Bakıdan 65 kilometr məsafədə həyəcanlı anlar: Təngnəfəs "Dəlyənəz"ə doğru...

12230
(Yenilənib 09:47 19.03.2019)
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
  • Dəlyəniz vulkanı
“Palçıqdan çıxa bilməsəm, nə edəcəyəm, telefon da çəkmir, heç kimə xəbər verə bilməyəcəm, gecəni burda qalsam, nə olar, görəsən?”

İradə Cəlil, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 22 mart — Sputnik. "Dəlyəniz" vulkanı Bakıdan 65 kilometr cənub qərbdə, Ələt Stansiyasından 4.5 kilometr şimal-qərbdə, Daşgil palçıq vulkanın yaxınlığında yerləşir. Vulkanın adını eşitsəm də, axtarış məlumatlarında onun haqqında heç bir məlumat qarşıma çıxmamışdı. Bu səbəbdən vulkana gedib görmək, çəkib oxucuları da məlumatlandırmaq istəyirdim.

Qobustandakı palçıq vulkanı
© Sputnik / Tarana Khudabakshiyeva

Yolum uzaq olsa da, səyahətimin maraqlı keçəcəyini düşünürdüm. Elə düşündüyüm kimi də oldu. Qobustan qoruğundan yuxarı bir xeyli getdikdən sonra avtomobillərin getdiyi yolun izi itir. Hər tərəf yaşıl ot basıb. Yol boyu irəlilədikdə, ara-sıra qarşıma fermalar çıxırdı.

Ancaq məqsəd "Dəlyəniz" idi. Bir xeyli getdikdən sonra avtomobilim gil qarışıq palçıqlı ərazidə batdı. Telefonda da şəbəkə itmişdi. Avtomobili palçıqdan çıxarmağa çox cəhd etsəm də, alınmırdı.

Ağlıma bir çox fikir gəlirdi, avtomobilin mühərrikini söndürüb düşünməyə başladım: “Palçıqdan çıxa bilməsəm, nə edəcəyəm, telefon da çəkmir, heç kimə xəbər verə bilməyəcəm, gecəni burda qalsam, nə olar, görəsən?”.

Yarım saat sonra "bəlkə alındı" deyə yenidən avtomobili işə saldım. 7-8 cəhddən sonra palçıqdan qurtulduq. Maşını yaşıllıq ərazidə saxlayıb, vulkana qalxmağa başladım.

Həm maraqlı idi, həm də həyəcanlı. Bir qədər təngnəfəslik vardı, bir az da qorxu. 20 dəqiqəyə vulkana qalxdım. Dağa qalxandan sonra qarşımda gözəl bir mənzərə açıldı.

Günəşin şüaları vulkandan püskürən palçığın üzərinə düşdüyü üçün hər yer bozun çalarlarına qərq olmuşdu. Hava da bir az küləkli idi. Yarım saata qədər vulkanı gəzib müxtəlif şəkillər çəkdim.

Aşağı enmək isə o qədər də çətin olmadı. Ancaq bütün geyimlərim, ayaqqabım, avtomobilim gilli palçığa bulanmışdı.

Geri qayıdanda fermaların birində gözətçi qalan qadın məni kiçik daxmasına dəvət elədi. "Ay qızım, burdan gedəndə gördüm səni, demək istədim ki, çox getmə batarsan, sürüb getdin, 3-4 saatdır getmisən, narahat qalmışdım, gəl bir stəkan çay iç" – deyə səsləndi mənə. Ağlıma gəldi ki, bu yolu qayıtmasaydım, yəqin ki, Gülnar nənə mənim orada olduğumu kiməsə deyəcəkdi.

Şəkillərini çəkməyimə razı olmasa da, məni nehrə yağı, pendir, isti lavaş və kəklikotulu çaya  qonaq etdi. Dedi ki, bu fəsildə vulkanlara baxmağa çox adam gəlmir. Sağollaşıb yola düzəldim. Bu gözəlliyi görmək bütün çətinliklərə dəyərdi.

