Milli Məclisin binası

O deputatın əlinə qayçı verməyin, amandır!

19685
(Yenilənib 10:07 05.11.2018)
Və ya: Günün lətifəsi gündəmləri kölgədə qoydu

BAKI, 5 noyabr — Sputnik. Canavar görür ki, dovşan uzaqdan qaça-qaça gəlir. Tez qarşısını kəsir:

— Dayan, görək. Nə baş verib? Belə təntimiş hara qaçırsan?

— Meşəyə qulaqkəsənlər gəlib. Kimin 3 qulağı varsa, birini kəsirlər.

— Axı, sənin 2 qulağın var. Daha nədən narahatsan?

— Məsələ ondadır ki, onlar əvvəl qulağın bir tayını kəsir, sonra sayırlar. Tülkü ilə çaqqalın qulaqlarını belə saydılar…

Bu, lətifədir. Bu isə:

"Digər dövlətlərin himnləri 2-2.5 dəqiqə olduğu halda, Azərbaycanın dövlət himni 4 dəqiqədir. Xahiş edirəm, himnin həcmi azaldılsın, yoruculuqdan xilas olsun"

deyil. Bu, bir deputatın Milli Məclisdə səsləndirdiyi təklif — qulağımızın (şükür ki, 2 taydır) və gözümüzün şahidi olduğu real xəbər.

İlk baxışdan nə əlaqəsi var? Lətifə ilə real hadisə, üstəlik millət vəkili səviyyəsində qaldırılan məsələ bir-birilərinə tam əks qütblərdə dayanan anlayışlardır. Eləcə də, qulaqla himn.

Amma məsələ ondadır ki, bu hadisənin özü günün lətifəsi oldu. Çünki Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin (deputatın dili ilə desək) həcmi 4 dəqiqə deyil, cəmi-cümlətani 2.14 saniyədir. Yəni, elə deputatın başqa dövlətlərdən misal gətirdiyi ölçüdədir.

Bir anlıq təsəvvür edək ki, iraq olsun, deputat Tahir Kərimliyə müstəsna səlahiyyət və əlinə bir qayçı verirlər. Adam əvvəlcə himnimizi tən ortadan (elə bilir ki, 4 dəqiqədir, axı) şaqqalayar, qayçını qatlayıb corabın balağına qoyandan sonra dəqiqələri saymağa başlayar. Bir də baxar ki, pah atonnan, ortada 1.07 saniyə qaldı ki…

"Üzeyir Hacıbəyli Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının da himninin musiqisini yazıb. O, indikindən daha nikbin idi. İndiki himnimiz mərsiyəyə bənzəyir".

Bunu da həmin deputat deyib. Elə həmin iclasda. Amma, "məsələn"ləri dilə gətirməyib.

Məsələn, deməyib ki, Üzeyir bəyi "silib" yerinə kimi "təyin edək". 1919-cu ildə meydana çıxan şedevri, 2018-ci il reallığımızın hansı nümunəsi ilə əvəz etməyin mümkünlüyü barədə də misal gətirməyib.

Hər halda, bilməmiş olmaz. Deputatdırsa, üstəlik dövlət himnini dəyişdirmək ağlına gəlirsə, deməli bilikli adamdır. Sadəcə, ola bilər ki, təvazökarlıq hissindən dolayı, çox ağıllı olduğunu başqalarının başına qaxmaq istəməyib. Fikirləşib ki, "topu mən atdım, arxasınca da başqaları qaçsın". Yəni, "mən təklifimi verdim, əvəzləyiciləri də özünüz tapın".

Əslində, düşündürücü olan başqa şeydir: Bizim deputatların dilə gətirəcəkləri, haqqında ağıllı təklif verəcəkləri, çıxış yolu göstərəcəkləri başqa dərdimiz-azarımız, gözləntimiz, arzumuz yoxdur?

Biri durub-dururkən, gündəmə uzaqdan-yaxından heç bir dəxli olmadığı halda, himnimizi baltalamağı təklif edir. Digər biri, tarixi qəhrəmanların heykəllərinin sökülməsi təklifi ilə çıxış edir ki, bəs, Cavanşir, Babək, Koroğlu real qəhrəmanlar olmayıblar. Nə bilim, başqa birinə sual verirlər ki, filan məsələnin həllinin hüquqi imkanları nə dərəcədədir, deyir, "dinimiz bunu haram buyurub".

