiyi xəstəliyin adını COVID-19 qoyub, martın 11-də isə koronavirusu pandemiya elan edib.

"Son iki ay ərzində Sloveniya epidemiyanı dəf edib... Bu gün bütün Avropada ən yaxşı epidemioloji mənzərə bizdədir", - Sloveniyanın Baş naziri Yanez Yanşa bildirib.

0