"Bakı və Abşeron yarımadasının palçıq vulkanları qrupu Dövlət Təbiət Qoruğu"nun direktoru Ceyhun Paşayev Sputnik Azərbaycan-a vulkan haqqında danışarkən bildirdi ki, "Dəlyəniz" maraqlı palçıq vulkanlarından biri hesab edilir: "Bu vulkan qaz və bulanıq su xaric edir. Sülb tullantıları azlıq təşkil edir".

"Xüsusilə də qərbə doğru yerləşən 3 metrə yaxın diametri olan iri Babadağ sopkası (başı kəsik konus) bolluca bulanıq su ilə tanınır. Bu sopkada daim güclü qaz ayrılması baş verir" - direktor vurğuladı.

“Vulkan məhsulları yarğanlar vasitəsilə şərqə doğru istiqamətlənir. Əgər fikir verilərsə, krater ətrafında olduqca zəif bitki örtüyü var. Bu da bu vulkanın son illərə qədər aktiv olmasının göstəricisidir. Yəni xaric olan vulkan məhsulları bitkilərin vegetasiyasına macal vermir" – deyə o, qeyd etdi.

Xüsusilə qeyd edək ki, "Dəlyəniz" Nazirlər Kabinetinin müvafiq tapşırığına əsasən, yaxın zamanlarda qoruğun ərazisinə daxil ediləcək. Ətrafında yaşayış məntəqələri olmadığı üçün təhlükəli xarakterli deyil.

12230
  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

  • Dəlyəniz vulkanı
    © Sputnik / Irade JELIL

    "Dəlyəniz" vulkanı

Teqlər:
yol, avtomobil, palçıq, vulkan
Əlaqədar
Daşgil vulkanı Sputnik Azərbaycan-ın obyektivində
Daha bir riskli gözlənti: Zəlzələ palçıq vulkanlarını aktivləşdirir
Şamaxıda vulkan püskürməsi evlərə ziyan vurub
Şamaxıda yenidən vulkan püskürüb
Cütlük, arxiv şəkli

Oğlanlar evlənməyə qız tapmayacaqlar - Demoqrafik təhlükə

0
(Yenilənib 21:48 26.01.2021)
Ekspertlər hesab edirlər ki, əgər hazırkı disbalans davam edərsə, demoqrafik prosesə və genefonda mənfi təsir göstərə bilər.

Zülfiyyə Quluyeva, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 26 yanvar — Sputnik. “İlk hamiləliyimdə bətnimdəki uşağın oğlan olduğunu bilən həyat yoldaşım az qalırdı məni ovucunun içində saxlasın. Ürəyim nə istəyirdi alırdı. Tale elə gətirdi ki, uşaq 4 ayında bətnimdə inkişafdan qaldı. Məcbur olub uşağı abort etdirdik. İkinci dəfə hamilə qalanda uşağın cinsini öyrənmək üçün hər həftə qaynanam məni həkimə aparırdı. Yoldaşım deyirdi ki, oğlan olmasa, abort etdirərsən. Gecə-gündüz dua edirdim ki, bətnimdəki uşaq oğlan olsun. Həkim uşağın qız olduğunu deyəndə qaynanam tez yoldaşıma zəng elədi. O da dedi ki, uşağı elə orada götürdüb, evə gəlsin. Evimizdə buna görə çox söz-söhbət yarandı. Mən sağlam qız uşağını hamiləliyimin 12-ci həftəsində abort etdirdim”.