Cənablar, siz Bəstəkarlar İttifaqının, AMEA Tarix İnstitunun, ya da hansısa dini icmanın nümayəndələri deyilsiniz, ali qanunverici orqanın – Milli Məclisin üzvlərisiniz. Məsələn, bəzi Avropa ölkələrindəki həmkarlarınız hazırda — biz himnlə, rəvayətlə, mollalıqla məşğul olduğumuz bir dövrdə nələri müzakirə edirlər, bilirsiniz?

Dörd günlük iş rejiminə keçilməsini. Yəni, həftənin 4 günü iş, 3 günü istirahət günü olsun. Bunu da insanların istirahət günlərinin azlığı ilə əlaqələndirirlər…

19685
Teqlər:
himn, deputat, millət vəkili, Milli Məclis, Tahir Kərimli
Əlaqədar
"Milli Məclis dövlətimizin uzaqgörən siyasətini dəstəkləmək naminə əlindən gələni edəcək"
Milli Məclis qərarını dəyişib
Oqtay Əsədov: "Hər şeyi Milli Məclis edə bilməz ki!"
Milli Məclis üzvləri üçün yeni qadağalar gəlir
Milli Məclis üzvündən sensasion təklif
ZOOM proqramı, arxiv şəkli

İnsan günahını təyin edəcək texnologiya: istəsə ölüm hökmü verər, istəsə azad edər

48
(Yenilənib 21:01 27.05.2020)
  Texnologiyanın növbəti mərhələsində yəqin heç hakimə də ehtiyac duyulmayacaq. Mükəmməl bir proqram yaradılacaq, dünyanın bütün qanunları orada əksini tapacaq, süni intellekt isə bu və ya digər insanın günahını təyin edəcək.

BAKI, 27 may — Sputnik. Sinqapur məhkəməsi Zoom videozəng proqramı vasitəsilə ölüm hökmü qərarı verib. Bu, ölkədə ilk belə hal kimi qeydə alınıb. 37 yaşlı malayziyalı Punitan Genasan heroin alverində günahkar bilinərək dar ağacından asılmağa məhkum edilib. Məhkəmə qərarı video əlaqəsi ilə ötürülüb. Koronavirus səbəbindən tərəflərin təhlükəsizliyinin qorunması üçün belə vasitəyə əl atılıb.

Sinqapurda narkotik alveri ilə məşğul olan yüzlərlə insan dar ağacından asılıb

Sinqapurun qanunları narkotik alverində iştirak edənlərə qarşı olduqca sərt cəza tədbirləri nəzərdə tutur. Bu ölkədə narkotik alveri ilə məşğul olan yüzlərlə insan dar ağacından asılıb. Xarici vətəndaşlıq belə bu məsələdə rol oynamır, narkotikə bağlısansa, dar ağacından asılacaqsan. Bir sıra hüquq müdafiəçiləri Sinqapur iqtidarını qəddarlıqda ittiham edir.

Oxşar hadisə Nigeriyada da baş verib. Yerli məhkəmə Zoom videozəng proqramı vasitəsilə cinayətkara ölüm hökmü çıxarıb. Koronavirus pandemiyası bir çox ənənəvi sahələrə ciddi təsir edib. Hələ ötən il absurd görünə bilən məsələyə bu gün münasibət dəyişib. Hələ ötən il məsafədən ölüm hökmünün çıxarılması nə qədər mümkünsüz görünsə belə, günümüzdə bu, reallısa bilib.

Virtual məhkəmə hökmünün çıxarılması bəzi ölkələrdə tətbiq edilib. Məsələn, Rusiyanın Sverdlovsk vilayətinin Nevyansk şəhər məhkəməsi yerli kafelərdən biri barədə qərar çıxarıb. Məhkəmə iclası Whatsapp video zənginin köməyi ilə keçirilib, koronavirusla bağlı fəaliyyətin 45 günlük dayandırılmasına qərar verilib. Oxşar onlayn məhkəmələr Tatarıstanın Kazan şəhərində də keçirilib.

