Stiven Hokinq

Əlil arabasında kainatı kəşf edən dahi

717
(Yenilənib 22:37 31.07.2017)
O, həm də insanın bütün hallarda uğur qazana biləcəyini sübuta yetirən adamdır

BAKI, 26 iyul — Sputnik. - Kosmonavtlar nəyə inanırlar?

- Kainatdakı hər şeyi açıqlayan birləşdirici tək bir düstura!

("The Theory of Everything" filmindən)

Bu, həm də Stiven Hokinqin inancıdır. Hələ gənclik illərindən kainatdakı hər şeyi izah edən birləşdirici düsturun axtarışına çıxan dahi Stiven Hokinqin…

2014-cü ildə Birləşmiş Krallıqda Stiven Hokinqin həyatı haqqında "The Theory of Everything" ("Hər şeyin nəzəriyyəsi") dram-bioqrafiya filmi çəkilir. Film Stiven Hokinqin həyat dramını sərgiləməklə qalmayıb, fizika və astrofizika haqqında öyrədici yönləri ilə də diqqət çəkir. Filmdə Hokinqi canlandıran aktyor Eddi Redmeyn 2015-ci ildə ən yaxşı kişi roluna görə "Oskar" mükafatına layiq görülür.

Küçədə ART - Velosiped
© Sputnik / Orxan Bahadırsoy

1963-cü ildə Oksford Universitetində doktorluq qazanmağa çalışan Stiven Hokinq kainat haqqında qarışıq nəzəriyyələrdən usanır, kainatda bugünə qədər baş vermiş hər şeyi olduqca sadə şəkildə izah edən tək bir nəzəriyyənin axtarışına çıxır. Elə həmin illərdə həyatının iki mühüm hadisəsi yaşanır – Ceyn adlı qıza aşiq olur və yan amitrofik skleroz xəstəsi olduğunu öyrənir.

Stiven Hokinqə iki il yaşayacağını deyirlər. O, özünə qapılır, inzivaya çəkilmək istəyir. Sevgilisi Ceyn isə onu həyata qaytarmaqda, ömrünü mümkün qədər uzatmaqda və iki il ömrü qalıbsa belə, bunu xoşbəxt keçirməkdə iddialıdır. Belə də olur…

Xəstəliyi getdikcə şiddətlənən Stiven Hokinq, kainatı araşdırmağa davam edir. Belə ki, Stiven Hokinq Eynşteynin "Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi"nin "Böyük partlayış"la başlayıb "Qara dəlik"lərlə bitdiyini göstərdi. Bu fakt "Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi" ilə Kvant fizikasının birləşdirilməsi ehtiyacını doğurdu.

Bu da sübut edirdi ki, qara dəliklər, əslində, qara deyillər, onlar güclü radiasiya yayır və buxarlanaraq görünməz olur. Deməli, kainatın bir sərhədi var və kainat tamamilə elmi qaydalarla meydana gəlib. Heç şübhəsiz ki, bu kəşf ötən əsrin ikinci yarısının ən böyük elmi kəşfi idi.

Qəribə olan odur ki, Eynşteyn Kvant fizikasını qəbul etmirdi. Hətta, o, Kvant fizikası haqqında "Tanrı zər atmaz!" demişdi. Stiven Hokinq isə Eynşteynin məşhur nisbilik nəzəriyyəsini məhz Kvant fizikası ilə birləşdirib belə cavab verdi: "Tanrı təkcə zər atmaqla qalmayıb, həm də zərləri heç vaxt tapa bilməyəcəyimiz bir yerə atıb!"

Bu müddət ərzində Stiven Hokinq Ceynlə evlənir. Onların üç övladı olur. Lakin xəstəliyi getdikcə irəliləyən Hokinq, yerimə, danışma, çeynəmə və digər hərəkət qabiliyyətlərini tamamilə itirir. Dostları ona əlil arabasına quraşdırılmış nitq sintezatoru bağışlayırlar.