Yeni doğulmuş uşaq, arxiv şəkli
© AP Photo / Fernando Antonio

Söhbətin bu yerində gözləri dolan Mahirə (adı şərtidir) hər dəfə başına gələn bu hadisəni yadına salanda bir ana kimi özünü günahkar hesab etdiyini deyir. Azərbaycanın rayonlarının birindən olan həmsöhbətimiz ailə qurub, Bakıya köçdükdən sonra iki oğlan uşağı dünyaya gətirib. Deyir ki, baldızı boşanıb ata evinə qayıtdığından yoldaşı qız uşağının doğulmasına qarşı olub...

Elə Dövlət Statistika Komitəsinin doğulan uşaqların cins nisbəti ilə bağlı yaydığı məlumat da cəmiyyətdə oğlan uşaqlarının dünyaya gəlməsinə daha çox marağın olduğundan xəbər verir. Komitənin yaydığı xəbərə görə, 2020-ci ilin 11 ayı ərzində Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbələri tərəfindən 116454 doğulan körpə qeydə alınıb və əhalinin hər 1000 nəfərinə bu göstərici 12,7 təşkil edib. Doğulanların 53,3 faizi oğlan, 46,7 faizi isə qız uşaqlarıdır.

"Təmiz Dünya" Qadınlara Yardım İctimai Birliyinin sədri Mehriban Zeynalova Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda oğlan uşaqlarının doğulmasına olan maraq son illər qismən azalsa da, bu tendensiya davam edir: “Hələ əvvəlki illərlə müqayisədə ölkəmizdə qız uşaqlarının doğulmasına qarşı diskriminasiya azalıb.

Ümumiyyətlə, Azərbaycanda qız uşağı yük kimi qəbul olunur. Cəmiyyətdə qızların davranışlarına çox ciddi diqqət yetirilir. Onların qoyulan çərçivədən çıxması, azadlığı namussuzluq kimi qəbul olunur.

Bütün bunların nəticəsində cəmiyyətdə qız uşaqlarının doğulmasına qarşı mənfi fikirlər yaranır. Valideynlər hesab edirlər ki, bizim cəmiyyətdə qızın yükünü çəkmək çətindir. Bu da selektiv abortlara gətirib çıxarır. Səhiyyə Nazirliyinin təlimatlarına görə, dölün ana bətnində cinsinin deyilməsi, cinsə görə abort yolverilməzdir. Son illər həkimlər bu qaydaya əməl etməyə başlasalar da, bu məsələyə nəzarət gücləndirilməlidir. Eyni zamanda, doğulan qız uşaqlarının oğlan uşaqlarına nisbətdə azalmasının qarşısını almaq üçün qadınların cəmiyyətdə sosial müdafiəsini gücləndirmək lazımdır. Əks halda, bu əhalinin cins tərkibində disbalans yaradacaq. Oğlanlar evlənməyə qız tapmayacaqlar, qarışıq nikahlar artacaq”.

Statistik rəqəmlərdən də görünür ki, doğulan uşaqlar arasında cins nisbəti illər üzrə dəyişib. Dövlət Statistika Komitəsindən aldığımız məlumata görə, bioloji normaya əsasən, hər 100 doğulan qıza 105-107 oğlan düşməli olduğu halda, 2010-cu ildə hər 100 qıza 118, 2011-2014-cü ildə 116, 2015- 2017-ci illərdə 114 oğlan düşüb. 2018-ci ildə bu nisbət yenidən artaraq 115-ə yüksəlib. 2019-cu ildə isə bu göstərici yenidən azalaraq, 114-ə enib. Ümumiyyətlə, 1990-cı ildən sonra ölkədə yenidoğulan oğlanların sayının daha çox üstünlük təşkil etdiyi illər 2003 və 2009-cu illər olub. Həmin illərdə hər 100 qıza 118 oğlan düşüb.