İnsanı ölümə məhkum etmək üçün heç məhkəməyə gətirmək belə vacib deyilmiş

Pandemiya hüquq-məhkəmə sistemi ilə bağlı bir sıra problemi də üzə çıxarıb.

 İnsanların sosial izolyasiya və karantin rejiminə riayət etməməsi hallarına dəfələrlə rast gəlinib. Cərimə də tətbiq edilib, qısamüddətli həbslər də olub. Əgər adi vəziyyətdə hər hansı cərimə qərarından apelyasiya edilməsi mümkün idisə, ekstremal vəziyyətdə bu norma yalnız kağız üzərində qalıb. Demək olar, dünyanın bir çox ölkəsində məhkəmələr ya işləməyib, ya da çox az hallarda fəaliyyət göstərib.

Əgər qanun qadağa edirsə, “adi vətəndaş hara getməli, kimə müraciət etməlidir” sualı da açıq qalıb. “Məsafə gözlə”, “evdə qal”, “Sms icazəsi olmadan  evdən çıxma” kimi şüarlar əhəmiyyət kəsb edib. Çox qarışıq bir dönəm yaşadıq. Virus geri çəkildikdən sonra hüquqşünaslar hələ uzun müddət yaranan kazusları araşdırmaqla məşğul olacaqlar.

Amma ölüm hökmünün video əlaqə ilə verilməsi olduqca maraqlı və qeyri-adi presidentə yol açıb. Deməli, insanı ölümə məhkum etmək üçün heç məhkəməyə gətirmək belə vacib deyilmiş. Günahı sübuta yetirilibsə, elə məsafədən də qərar çıxarmaq olarmış.

Texnologiyanın növbəti mərhələsində yəqin heç hakimə də ehtiyac duyulmayacaq

Bu məsələnin bir neçə əhəmiyyətli tərəfi var. Birincisi, ölüm hökmü dünyanın bir çox ölkəsində ya ləğv edilib, ya da tətbiq edilmir. Hüquq müdafiəçiləri ölümün hər yerdə ləğvinə can atırlar. Məhkəmə praktikasında heç bir günahı olmayan insanın qanunun əli ilə öldürülməsi halları dəfələrlə baş verib. İkincisi, “ölüm hökmünə  icazə verən qanun nə dərəcədə doğrudur” sualı da əhəmiyyət kəsb edir. Heroin alveri ilə məşğul olan birisinə ölüm hökmü çıxarılır, amma başqa növ leqal narkotik alverçisi cəmiyyətdə hörmət sahibidir. Dünya birliyi siqaret və alkoqol birmənalı leqal narkotik kimi qəbul edir, istehsalı, satışı və reklamı da sərbəstdir. Bəzi ölkələrdə qadağalar olsa da, hər halda alkoqol alverçilərinə ölüm hökmü hətta islam ölkələrində çıxarılmır.

Sərnişin təyyarəsi, arxiv şəkli
© REUTERS / Toby Melville

Hər gün bir yeni vasitə kəşf edilir. Bu gün azad satılan preparatı sabah qadağa siyahısına salınır. Bu gün qadağa edilən vasitə sabah leqal satışda ola bilər.

Bu məsələdə ən ciddi sual doğuran məqam ölüm hökmünün  məhz məsafədən çıxarılmasındadır. Birbaşa kontakt olmadan qərar vermək də asandır axı. Bir də var insanla üz-üzə, göz-gözə təmasda olub doğru yolu tutmalısan. Texnologiyanın növbəti mərhələsində yəqin heç hakimə də ehtiyac duyulmayacaq. Mükəmməl bir proqram yaradılacaq, dünyanın bütün qanunları orada əksini tapacaq, süni intellekt isə bu və ya digər insanın günahını təyin edəcək. Öz taleyimizi süni intellektin, ağıllı maşının, robot-androidin əlinə verəcəyik.

Robot da dilsiz-ağızsız düşünən maşındır. Nə aldatmaq, nə dil tökməklə yumşaltmaq olar, nə rüşvət almaz, nə qohumbazlıq eləməz. Yaddaşına yüklənən qeyri-mükəmməl qanunlar toplusuna uyğun qərar verərək. İstəsə ölüm hökmü verər, istəsə də azad edər.