ADO teatrının Yağış, yağış, yağış tamaşasından bir səhnə
© Photo : Facebook / ADO Theatre - Collective

Tək hərəkət qabiliyyəti qalan sağ əlinin şəhadət barmağı vasitəsi ilə sözləri monitora yazır, robot səsləndirir. Özünün "Zamanın qısa tarixi" adlı məşhur kitabını da arabaya məhkum olduqdan sonra yazır. Hansı ki, bu kitab bütün dünyada bir milyon nüsxədən çox satılıb.

Həyat yoldaşı Ceyn isə Stivenin öz razılığı ilə ondan ayrılır və bir musiqiçi ilə evlənir. Lakin onlar bugünə qədər dostdurlar. Axı Stiven Hokinqin bütün uğurlarına görə bir az da Ceynə minnət borcu var. Bəlkə də Ceyn olmasaydı, Hokinq elə iki ilin tamamında vəfat edəcəkdi. Ceyn onu sevdi, onu ümidləndirdi, onu yaşamağa, yaratmağa həvəsləndirdi və ona üç övlad verdi.

Bir gün İngiltərəyə gələn turistlərdən biri Stiven Hokinqlə rastlaşır. Ona yaxınlaşıb həqiqi Stiven Hokinq olub-olmadığını soruşur. Hokinq belə cavab verir: "Həqiqi Stiven Hokinq daha yaraşıqlıdır!"

Stiven Hokinq əlil arabasına məhkum olmuş bir dahidir. O, təkcə kainatın sirrini bilən adam deyil. O, təkcə öz əlil arabası ilə qalaktikaları bir-bir gəzən, hətta işığın belə, yox olduğu qara dəlikləri yaxından tanıyan adam deyil. O, həm də insanın bütün hallarda uğur qazana biləcəyini sübuta yetirən adamdır.

Bu haqda özü belə deyir: "Yüz milyardlarla qalaktikalardan birinin içində çox yasaq bir ulduzun ətrafında dönən kiçik bir planetdə yaşayan bir çeşid primat növü olduğumuz aydındır. Amma bəşərin doğuşundan bəri insanlar dünyanın təməl düzənini anlamaq üçün can atırlar. Kainatın sərhəd şərtləri ilə bağlı, həqiqətən və məxsusi bir şey olmalıdır. Və bir sərhədin olmamasından daha məxsusi nə ola bilər ki? İnsan çabalarının heç bir sərhədi olmamalıdır. Hamımız fərqliyik. Həyat nə qədər pis görünürsə görünsün, hər zaman uğur qazana biləcəyiniz bir şeylər vardır. Həyat olduqca ümid də vardır!"

Bu yazı nə Stiven Hokinqin bioqrafiyasıdır, nə də "Hər şeyin nəzəriyyəsi" filminin təhlili. Bu yazı bir fərd olaraq Hokinqin həyatından aldığım dərsi sizinlə bölüşməkdir. O dərs ki, yarım əsrdir əlil arabasında yaşayan, tək bir barmağı hərəkət edə bilən, amma bütün bunlara rəğmən, ulduzları, qalaktikaları, qara dəlikləri, kainatın sərhədlərini kəşf etməyə çalışan, kimi zaman bu kəşfləri ilə dövrünə meydan oxuyan dünya şöhrətli alimin həyat eşqi və öyrənmək sevdasından doğulub.

Heç bir məhdudiyyət ümidin sonu deyil! Həyat isə öləndə deyil, ümid bitəndə sona çatır!

717
Teqlər:
"The Theory of Everything", "Hər şeyin nəzəriyyəsi", kainat, Stiven Hokinq
Əlaqədar
Faşizmə ilham vermiş dahi
İlk rolu Telli obrazı olan dahi kişi sənətkar
Gənc yaşda ölən dahilər: 20 yaş, 23 yaş...
Öz "dahi" əsəri ilə dünyanı barmağına dolamış rəssam
Sonadək iddiasından əl çəkməyən dahi
Bakıda tozlu hava

Diqqət: Başınızı qaldırıb Bakı səmasına baxın!