Səhiyyə Nazirliyinin baş mama-ginekoloqu Sevinc Məmmədova Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, oğlan uşaqlarının doğulmasına maraq müxtəlif xalqlarda var. Amma dünyanın heç bir yerində selektiv abortlara icazə verilmir: “Ana bətnindəki dölün məhv edilməsinə tibbi göstəriş varsa, qadın məsləhətxanasının nəzdindəki həkim ekspertizası komissiyasından təsdiqləndikdən sonra icra oluna bilər. Amma hamiləliyin pozulmasına sosial göstərişlər də var. Hamiləliyin pozulması bu halda 12 həftəyədəkdir. Burada da bölünmələr var. Bunlar tibbi və sosial göstərişlərdir. Sosial göstərişlərdə hamiləliyin iri müddətində sonlandırılmasına icazə verilir. Əgər hamilə qadının həyat yoldaşı vəfat edibsə, əri cəzaçəkmə müəssisəsindədirsə, kişi yaxud qadının heç biri işləmirsə, ailədə uşaq sayı 5-dən çoxdursa, bu hallarda abort sosial göstəriş sayılır. Bu zaman hamiləlik 12 həftədən sonra da sonlandırıla bilər”.

S.Məmmədova deyir ki, “Reproduktiv Sağlamlıq Haqqında” qanun layihəsində selektiv abortların qarşısının alınması üçün dölün ana bətnində cinsinin təyin edilməsinin qadağan olunması təklif olunub: “Layihədə təklif olunub ki, ultrasəs müayinəsi (USM) zamanı uşaqların cinsi deyilməsin. Qanun təsdiqlənərsə, bu halların qarşısını almaq olar”.

Baş mama-ginekoloq bildirir ki, hamiləliyin 10-11 həftəsinə qədər cinsiyyət üzvlərinin formalaşması gedir. USM vasitəsilə 12 həftədən sonra dölün cinsini təyin etmək mümkündür: “Hamiləliyin erkən mərhələsində qandan və dölün hüceyrəsindən analiz götürməklə cinsi təyin etmək olur. Amma qeyri-invaziv yolla hamiləliyin 12 həftəsində dölün ultrasəs müayinəsi edərək cinsini müəyyən etmək olur. Biz bunu tibbi göstəriş olmadığı halda məhdudlaşdırmalıyıq”.

Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin üzvü deputat Müşfiq Məmmədli Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, selektiv abortlara qadağa məsələsi Milli Məclisə təqdim olunan “Reproduktiv Sağlamlıq Haqqında” qanun layihəsinin iş planına salınıb. Onun sözlərinə görə, bunun üçün müvafiq təkliflər verilib: “Biz təbii balansı qorumağa çalışmalıyıq ki, sonradan cəmiyyətdə disbalans yaranmasın. Selektiv abort birmənalı olaraq qadağan olunmaldır!”

Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədri Hicran Hüseynova isə Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, demoqrafik strukturun gender balansının maksimum nisbəti 100-106 çərçivəsində olmalıdır. Son illər isə əhalinin gender balansı normal səviyyədən (100-107) qeyri-normal səviyyəyə (100-115) qalxıb: “Uşaqların cins nisbətinin pozulması əvvəllər o qədər də hiss olunmayan, lakin hazırda cəmiyyəti düşündürən məsələlər sırasında dayanır. Əgər bu disbalans davam edərsə, demoqrafik prosesə və genefonda mənfi təsir göstərə bilər. Abortlar arasında selektiv abortların sayını göstərən statistika olmasa da, yeni doğulan cinslər arasında olan disbalans göstəricisi böyük ehtimal ilə selektiv abortların payına düşür. Azərbaycanda 2000-2019-cu illərdə abortların sayı da 17 min 500-dən 37 min 300-ə qalxıb. Problemin aradan qaldırılması istiqamətində maarifləndirmə işlərinin geniş şəkildə aparılması və səhiyyə xidmətlərinin inkişaf etdirilməsi vacibdir. Xüsusilə kənd yerlərində qadınlar arasında bu məsələlərlə bağlı maarifləndirmə kampaniyaları aparılır.