48
Dəftər, arxiv şəkli

Bədii tərcümə problemi: Günahkar kimdir?

201
Tərcüməçiyə vaxtında və normal qonorar ödəməyən naşir və yaxud nəşriyyatda bu işə məsul olan redaktor keyfiyyətindən razı qalmadığı mətni tərcüməçiyə yenidən işləməsi üçün göndərə bilərmi?

BAKI, 26 may — Sputnik. Uzun müddətdir ki, tərcüməçi və redaktor kimi fəaliyyət göstərdiyim üçün ötən həftə başlayan tərcümə polemikasına bir az gec də olsa qoşulmağı vacib hesab etdim. 20 bədii, elmi, publisistik kitabın tərcüməçisi, yüzlərlə ciddi əsərin, beynəlxalq bestsellerin redaktoruyam.

Bəri başdan deyim ki, həm tərcüməçi, həm də redaktor kimi qüsurlarımın olduğunu etiraf etməkdə problem görmürəm. İş olan yerdə qüsurun olmasını normal hesab edirəm. Bunu özümü sığortalamaq üçün qeyd etmirəm. Çünki indiyə qədər sifarişçilərlə keyfiyyətlə, qüsurlarla bağlı problemim olmayıb. Qüsurlu hesab etdiyim ilk tərcümələrimi imkan olduqca yenidən gözdən keçirib, qüsurlarımı aradan qaldırmağa çalışıram. Bir neçə kitabı yenidən işləyib, sifarişçi nəşriyyatlara təklif etməyi düşünürəm.

Həm tərcüməçi, həm də redaktor kimi peşəkar fəaliyyətə başlayana qədər, uzun müddət bu işlə həvəskar səviyyədə məşğul olmuşam. Tərcümə və redaktə etdiyim kitablarla bağlı tənqidləri qəbul etmişəm və bu gün də tərcümə və redaktə işini dərindən öyrənməyə və mənimsəməyə çalışıram.

Tərcüməçi şübhəsiz ki, tərcümə etdiyi xarici dili və ana dilini mükəmməl, heç olmasa yaxşı səviyyədə bilməlidir. Bu aksiomdur.

Bədii əsərləri tərcüməçisi isə eyni zamanda ədəbiyyatı da dərindən bilməli, tərcümə etdiyi yazıçının üslubuna, həmin yazıçının yaşadığı ölkənin mədəniyyətinə, tərcümə etdiyi dilin mifoloji, dini-mistik, yumoristik-ironik, mental-psixoloji qatlarına  bələd olmalıdır.

Tərcüməçidə istedad, duyum olmalıdır. Bədii tərcümə spesifik və xüsusi sahədir. Bu gün tərcümə ilə məşğul olan həmkarlarımın böyük əksəriyyəti tərcümə etdiyi dili yaxşı, hətta mükəmməl səviyyədə bilir. Polemikaya qoşulan, tənqid olunan əksər tərcüməçilərin işlərinə yaxından bələdəm. Bir çoxunun redaktoru olduğum üçün onların peşəkar səviyyədə qüsurlarını da bilirəm. 

Qüsurlar barədə həmkarlarımla, nəşriyyat rəhbərləri ilə müzakirələrimiz və polemikalarımız olduğu üçün bu barədə ətraflı yazmağa lüzum görmürəm. Dəqiq əminəm ki, bütün həmkarlarım öz qüsurlarını görə bilir. Şəxsi təcrübəmdən çox yaxşı bilirəm ki, tərcümə edilən mətnin “xaltura” olduğunu tərcüməçinin özündən başqa heç kəs dəqiq anlaya bilməz.

Müəllifi və əsəri sevmədən, hiss etmədən, dolanışıq xatirinə tərcümə etdiyimiz dönəmlər də olur. Bəlkə çoxları bilmir, biz tərcüməçilər gördüyümüz işin qonorarını bəzən aylarla ala bilmirik. Bu məqamda məni yalnız  sadəcə bu işlə dolanışığını təmin edən həmkarlarım anlaya bilər.