9104
(Yenilənib 15:23 12.05.2019)
Onlar hər yerdə, hər tərəfdədirlər və onlardan qurtuluş yoxdur

BAKI, 13 may — Sputnik. Ən ləzzətlisi bilirsiniz nədir? Gözəl yaz havasını ciyərlərinə çəkib məsti-xumar olmaq üçün avtomobilin pəncərəsini açmısan. Yenicə bir-iki nəfəs çəkib ciyərlərini yaz mehi ilə nəşələndirmisən ki, küləyin qova-qova gətirdiyi bir topa toz çağırılmamış qonaq kimi özünü pəncərədən içəri soxur. Orda da boş durmaz ki... Haralaradək soxulacağını, harada "park edəcəyini" təsəvvür edirsiniz.

Ya da balkon seyrindəsən. Qarşında pürrəngi çay, beynində hər şeyin yaxşı olduğuna, yaxşı olacağına dair romantik fikirlər. Xəyal dünyasındasan. Lakin sən bu təmənnada ikən, zəhərə dönür hər şey – balkondakılar da, beynindəkilər də. Aqlayından ayrılmağın acısını çıxarmağa yer axtaran toz dənəcikləri, Çingiz xanın monqolları kimi bir göz qırpımında çökürlər üzərinə.

Onlar hər yerdə, hər tərəfdədirlər: Parkda körpəsini gəzdirən qadınlar da, küçədə iş-güc arxasınca şütüyən kişilər də, açıq və qapalı məkanlarda alver edən tacirlər də, otağın pəncərəsini azacıq aralı qoyub xəstəsini müayinə edən həkimlər də, müayinə olunan xəstələr də, qaçanlar da, duranlar da... şəhərimizə təşrif buyurmuş turistlər də onların qurbanlarıdır. Onlardan qurtuluş yoxdur!

Bakını bürümüş toz duman
©Karikatura
Bakını bürümüş toz duman

... Ay gözəl insanlar! Bir şəhəri nə qədər rəndələmək olar? Bir şəhərdəki binaları, keçidləri, körpüləri, tunelləri, divarları nə qədər laqundalamaq, qazımaq, sürtmək, ağartmaq və qaraltmaq olar? Eyni prosesləri eyni yerlərdə eyni qaydada dönə-dönə təkrarlamaq hansı arzunun məhsuludur? Axı nə vaxtadək?

Bakı küləklər şəhəridir. Burada yanvarın şaxtasında da külək vıyıldayır, avqustun cırcırında da. Burada gah Xəzri at oynadır, gah Gilavar. Bu, yerləşdiyi coğrafi məkandan dolayı şəhərimizin alnına yazılan taledir. Və kimsə təbii qanunauyğunluğu dəyişdirə bilməz.

Bəs, bunları bilə-bilə yeri-göyü qazıyıb, qalaq-qalaq toz yaratmaq (həm də kimyəvi – zərərli toz), həmin zəhər topalarının şəhərin dörd bir yanına yayıldığını görə-görə, əməlindən bircə addım geri durmamaq hansı xoş niyyətdən xəbər verə bilər, siz Allah?

Bir dönün ətrafınıza baxın. Bu şəhərin ağacları belə, bombozdur, budaqlarından qaramat sallanır. Yerə baxın, dizdən aşağı şalvarınız küçədə qalaqlanmış toz-torpağın içindədir. Başınızı qaldırın, şəhərimizin səmasını seyr edin, görün nələr görəcəksiniz. Görün, mavi səmanın üzü necə bozarıb, qanı necə qaralıb. Görəcəksiniz ki, göyün üzündən üstümüzə zəhrimar tökülür.

Və sonra düşünün. Əgər bizə, özünüzə, şəhərimizə qarşı azacıq rəhminiz yaranarsa, əl saxlayın, üstünüzdəki toz-torpağı çırpın, yuyunun, qəşəng bir pürrəngi çay içə-içə, hər şeyin yaxşı olduğu, yaxşı olacağı barədə xəyallara dalın. Yox əgər rəhm-filan duyğusu gəlib çıxmazsa, o zaman ətrafa, yerə, göyə baxmaqla itirdiyiniz vaxta heyfslənin, o itkini kompensasiya etmək üçün daha əzmlə işinizə davam edin.