0
İş adamı, arxiv şəkli

Sahibkarlara koronavirusla bağlı xəbərdarlıq

3
(Yenilənib 21:38 26.01.2021)
Sahibkarlara koronavirusa görə xəbərdarlıq edən agentlik sıravi vətəndaşları da sayıq olmağa səsləyib. Onlar 1003 çağrı mərkəzinə şikayət edə bilrlər

BAKI, 26 yanvar — Sputnik. Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (AQTA) ictimai iaşə müəssisələrində koronavirus (COVID-19) infeksiyasına qarşı effektiv mübarizə tədbirlərinin təmin olunması ilə bağlı sahibkarlara müraciət edib. Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, müraciətdə bildirilir ki, sahibkarlar xəstəliyin yayılmaması üçün əks-epidemik tədbirlərə ciddi riayət etməli, ictimai iaşə müəssisələrində karantin rejiminin tələblərini daim diqqət mərkəzində saxlamalıdırlar.

İctimai iaşə müəssisələrində virusun yayılmasının qarşısının alınması və təhlükəsizliyin təmin edilməsi məqsədilə Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahın qəbul etdiyi qərarlara və müəyyənləşdirdiyi qaydalara mütləq əməl edilməlidir. Belə ki, insanların sıx toplaşdığı mühit infeksiyanın yayılma intensivliyinə birbaşa təsir etdiyindən COVID-19-un profilaktikası məqsədilə hər bir ictimai iaşə müəssisəsində müştəri qəbulu 2 dəfə azaldılmalı, hər adambaşına müəyyən edilən sahə isə 2 qat artırılmalıdır.

Həmçinin qida qəbulu zallarında oturacaqların ara məsafəsi eyni masa arxasında 1 metrdən, masalararası məsafə isə 2 metrdən az olmamalıdır. İctimai iaşə müəssisələrində mütəmadi dezinfeksiya işləri aparılmalı, hər bir masada dezinfeksiyaedici məhlulların yerləşdirilməsi təmin olunmalıdır. Qida qəbulu zallarında, otaqlarda və açıq məkanlarda sərinkeşlərdən (ventilyatorlardan) istifadə olunmamalı, təmizlik-dezinfeksiya işləri iş saatı ərzində əsasən işlək sahələrdə (giriş-çıxış, kassa və s.), iş saatından sonra isə bütün sahələrdə həyata keçirilməlidir. Müəssisə təmizlik vasitələri, dezinfeksiyaedici maddələr, axar isti və soyuq su təchizatı ilə daimi olaraq təmin edilməlidir. Sanitar məişət otaqlarının (sanitar qovşaq, soyunub geyinmə otağı və s.) işlək və təmiz vəziyyətdə saxlanması əsas şərtlərdəndir.

İşçi heyət hər zaman şəxsi gigiyena qaydalarına ciddi riayət etməlidir. Həmçinin onlar dəyişəkli, təmiz iş geyimi, gün ərzində bir çox insanla təmasda olduqlarından qoruyucu vasitələr və dezinfeksiyaedici məhlulla təmin olunmalıdırlar. Həmçinin kafe və restoranlarda məhsulların, mətbəxdə istifadə olunan əşya və avadanlıqların istifadədən əvvəl təmizliyinə diqqət edilməli, yeməklər hazırlanarkən termiki emala düzgün əməl olunmalıdır.

Agentlik sahibkarları mövcud qaydalara əməl etməyə, koronavirus pandemiyasına qarşı mübarizə tədbirlərinin artırılması istiqamətində səylərini gücləndirməyə çağırır. Vətəndaşlardan ictimai iaşə müəssisələrində qaydalara əməl edilmədiyi halları ilə rastlaşdıqda bu barədə Agentliyin 1003-Çağrı Mərkəzinə zəng edib məlumat vermələri xahiş olunur.

3
Teqlər:
AQTA, xəbərdarlıq, Koronavirus, epidemiya, COVID-19, sahibkar