Azərbaycanda peşəkar, bacarıqlı, işini sevən və dərindən bilən tərcüməçilər az deyil. Ölkənin ən böyük nəşriyyatlarında çalışmış redaktor olaraq bunu dəqiq bilirəm. Tərcüməçiləri tənqid edənləri də haqsız hesab etmirəm. Oxucunun keyfiyyətli tərcümə oxumaq hüququ var. Amma bütün günahı da tərcüməçinin boynuna atmaq doğru deyil. Düşünürəm ki, peşəkar naşir çap etdiyi kitabın keyfiyyətinə əmin olmadan onu çapa imzalamamalıdır.

Ancaq tərcüməçiyə vaxtında və normal qonorar ödəməyən naşir və yaxud nəşriyyatda bu işə məsul olan redaktor keyfiyyətindən razı qalmadığı mətni tərcüməçiyə yenidən işləməsi üçün göndərə bilərmi?

Könül istərdi ki, bədii tərcümə ilə peşəkarlar, sənətdən və ədəbiyyatdan anlayışı olanlar məşğul olsunlar. Təəssüf ki, kapitalizm və bazar münasibətləri buna imkan vermir. Kitab bazarında bu gün xarici ədəbiyyata maraq çoxdur. Tələbatı ödəmək üçün naşirlər ucuz işləyən, təcrübəsiz, tərcümə etdiyi yazıçının estetikasından və üslubundan xəbərsiz tərcüməçilərlə üz tutur.

 VI Buktreyler Festivalının mükafatlandırma mərasimi, arxiv şəkli
© Пресс-служба Международного центра мугама

Bəzi nəşriyyatlarda isə “qonorar davası” etməyən qeyri-peşəkar və naşı tərcüməçilərə üstünlük verilir. Bu zamanın tələbi, kapitalizmin simasıdır. Yəni, bizim müqəddəs hesab etdiyimiz kitab, naşir üçün sadəcə əmtəədir. Biz bu düzənə etiraz edə bilmiriksə, gecə-gündüz çalışan, gözünün nurunu kitablara xərcləyən tərcüməçiləri qınayarkən, tənqid edərkən ehtiyatlı olmalıyıq. Bazarda satılan keyfiyyətsiz kitaba görə ilk növbədə nəşriyyat, naşir cavabdehdir.

Bu barədə uzun-uzadı yazmağa ehtiyac görmürəm. Azərbaycan kitab bazarında tərcümə və tərcüməçi probleminin olduğunu qəbul edirəm. Bu məsələnin həll etməyin müəyyən yollarını hamı kimi, mən də bilirəm. Ancaq bu barədə yazıb, özümü yormaq istəmirəm. Problemi həll etməli olan adamlar, qurumlar qəflət yuxusundan ayılacağı günə qədər gözləməkdən başqa əlimdən heç nə gəlmir. Enerjimi növbəti tərcümələrim üçün qorumalıyam...

201

Koronavirusa yoluxma sayında daha bir antirekord

5
Bu gün Azərbaycan Respublikasında daha 191 nəfər koronavirusa yoluxdu, 125 nəfər isə bu virusdan sağaldı.

BAKI, 28 may - Sputnik. Azərbaycanda 191 yeni koronavirus infeksiyasına yoluxma faktı qeydə alınıb, 125 nəfər müalicə olunaraq sağalıb və evə buraxılıb.

Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahdan Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, COVID-19 üçün götürülən analiz nümunələri müsbət çıxmış 1954 və 1956-cı il təvəllüdlü iki nəfər vəfat edib.

Hazırkı dövrədək ölkəmizdə 4 759 nəfərin koronavirus infeksiyasına yoluxması faktı müəyyən edilib, onlardan 3 022 nəfər müalicə olunaraq sağalıb, 56 nəfər vəfat edib, 1 681 nəfərin xüsusi rejimli xəstəxanalarda müalicəsi davam etdirilir. Həmin şəxslərdən 53 nəfərin vəziyyəti ağır, 62 nəfərin vəziyyəti orta ağır qiymətləndirilir, digərlərinin səhhəti stabildir.

Ötən müddət ərzində yeni yoluxma hallarının müəyyənləşdirilməsi ilə əlaqədar 284 669 test aparılıb.

5