"Kolay gəlsin"...?

9104
Teqlər:
səma, yer, balkon, bina, küçə, toz
Əlaqədar
Ölkə ərazisini yenə toz-duman bürüyüb
Paytaxt və yarımadanın havası qatılaşır, toz normanı 4.5 dəfə üstələyir
Bakıda normadan 1.3 dəfə artıq toz var
Toz barədə daha bir xoşagəlməz məlumat gəldi
Paytaxt üçün növbəti toz xəbərdarlığı verildi
Akademik Milli Dram Teatrının ətrafında aparılan abadlıq və yenidənqurma işləri

İyun ayının 2-si çox maraqlı olacaq, çox!

4845
(Yenilənib 17:16 07.05.2019)
Hamı qatılmalı, hamı dəstək olmalı ki, bu cür tədbirlər çox olsun

BAKI, 10 may — Sputnik. 30 ilə yaxındır ki, Azərbaycan teatrı tamaşaçı problemi yaşayır. Əlbəttə, bu məsələdə teatr adamlarının da çoxlu günahları var. Bu barədə əvvəlki yazılarımda xeyli qeyd etmişəm deyə, indi təkrarçılıq etmək istəmirəm.

Amma həmişə bir sual məni narahat edir: Teatr adamları öz səhvlərini düzəltsələr, teatra azadlıq verilsə və müstəqil yaradıcılıq eşqi ilə mükəmməl sənət nümunələri ərsəyə gəlsə, o zaman xalq teatra gedərmi?

Məsələ təkcə teatr deyil. Kinoteatrlarda da eyni problem var. Deyəcəksiz ki, kinoteatrlar son zaman kifayət qədər tamaşaçı kütləsi cəlb edib. Biletləri satılır, yerləri dolu olur, seansların sayı artır və s.

Lakin diqqət edilməsi gərəkən nüans budur ki, bu izdahamlar hansı filmlərin nümayişində olur? Yerli və Türkiyənin bayağı komediyalarının, bir də əhəmiyyətsiz kədərə, göz yaşına hesablanmış ailə-məişət və eşq dramlarının nümayişlərindən başqa nədə görmüsüz bu izdihamı? Hansı psixoloji-fəlsəfi filmin nümayişi zamanı zal dolub-daşıb?

Hansısa ciddi sənətkarımızın konserti ildə bir dəfə və bir gün keçirildiyi halda, musiqi və sənət adı ilə ortalığa atılanların ildə beş-altı dəfə, on gün ard-arda konserti olur. Bu kütləvi bayağılaşmanın ciddi faciəvi nəticələri bizi gözləyir.

Elmi tədbirlərə, seminarlara, konfranslara isə Azərbaycanda çox nadir hallarda rast gəlirik. Hərçənd, bu cür tədbirlər çox olmalı, hamısının auditoriyası dolub-daşmalıdır. Populyar və ya yaradıcı elmlə məşğul olan adamlara bu ölkədə heç bir şərait yaradılmır ki, öz biliklərini başqaları ilə paylaşa bilsinlər. Onların sosial şəbəkələrdən və video portallardan başqa heç bir səhnəsi yoxdur.

İlham Əliyev, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
© Official website of President of Azerbaijan Republic

Ölkədəki teatrların, sarayların, konsert zallarının icarə qiyməti fantastik həddədir. Eybi yox, bu mədəni obyektlərin qiyməti hər yerindən durub sənət adı ilə səhnəyə çıxmaq istəyənlər üçün fantastik həddə olsun. Amma ciddi sənətkarlar üçün və elm adamları üçün hətta ödənişsiz olmalıdır. Dövlətin sənət və elm xadimlərinə dəstəyi belə məqamlarda görünməlidir.

Mədəniyyət Nazirliyinin məsul şəxsləri öz çıxışlarında elmə və sənətə, gənclərə dəstəkdən danışırlar. Bir gənc hansısa seminar üçün onlardan məkan istəsə, şəxsi mülklərini satışa çıxarırmış kimi qiymət oxuyurlar.

İndi bu cür çətinliklərin içində, cəmiyyət biganəliyi ilə məsul şəxslərin fürsətdən istifadəsi arasında, öz gücünə, öz hesabına kimlərsə nəsə etməyə çalışır. Hansı ki, bunu edən gənclər gələcək aydın nəsillərin indiki əcdadıdır. O gənclər ki, bu qədər məşəqqətlərə rəğmən, tədbir hazırlayırlar, seminarlar, konfranslar keçirirlər. Maarifçiliklə məşğul olurlar. Azdırlar, amma varlar! Elm və mədəniyyət adına çalışırlar!

İyun ayının 2-si, saat 11:30-da Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında "Kainat, Kvant və Beyin" adlı elmi-kütləvi konfrans baş tutacaq. "Elm Azərbaycan" və "Kvant Dünyası" elmi platformalarının təşəbbüsü, Akademik Milli Dram Teatrı, "ORKHANWAY Coaching" və "Astronomy Club"un dəstəyi ilə 550 nəfərlik elmi konfransdır bu. Konfrans zamanı hər kəsi maraqlandıracaq üç əhəmiyyətli mövzu: "Kainat", "Kvant Fizikası" və "Beyin" barədə çıxışlar olacaq.

Konfransda astronom, elmi tədqiqatçı Orxan Əhməd, fizik, elektrik mühəndisi Sadiq Şamilov, araşdırmaçı, neyromarketinq mütəxəssisi, TEDX spikeri Orxan Şahbaz çıxış edəcəklər. Müasir dünyada yaşayan, elmin, texnologiyanın, kainatın, kvant fizikasının və ən əsası beynin məhsullarından faydalanan hər bir fərdin qatılmasının mühüm olduğu tədbirdir.

Elmə, elmi tərəqqiyə dəstək üçün, müasir zamanda müasir məkan kimi uğurlu inkişafa zəmin yaratmaq üçün, hər kəsin ziyalanması üçün atılmış bir addımdır bu konfrans. Hamı qatılmalı, hamı dəstək olmalı ki, bu cür tədbirlər çox olsun! Çox olsun ki, hamı aydınlansın! Hamı aydınlansın ki, azad cəmiyyətdə azad fərdlər kimi yaşayaq!

4845
Teqlər:
sənət, tamaşaçı, serial, film, tamaşa, teatr
Əlaqədar
Mütəxəssis: “Teatrın keyfiyyətindən xalqın taleyi asılıdır”
Teatr və konsert müəssisələri işçilərinin maaşları artırıldı
"ƏSA Teatrı" fəaliyyətini dayandırmaq məcburiyyətindədir
Teatrlar gözləyir ki, dramaturq yetişsin - yazıçı repertuar problemindən danışır
İmtahan, arxiv şəkli

Buraxılış imtahanlarının sadələşməsi üçün təkliflər hökumətə təqdim edildi

0
Proqram hazırlanarkən ilk növbədə indi 9-cu sinifdə təhsil alan şagirdlərin aşağı siniflərdə keçdikləri dərsliklərlə, hazırda istifadədə olan dərsliklər müqayisə olunmuş və hər iki dərslikdə eyni olan mövzular proqrama daxil edilib.

BAKI, 5 mart — Sputnik. Dövlət İmtahan Mərkəzi ümumi (9 illik) orta təhsil səviyyəsi üzrə buraxılış imtahanı üçün materialların məzmununda və təşkilində sadələşmə aparılması üçün təkliflər hazırlayaraq Nazirlər Kabinetinə təqdim edib. Mərkəzdən Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, 2020-ci il mart ayından etibarən ölkəmizdə COVID-19 pandemiyası ilə bağlı xüsusi karantin rejimi tətbiq edilir. Xüsusi karantin rejiminin qaydalarına uyğun olaraq hələ də ümumtəhsil müəssisələrində tədris prosesi tam olaraq ənənəvi qaydada həyata keçirilmir. Həmçinin ötən ilin sentyabr-noyabr aylarında Vətən müharibəsi baş verdi. 44 gün ərzində müzəffər ordumuz cənab Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə işğal altında olan torpaqlarımızı düşməndən azad etdi. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü təmin edildi.

Baş vermiş hadisələrlə əlaqədar bəzi bölgələrdə təlim-tədris prosesində müəyyən fasilələr yaranmışdır. Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən Təhsil Nazirliyinin mütəxəssisləri ilə birgə razılıq əsasında mövcud vəziyyət nəzərə alınaraq ümumi (9 illik) orta təhsil səviyyəsi üzrə buraxılış imtahanı üçün materialların məzmununda və təşkilində sadələşmə aparılması üçün təkliflər hazırlanaraq Nazirlər Kabinetinə təqdim edilib.

Nəzərdə tutulan dəyişikliklərlə bağlı, yəni ümumi (9 illik) orta təhsil səviyyəsi üzrə buraxılış imtahanının bir mərhələdə keçirilməsi, imtahan proqramı və yeni imtahan modeli 2020-ci ilin dekabrında "Abituriyent" jurnalının xüsusi buraxılışında dərc olunaraq ictimaiyyət məlumatlandırılıb.

Jurnalda qeyd olunduğu kimi, proqramda əsas hissə kimi 5-ci sinifdən başlayaraq 9-cu sinfin 1-ci yarımilində keçilmiş materiallar götürülür. Tədris prosesində 2-ci yarımildə keçilməsi planlaşdırılan mövzular üzrə tapşırıqlar isə 5-8-ci siniflər üzrə tərtib olunacaq.

Proqram hazırlanarkən ilk növbədə indi 9-cu sinifdə təhsil alan şagirdlərin aşağı siniflərdə keçdikləri dərsliklərlə, hazırda istifadədə olan dərsliklər müqayisə olunmuş və hər iki dərslikdə eyni olan mövzular proqrama daxil edilib. Aşağı sinif dərsliklərinə yeni daxil edilmiş və çıxarılmış mövzular proqrama salınmayıb. Beləliklə, demək olar ki, proqramda verilmiş mövzuların hamısı tədris prosesində keçilib.

Nazirlər Kabinetinin 2016-cı il 12 dekabr tarixli 498 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Ümumi təhsil pilləsində təhsilalanların yekun attestasiyasının aparılması Qaydaları"nda dəyişiklik edilməsi haqqında Nazirlər Kabinetinin 4 mart 2021-ci il tarixli qərarı ilə ümumi orta təhsil səviyyəsi üzrə buraxılış imtahanının bir mərhələdə keçirilməsi, imtahanda şagirdlərə tədris dili fənnindən 30, xarici dil fənnindən 30 və riyaziyyat fənnindən 25 olmaqla, ümumilikdə 85 tapşırığın verilməsi təsdiq edilib.

DİM-in səriştəsizliyi və yaxud imtahanda biznes maraqları>>

Xatırladırıq ki, Dövlət İmtahan Mərkəzi və Təhsil Nazirliyinin mütəxəssisləri hazırki vəziyyəti bir daha təhlil edərək tapşırıqların formasını daha da sadələşdiriblər. Əvvəlcədən elan olunduğu kimi, "Abituriyent" jurnalının xüsusi buraxılışında verilən modeldən fərqli olaraq yeni təqdim olunan imtahan modelinə əsasən, imtahanda yazılı cavab tələb edən açıq tipli tapşırıqlar istifadə olunmayacaq. İmtahanda iştirakçılara qapalı tipli tapşırıqlar və kodlaşdırıla bilən seçim və hesablama formalı açıq tipli tapşırıqlar təqdim olunacaq.

Məlumat üçün qeyd edək ki, Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən yaxın vaxtlarda otk.az portalı vasitəsilə yeni imtahan modelinə uyğun sınaq imtahanı keçiriləcək.

Yeni imtahan modeli aşağıdakı kimidir:

http://dim.gov.az/news/6346/

0